وزیر فرهنگ: فردوسی و شاهنامه حافظه تاریخی ایرانند / فیلم

به گزارش رکنا، سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: ایرانیان از جهات گوناگون به فردوسی و شاهنامه مدیون‌اند. در آستانه روز بزرگداشت زبان فارسی، می‌توان تنها به چند نکته کلیدی اشاره کرد؛ نکاتی که هر یک، خود مجالی گسترده برای بحث و تأمل دارند.

نخستین نکته، نقش فردوسی و شاهنامه در پاسداری از زبان فارسی است. ایران، سرزمین زبان‌ها، لهجه‌ها و گویش‌های گوناگون بوده و هست؛ اما زبان فارسی در طول تاریخ، عامل وحدت ملی و ضامن تمامیت فرهنگی و سرزمینی ایران شده است. فردوسی پس از اسلام نقشی بی‌بدیل ایفا کرد و توانست زبان فارسی را به‌عنوان زبان ملی ایرانیان نگاهبانی و تثبیت کند.

نکته دیگر آن است که ما از معدود ملت‌ها و تمدن‌هایی هستیم که هنوز می‌توانیم متون هزار سال پیش خود را بخوانیم و بفهمیم. بسیاری از ملت‌ها چنین پیوند زبانی و تاریخی مستقیمی با گذشته خود ندارند. این استمرار تاریخی، تا حد زیادی وامدار فردوسی و شاهنامه است؛ زیرا شاهنامه امکان فهم نیاکان و ارتباط زنده با گذشته تاریخی ما را فراهم کرده است.

فردوسی همچنین به‌تنهایی یک فرهنگستان بزرگ زبان فارسی بود. او در کشف واژگان، خلق ترکیبات تازه و گسترش ظرفیت‌های زبان، نقشی سترگ ایفا کرد. هنوز هم زبان فارسی بر خوان گسترده فردوسی نشسته است و از میراث واژگانی و خلاقیت‌های زبانی او بهره می‌برد.

از سوی دیگر، شاهنامه سرشار از تصویرسازی‌های بدیع زبانی است. فردوسی در توصیف نبردها، صحنه‌ها، شخصیت‌ها و روابط انسانی، چنان قدرتی در آفرینش تصویر دارد که شاهنامه را به یکی از درخشان‌ترین نمونه‌های تخیل و خلاقیت ادبی در تاریخ زبان فارسی بدل کرده است.

اما اهمیت فردوسی تنها به زبان محدود نمی‌شود. فردوسی و شاهنامه حافظه تاریخی ایران‌اند. شجره‌نامه ملی و فرهنگی ایرانیان در شاهنامه ثبت شده است. بسیاری از ملت‌ها فاقد حافظه تاریخی منسجم و شناسنامه فرهنگی روشن‌اند، اما ایرانیان به برکت شاهنامه، گذشته خود را می‌شناسند و با آن زندگی می‌کنند.

ملت‌هایی که از حافظه تاریخی برخوردارند، در برابر تندبادها و طوفان‌های زمانه پایدارتر می‌مانند. شاهنامه یکی از مهم‌ترین عوامل استمرار تاریخی و هویتی ایران بوده است.

و سرانجام، شاهنامه راوی و شارح حکمت ایرانی است؛ همان حکمت خسروانی که هم نظریه دارد، هم مفهوم، هم نمادهای عینی و هم دستورالعمل‌های عملی برای زندگی و حکمرانی. فردوسی این میراث حکمی و تمدنی را در قالب روایت‌های شاهنامه برای ایرانیان حفظ و منتقل کرده است.

از این‌رو، ایرانیان نه فقط در گذشته، بلکه امروز و در آینده نیز، همواره خود را مدیون فردوسی و شاهنامه خواهند دانست.