آقای وزیر جهاد کشاورزی! کدام کالا ارزان شده؟ مردم هنوز گرانی را با گوشت و پوستشان حس می‌ کنند

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، وزیر جهاد کشاورزی در نشست خبری امروز، در پاسخ به انتقادها درباره افزایش قیمت مواد غذایی، با استناد به آمار مرکز آمار و بانک مرکزی گفت قیمت «اغلب کالاهای اساسی و مواد غذایی» نسبت به هفته گذشته و ماه گذشته رو به کاهش است. او در عین حال افزایش شدید قیمت برخی کالاها نسبت به سال گذشته را تأیید کرد و دلایلی از جمله آثار جنگ، افزایش قیمت‌ های جهانی، رشد هزینه حمل‌ و نقل، افزایش هزینه انرژی، دستمزد، نهاده‌ های کشاورزی و تغییر نرخ ارز را برشمرد.

اما مسئله اصلی اینجاست: اگر قیمت «اغلب» کالاهای اساسی در حال کاهش است، انتظار طبیعی این است که وزیر مشخصاً بگوید کدام کالاها، با چه قیمتی و با چه درصدی کاهش یافته‌ اند.

بررسی گزارش رسمی مرکز آمار درباره «متوسط قیمت کالاهای خوراکی منتخب در مناطق شهری کشور» نشان می‌ دهد که در تیرماه ۱۴۰۵، تصویر بازار به این سادگی که در سخنان وزیر ترسیم شد نیست. مرکز آمار برای گروه خوراکی‌ ها، آشامیدنی‌ ها و دخانیات در تیرماه تورم ماهانه ۲.۵ درصدی ثبت کرده است؛ یعنی در مجموع، سطح قیمت این گروه نسبت به خرداد افزایش یافته، نه کاهش.

از سوی دیگر، شاخص قیمت «خوراکی‌ ها و آشامیدنی‌ ها» در تیرماه به ۹۷۸.۸ رسیده و تورم ماهانه این گروه ۲.۵ درصد بوده است. تورم نقطه‌ به‌ نقطه همین گروه نیز ۱۲۸.۷ درصد گزارش شده است؛ یعنی قیمت این سبد نسبت به تیر سال گذشته به‌ طور متوسط بیش از دو برابر شده است.

برای نمونه:

هویج فرنگی: ۴۰.۲ درصد افزایش

سیب‌زمینی: ۲۰.۵ درصد افزایش

خیار: ۱۵.۲ درصد افزایش

پنیر پاستوریزه: ۱۵.۲ درصد افزایش

کدو سبز: ۱۴.۸ درصد افزایش

پرتقال: ۲۵.۱ درصد افزایش

سیب: ۱۷.۶ درصد افزایش

دوغ پاستوریزه: ۸.۷ درصد افزایش

ماست پاستوریزه: ۷.۹ درصد افزایش

شیر پاستوریزه: ۶.۶ درصد افزایش

روغن مایع: ۲.۸ درصد افزایش

شکر: ۲.۹ درصد افزایش

قند: ۳.۵ درصد افزایش

برنج خارجی درجه یک: ۲.۵ درصد افزایش

ماکارونی: ۳.۵ درصد افزایش

این ارقام در جدول رسمی متوسط قیمت اقلام خوراکی مرکز آمار ثبت شده‌ اند.

کالاهای اساسی؛ کدام‌ ها ارزان نشده اند؟

اگر معیار را به جای تمام مواد غذایی، روی کالاهای مهم سفره خانوار بگذاریم، ادعای کاهش «اغلب» قیمت‌ ها حتی نیازمند توضیح بیشتری است.

برنج ایرانی درجه یک در تیرماه به‌ طور متوسط حدود ۵۲۸ هزار تومان در هر کیلو رسیده و نسبت به خرداد ۰.۴ درصد افزایش داشته است.

برنج خارجی درجه یک نیز حدود ۲۹۲ هزار تومان قیمت داشته و ۲.۵ درصد گران‌ تر شده است.

روغن مایع ۹۰۰ میلی‌لیتری حدود ۳۸۸ هزار تومان بوده و ۲.۸ درصد افزایش داشته است.

روغن نباتی جامد تقریباً ۴۸۲ هزار تومان در هر کیلو بوده و تغییر ماهانه آن تقریباً صفر گزارش شده است.

شکر حدود ۱۲۷ هزار تومان در هر کیلو بوده و ۲.۹ درصد افزایش داشته است.

قند نیز حدود ۱۷۱ هزار تومان در هر کیلو قیمت داشته و ۳.۵ درصد افزایش ثبت کرده است.

در حبوبات، کاهش‌ ها بسیار محدود بوده‌ اند: لوبیا قرمز فقط ۰.۳ درصد و لوبیا چیتی ۰.۱ درصد ارزان شده‌اند، در حالی که عدس ۰.۱ درصد و لپه ۰.۶ درصد افزایش قیمت داشته‌اند.

بنابراین اگر منظور وزیر از «کالاهای اساسی» اقلامی مانند برنج، روغن، شکر، قند و حبوبات است، لازم است دقیقاً مشخص کند منظورش کدام کالاهاست و مستند کاهش قیمت آنها را منتشر کند.

یک تناقض مهم در روایت قیمت‌ ها

وزیر در بخشی از سخنانش با اشاره به قیمت مرغ گفت: مرغ سال گذشته حدود ۱۴۰ هزار تومان بوده و اکنون به حدود ۳۷۰ هزار تومان رسیده است؛ یعنی خود وزیر نیز افزایش شدید قیمت این کالا نسبت به سال گذشته را تأیید کرد.

آمار مرکز آمار نیز نشان می‌ دهد متوسط قیمت مرغ در مناطق شهری در تیرماه حدود ۳۳۰ هزار تومان بوده و نسبت به تیر سال گذشته ۱۹۰.۲ درصد افزایش داشته است.

این دو گزاره البته لزوماً متناقض نیستند: ممکن است مرغ در یک ماه ۱۴.۶ درصد ارزان شده باشد، اما همچنان نسبت به سال گذشته حدود ۱۹۰ درصد گران‌ تر باشد.

اما همین تفاوت، دقیقاً همان چیزی است که باید در اطلاع‌ رسانی دولتی روشن شود.

کاهش ماهانه قیمت به معنی ارزان شدن کالا برای مردم نسبت به سال قبل نیست. خانواری که مرغ را سال گذشته با قیمت بسیار پایین‌ تری می‌ خریده، با کاهش ۱۴.۶ درصدی یک‌ ماهه، همچنان با قیمتی بسیار بالاتر از سال گذشته مواجه است.

در سخنان وزیر، بحث کاهش تورم نیز مطرح شد. اینجا باید میان دو مفهوم تفاوت گذاشت. مرکز آمار می‌ گوید تورم ماهانه خوراکی‌ ها در تیرماه ۲.۵ درصد بوده است؛ یعنی سطح قیمت‌ ها نسبت به ماه قبل بالا رفته، هرچند سرعت افزایش قیمت ممکن است نسبت به ماه‌ های قبل کمتر شده باشد. همچنین تورم نقطه‌ به‌ نقطه کل کشور در تیرماه ۸۷.۹ درصد و تورم سالانه ۶۶ درصد بوده است.

بنابراین اگر منظور وزیر از «پایین آمدن» کاهش سرعت تورم است، باید صراحتا بیان کند اما اگر منظور کاهش سطح قیمت‌ ها است، آمار مرکز آمار برای کل گروه خوراکی‌ ها چنین تصویری ارائه نمی‌ دهد.

حتی در میان اقلام منتخب، مرکز آمار گزارش کرده که از ۵۳ قلم خوراکی منتخب در مناطق شهری، ۴۱ قلم در مقایسه سالانه رشدی بیشتر از تورم نقطه‌ای شهری، یعنی ۸۵.۲ درصد، داشته‌اند.

«نسبت به هفته قبل»؛ آمارش کجاست؟

نکته مهم دیگر این است که وزیر علاوه بر ماه گذشته، از هفته گذشته نیز سخن گفته است. اما گزارش‌ های مرکز آمار که در اختیار ماست، متوسط قیمت اقلام خوراکی را به صورت ماهانه منتشر می‌ کند و مقایسه آن با خرداد و تیر است؛ نه یک جدول رسمی هفتگی برای همه کالاهای اساسی.

پس اگر دولت مدعی است که «اغلب کالاهای اساسی در هفته گذشته ارزان شده‌ اند»، بهتر است جدول هفتگی قیمت‌ ها را با ذکر نام کالا، قیمت هفته قبل، قیمت هفته جاری و درصد تغییر منتشر کند.

بدون ارائه این اعداد، این گزاره بیشتر یک ادعای کلی است تا گزارشی قابل راستی‌ آزمایی.

وزیر درباره دلایل گرانی چه گفت؟

وزیر مجموعه‌ ای از عوامل را عامل افزایش قیمت‌ ها دانست: افزایش ۱۰ تا ۲۰ درصدی قیمت‌ های جهانی، رشد ۱۲۰ تا ۲۰۰ درصدی هزینه حمل‌ و نقل بین‌ المللی، هزینه‌ های بیمه و ریسک تجارت، افزایش ۶۰ درصدی هزینه نیروی کار، رشد هزینه انرژی تا حدود ۲۰۰ درصد در برخی بخش‌ ها، افزایش قیمت کود شیمیایی، سموم و نهاده‌ ها و همچنین برخی هزینه‌ های بودجه‌ ای و مالیاتی.

این بخش از سخنان وزیر از این جهت قابل توجه است که وزارت جهاد کشاورزی عملاً افزایش هزینه‌ های تولید و واردات را تأیید می‌ کند.

بنابراین سؤال بعدی این است: اگر چنین فشار هزینه‌ ای وجود دارد، کاهش ماهانه برخی دقیقاً ناشی از چیست؟ آیا افزایش عرضه بوده؟ کاهش تقاضا؟ کاهش قیمت نهاده؟ تخلیه حباب قیمت؟ یا مداخله دولت؟

پاسخ به این سؤال برای فهم پایداری کاهش قیمت‌ ها ضروری است.

گفتنی است، مشکل اصلی سخنان وزیر لزوماً این نیست که هیچ کالایی ارزان نشده است، بلکه مسئله این است که از کاهش قیمت چند قلم، نتیجه‌ ای بسیار کلی با عنوان «اغلب کالاهای اساسی و مواد غذایی ارزان شده اند» گرفته شده، بدون آنکه فهرست این کالاها و قیمت‌های قبل و بعد ارائه شود.

در همان ماهی که مرغ ۱۴.۶ درصد ارزان شده، هویج ۴۰.۲ درصد، سیب‌زمینی ۲۰.۵ درصد، پرتقال ۲۵.۱ درصد، سیب ۱۷.۶ درصد، پنیر ۱۵.۲ درصد و خیار ۱۵.۲ درصد گران شده‌اند.

از طرف دیگر، شاخص گروه خوراکی‌ ها و آشامیدنی‌ ها در تیرماه نسبت به ماه قبل ۲.۵ درصد افزایش داشته است.

بنابراین مطالبه روشن از وزیر جهاد کشاورزی این است:

اگر «اغلب کالاهای اساسی» ارزان شده اند، فهرست آنها را منتشر کند؛ نام کالا، قیمت در هفته قبل، قیمت فعلی، قیمت ماه قبل و درصد کاهش را برای هر قلم اعلام کند. زیرا با همان منطقی سازگار است که وزیر در نشست خبری بر آن تأکید کرد: وقتی قیمت پایین می‌ آید، باید گفت پایین آمده؛ اما باید دقیقاً گفت کدام قیمت، از چه عددی به چه عددی رسیده است. در غیر این صورت، مقایسه یک «تورم پایین‌ تر» با «قیمت پایین‌ تر» یا مقایسه کاهش چند قلم با وضعیت کل سبد غذایی، می‌ تواند تصویری متفاوت از واقعیت هزینه زندگی خانوار ایجاد کند.

واقعیت آماری تیرماه این است: برخی اقلام کاهش داشته‌ اند، اما سبد خوراکی‌ ها در مجموع همچنان گران‌ تر شده و بخش قابل توجهی از کالاهای مصرفی خانوار نیز نسبت به ماه قبل افزایش قیمت داشته‌ اند.