ناقوس خطر برای بقای مرال ایرانی؛ وقتی هیاهوی تورهای گردشگری «گاوبانگی» را خاموش می‌کند + فیلم

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، با فرا رسیدن نیمه شهریور، جنگل‌های هیرکانی در شمال کشور وارد یکی از حساس‌ترین و سرنوشت‌سازترین دوره‌های اکولوژیک خود می‌شوند؛ فصلی موسوم به «گاوبانگی» (مستی گوزن‌ها) که تا پایان مهرماه ادامه دارد و نقشی حیاتی در تداوم نسل بزرگ‌ترین پستاندار علف‌خوار ایران، یعنی «مرال» (گوزن قرمز خزری)، ایفا می‌کند. با این حال، در سال‌های اخیر هجوم تورهای طبیعت‌گردی غیرمسئولانه و رفتارهای غیراصولی گردشگران، این چرخه طبیعی را با تهدیدی جدی روبه‌رو کرده است.

گاوبانگی چیست و چرا نبض بقای جنگل‌های هیرکانی است؟

گاوبانگی به دوره جفت‌گیری مرال‌ها گفته می‌شود که از ۱۵ شهریور تا اواخر مهر در پهنه جنگلی ۴ استان گلستان، مازندران، گیلان و بخش‌هایی از سمنان رخ می‌دهد. در این بازه، گوزن‌های نر با سردادن بانگ‌های مداوم و پرطنین:

قلمرو خود را مشخص و رقبا را به مبارزه دعوت می‌کنند.

گوزن‌های ماده را برای تشکیل حرم‌سرا و جفت‌گیری به سمت خود جذب می‌کنند.

مرال ماده در صورت مساعد بودن شرایط و باروری موفق، در طول سال تنها یک گوساله به دنیا می‌آورد؛ آماری شکننده که نشان می‌دهد هرگونه اختلال در فرآیند جفت‌گیری، مستقیماً به کاهش جمعیت این گونه حمایت‌شده منجر خواهد شد.

شبیخون سر و صدا و تقلید صدا؛ فاجعه‌ای در زیستگاه مرال‌ها

احمد دباغیان، کارشناس و فعال محیط زیست، با تأکید بر لزوم پرهیز کامل گردشگران و تورها از رفتارهای مخاطره‌آمیز در گفت و گو با خبرنگار اجتماعی رکنا هشدار می‌دهد:

«ایجاد سر و صدا، نورافکنی شبانه و بدتر از همه تقلید صدای گوزن (با وسایلی مثل بوق یا لوله‌های مخصوص)، چرخه رفتاری مرال را به‌کلی مختل می‌کند. تقلید صدا نه تنها انرژی حیاتی گوزن نر را برای نبردهای کاذب و بی‌هدف هدر می‌دهد، بلکه باعث وحشت گله، فرار گوزن‌های ماده و در نهایت ناکام ماندن جفت‌گیری می‌شود.»

علاوه بر این، سر دادن بانگ تقلبی، کار شکارچیان غیرمجاز را برای شناسایی دقیق موقعیت مکانی مرال‌ها تسهیل کرده و این جانور را مستقیماً در تیررس سلاح‌های مرگبار قرار می‌دهد.

چالش‌های مضاعف در فصل گاوبانگی

آسیب‌پذیری بالا در برابر شکارچیان: گوزن‌های نر در این فصل به دلیل ترشح هورمون‌ها، احتیاط همیشگی خود را کنار گذاشته و با ایجاد سر و صدا، ردپای آشکاری از خود به جا می‌گذارند.

فشار اکوتوریسم کنترل‌نشده: ورود خودروهای آفرود، برپایی کمپ‌های پر سر و صدا و موسیقی‌های ناهنجار در دل جنگل‌های بکر، قلمرو امن مرال را ناامن می‌کند.

کمبود تجهیزات و نیروی محیط‌بانی: حفاظت شبانه‌روزی از زیستگاه‌های وسیع هیرکانی نیازمند برپایی چادرهای موقت گاوبانگی و پایش ۲۴ ساعته محیط‌بانان است که به حمایت و تجهیزات بیشتری نیاز دارد.

چه باید کرد؟ راهکارهای نجات مرال در پاییز هیرکانی

محدودیت و پایش جدی ورود به زون‌های حساس: مناطق امن و زیستگاه‌های اصلی مرال‌ها در این ۴۵ روز باید برای ورود تورهای عمومی بسته شده یا تحت نظارت شدید یگان حفاظت محیط زیست قرار گیرد.

فرهنگ‌سازی و آموزش راهنمایان تور: آموزش اکید به لیدرهای طبیعت‌گردی جهت رعایت سکوت مطلق و ممنوعیت استفاده از ابزارهای تولید صدا و نورافکن در شب.

تشدید مجازات‌های شکار غیرمجاز: برخورد بدون تساهل با افرادی که از آسیب‌پذیری فصلی این حیوان برای صید و شکار سوءاستفاده می‌کنند.

جنگل‌های هیرکانی میراث طبیعی جهانی هستند و مرال، نماد زیستی این اکوسیستم کهن. سکوت جنگل در فصل پاییز، شرط اول حیات دوباره این جانور است؛ احترامی که اگر از سوی گردشگران و جامعه محلی رعایت نشود، در آینده‌ای نزدیک صدای گاوبانگی مرال‌ها برای همیشه به خاطره‌ها خواهد پیوست.