سخنرانی وزیر فرهنگ در مراسم روز زبان فارسی، شاهنامه و هویت ایرانی / فیلم

به گزارش رکنا، 

شایسته است یادی کنیم از رهبر حکیم و شهید انقلاب اسلامی؛ شخصیتی که نگاه او به فردوسی و شاهنامه، خود بخشی مهم از فهم جایگاه این حکیم بزرگ در ایران معاصر است.

در سال‌های ابتدایی انقلاب، به تعبیر خود ایشان ـ و نه تعبیر من ـ عده‌ای «حاد»، یعنی داغ و بی‌اطلاع، تصمیم داشتند به آرامگاه فردوسی آسیب برسانند. هنگامی که این خبر به ایشان رسید، مرقومه‌ای نوشتند و فرستادند و همان اقدام سبب صیانت از آرامگاه فردوسی شد. این رفتار، برخاسته از درکی عمیق نسبت به جایگاه فردوسی در هویت ایرانی بود.

رهبر شهید انقلاب اسلامی بارها فردوسی را «قله شعر ایران» خوانده بودند؛ قضاوتی که از سوی شخصیتی آشنا با تاریخ و ادب ایران، معنایی ویژه دارد.

اگر بخواهیم نگاه ایشان به فردوسی را جمع‌بندی کنیم، می‌توان از چند زاویه به آن نگریست. نخست، جایگاه زبانی فردوسی است. رهبر شهید انقلاب اسلامی در تعابیر مختلفی از فردوسی با عنوان «خدای سخن» یاد می‌کنند و می‌گویند:«او زبان محکم و استواری دارد و حقیقتاً پدر زبان فارسی امروز است.»

دومین ویژگی، جایگاه حکمی فردوسی است. ایشان نکته‌ای بسیار دقیق و مهم را مطرح می‌کنند:«ما به کمتر شاعری در تاریخ، حکیم می‌گوییم. ایران سرزمین شعر است و هزاران شاعر داشته، اما نام او حکیم فردوسی است.»این تعبیر نشان می‌دهد که فردوسی در نگاه ایشان صرفاً شاعر نیست؛ بلکه حامل نوعی حکمت تاریخی، فرهنگی و تمدنی است.

سومین نکته، جایگاه اجتماعی شاهنامه است. رهبر شهید انقلاب اسلامی می‌پرسند:«در کدام خانه، کدام ده و کدام محله، شاهنامه نبود یا خوانده نمی‌شد؟»شاهنامه برای ایرانیان تنها یک اثر ادبی نبوده؛ کتابی بوده که در متن زندگی مردم حضور داشته است؛ کتاب بالینی و حافظه مشترک یک ملت.

و نکته آخر، نگاه ایشان به قدرت هنری و تصویرسازی فردوسی است؛ همان خلاقیت زبانی و آفرینش تصویری که شاهنامه را به اثری بی‌همتا تبدیل کرده است.

ایشان در دیداری با گروه نمایش صداوسیما در سال ۱۳۷۰، درباره داستان رستم و سهراب تعبیری دارند که بسیار تکان‌دهنده است. می‌گویند:«خدا می‌داند تا به حال بارها این داستان را در شاهنامه نگاه کرده‌ام، ولی نتوانسته‌ام آن را تا آخر بخوانم. حتی نثر آن را هم نتوانسته‌ام تا پایان بخوانم.»

این سخن، عمق تأثیرگذاری شاهنامه و قدرت شگفت‌انگیز تصویرسازی فردوسی را نشان می‌دهد؛ اینکه چگونه یک شاعر می‌تواند با کلمات، چنان صحنه‌ای بیافریند که مخاطب تاب ادامه آن را نداشته باشد. این همان مینیاتورگریِ زبان است؛ نقاشی با واژه‌ها.

رهبر حکیم و شهید انقلاب اسلامی با چنین نگاهی به فردوسی می‌نگریستند؛ نگاهی که فردوسی را نه فقط یک شاعر، بلکه روح تثبیت‌شده ایران می‌دانست.

یاد فردوسی را گرامی می‌داریم و امیدواریم نفسی که او در جان ایران دمید، همچنان پایدار و ماندگار بماند.