فیلم / شوک بنزین 87 هزار تومانی / 3 سناریو دولت برای کنترل مصرف بنزین

به گزارش رکنا، در آخرین ساعات روز چهارشنبه ۲۱ مردادماه، خبر اجرای یک سناریوی جدید برای عرضه بنزین، شوک تازه‌ای به افکار عمومی وارد کرد؛ قرار بود از نخستین ساعات روز پنجشنبه، بنزین با نرخ ۸۷ هزار تومان در جایگاه‌ها عرضه شود؛ نرخی که به گفته مطرح‌کنندگان طرح، معادل هزینه تولید بنزین در پالایشگاه بود و قرار بود بدون یارانه به فروش برسد.

این طرح ابتدا قرار بود به‌صورت آزمایشی از کرمان آغاز شود، اما صحبت‌ها از احتمال اجرای آن در سایر استان‌ها نیز حکایت داشت. با این حال، تنها کمتر از یک ساعت پس از آغاز اجرای طرح، عرضه بنزین ۸۷ هزار تومانی متوقف و این سناریو لغو شد.

هرچند اجرای این نرخ منتفی شد، اما ماجرای بنزین ۸۷ هزار تومانی یک پیام مهم داشت: بحث اصلاح قیمت و تغییر شیوه عرضه بنزین همچنان روی میز دولت قرار دارد.

بنزین ۸۷ هزار تومانی؛ «به مرگ گرفتند تا به تب راضی شویم»؟

پس از انتشار خبر لغو طرح، برخی تحلیلگران اقتصادی این پرسش را مطرح کردند که آیا اعلام قیمت ۸۷ هزار تومانی می‌تواند نوعی «لنگر قیمتی» برای افکار عمومی باشد؛ به این معنا که جامعه ابتدا با عددی بسیار بالا مواجه شود و در نهایت با افزایش قیمتی پایین‌تر کنار بیاید.

در این نگاه، شاید بنزین ۸۷ هزار تومانی قرار نبوده به نرخ نهایی تبدیل شود، بلکه مطرح شدن آن می‌توانست زمینه ذهنی جامعه را برای پذیرش نرخ‌های بالاتر فراهم کند؛ همان تعبیر معروف «مرگ گرفتن برای راضی شدن به تب».

البته این تحلیل در حال حاضر صرفاً یک برداشت کارشناسی است و نمی‌توان با قطعیت گفت که هدف دولت از اعلام این سناریو، آماده‌سازی افکار عمومی برای افزایش قیمت بوده است.

با این حال، اظهارات اخیر اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی نشان می‌دهد که موضوع اصلاح شیوه عرضه بنزین همچنان جدی است.

سه سناریوی دولت برای بنزین

سقاب اصفهانی در توضیح گزینه‌های پیش روی دولت، از چند سناریو برای مدیریت ناترازی بنزین سخن گفته است. طبق اظهارات او، یکی از مباحث اصلی، فاصله میان تولید و مصرف بنزین در کشور است و دولت باید برای مدیریت این شکاف تصمیم بگیرد.

در یکی از سناریوها، بنزین تا سقف تولید و موجودی قابل عرضه با قیمت‌های فعلی توزیع می‌شود و پس از اتمام این میزان، عرضه متوقف خواهد شد.

سناریوی دوم، به مدلی نزدیک است که قرار بود در کرمان اجرا شود؛ یعنی بنزین موجود در محدوده سهمیه‌های فعلی با قیمت‌های یارانه‌ای در اختیار مردم قرار گیرد و مصرف مازاد با نرخ آزاد محاسبه شود.

در سناریوی سوم نیز بخشی از بنزین تولیدی به حمل‌ونقل عمومی اختصاص پیدا می‌کند و سهم باقی‌مانده به جای آنکه صرفاً به خودروها اختصاص داده شود، میان همه مردم توزیع خواهد شد.

به این ترتیب، دولت عملاً چند مسیر متفاوت را برای عبور از ناترازی سوخت بررسی می‌کند؛ از افزایش قیمت و آزادسازی بخشی از مصرف گرفته تا تغییر شیوه تخصیص سهمیه.

هیچ‌کدام از سناریوها هنوز قطعی نیست

نکته مهم این است که بر اساس اظهارات سقاب اصفهانی، هیچ‌یک از این سناریوها در حال حاضر تصمیم نهایی دولت نیستند. او پیش‌تر نیز تأکید کرده بود که تصمیم درباره نحوه مدیریت ناترازی بنزین پس از بررسی ابعاد اقتصادی و اجتماعی اتخاذ خواهد شد و تا زمان تصویب و ابلاغ رسمی، نمی‌توان یک گزینه را قطعی دانست.

در واقع، دولت از یک سو با رشد مصرف و محدودیت منابع مواجه است و از سوی دیگر می‌داند افزایش ناگهانی قیمت سوخت می‌تواند تبعات تورمی و اجتماعی گسترده‌ای داشته باشد.

به همین دلیل، به نظر می‌رسد دولت به دنبال مدلی است که ضمن کنترل مصرف، کمترین فشار مستقیم را به خانوارها وارد کند.

بازار دلالی بنزین نزدیک است

بر اساس اظهارات معاون رییس جمهور، شکی نیست که در صورت اجرا شدن سناریو اول، بازار دلالی و تخلفات و حتی احتکار بنزین در جایگاه‌ها شکل می‌گیرد. در سناریو سوم نیز باید شاهد فروش سهمیه بنزنی در پلتفرم‌های اینترنتی باشیم

مسئله اصلی؛ بنزین ارزان یا مصرف بالا؟

ریشه بحث به یک مسئله قدیمی در اقتصاد انرژی ایران بازمی‌گردد: فاصله میان قیمت بنزین و هزینه واقعی تأمین آن، در کنار رشد مصرف.

طبق اظهارات اخیر رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، تولید و مصرف بنزین کشور با یک ناترازی قابل توجه مواجه است و دولت برای جبران این فاصله ناچار به بررسی گزینه‌هایی مانند واردات، مدیریت مصرف، افزایش تولید یا اصلاح شیوه قیمت‌گذاری است.

در چنین شرایطی، افزایش قیمت تنها یکی از ابزارهای احتمالی است و حتی خود مسئولان نیز تأکید کرده‌اند که افزایش قیمت به‌تنهایی الزاماً نمی‌تواند مشکل ناترازی را حل کند.