باران می‌بارد، اما بحران آب هنوز تمام نشده است؛ ۵۷ درصد ظرفیت سدهای کشور خالی است

بر اساس آخرین آمار اعلام‌شده، حجم آب ذخیره‌شده در سدهای کشور تا دهم آبان‌ماه به ۲۲ میلیارد و ۵۸۰ میلیون مترمکعب رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، ۳۰ درصد افزایش نشان می‌دهد. این خبر در نگاه اول امیدوارکننده است، اما وقتی اعداد را دقیق‌تر بررسی کنیم، تصویر کامل‌تری از وضعیت منابع آبی کشور به دست می‌آید.

در حال حاضر فقط حدود ۴۳ درصد ظرفیت مخازن سدهای کشور پر است؛ یعنی بیش از ۵۷ درصد ظرفیت آن‌ها همچنان خالی مانده است. به زبان ساده، با وجود افزایش ذخایر نسبت به سال گذشته، هنوز بخش بزرگی از ظرفیت سدهای کشور آبگیری نشده است.

نکته مهم‌تر اینکه حجم فعلی ذخایر سدها در مقایسه با میانگین ۱۰ ساله، فقط پنج درصد بیشتر است. بنابراین افزایش ۳۰ درصدی نسبت به سال گذشته، به معنای عبور از بحران یا بازگشت امنیت آبی نیست. مقایسه با سالی که ممکن است خودش سال کم‌آبی بوده باشد، نمی‌تواند معیار مطمئنی برای ارزیابی وضعیت منابع آب باشد.

باران می‌بارد، اما آیا این بارش‌ها به معنای پایان نگرانی مردم است؟

مسئله فقط میزان بارندگی نیست؛ مسئله این است که چه مقدار از این بارش‌ها به منابع زیرزمینی و سدها می‌رسد، چه مقدار در مسیر رودخانه‌ها هدر می‌رود و چه مقدار به دلیل تخریب پوشش گیاهی، فرسایش خاک، ساخت‌وساز در حریم رودخانه‌ها و تغییر کاربری زمین، به جای آنکه به ذخایر آب کشور کمک کند، به روان‌آب و سیلاب تبدیل می‌شود.

از سوی دیگر، نباید فراموش کرد که بخش مهمی از بحران آب ایران حاصل یک دوره کوتاه خشکسالی نیست. برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی، مصرف نامتوازن آب در کشاورزی، الگوی کشت نامتناسب با اقلیم، فرسودگی شبکه‌های انتقال و توزیع آب و ضعف مدیریت منابع طبیعی، سال‌هاست منابع آبی کشور را تحت فشار قرار داده است.

بارش‌های امروز می‌توانند بخشی از این فشار را کاهش دهند، اما نمی‌توانند به‌تنهایی خسارت سال‌ها سوءمدیریت را جبران کنند.

باران را نباید با امنیت آبی اشتباه گرفت.

مردم حق دارند از بارندگی خوشحال باشند؛ کشاورزی که چشم‌انتظار باران بوده، خانواده‌ای که نگران کمبود آب است و شهری که تابستان را با محدودیت‌های آبی پشت سر گذاشته، همه به این بارش‌ها امید بسته‌اند. اما مسئولیت دولت و دستگاه‌های متولی تازه از همین‌جا جدی‌تر می‌شود.

اکنون باید روشن شود چه برنامه‌ای برای ذخیره و مدیریت روان‌آب‌ها، تغذیه سفره‌های زیرزمینی، احیای تالاب‌ها، حفاظت از جنگل‌ها و مراتع و اصلاح شیوه مصرف آب وجود دارد.

نمی‌توان هر بار با بارش چند روزه از پایان بحران سخن گفت و با بازگشت فصل خشک، دوباره مردم را به صرفه‌جویی دعوت کرد.

ایران فقط به باران نیاز ندارد؛ به مدیریت درست باران هم نیاز دارد. اگر این فرصت هم مانند بارش‌های گذشته بدون برنامه از دست برود، چند ماه دیگر دوباره با همان پرسش قدیمی روبه‌رو خواهیم شد: آب کجاست؟