چرا دانش‌آموزان از ریاضی دور می‌شوند؟ روایت یک استاد پیشکسوت

به گزارش خبرگزاری رکنا، علیرضا مدقالچی در نشست علمی «بر مدار دانش؛ ضمن بزرگداشت استاد علیرضا مدقالچی» که در پژوهشکده دانشنامه‌نگاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد، با اشاره به جایگاه ریاضیات در تحول دانش بشری، گفت شناخت این رشته بدون توجه به تاریخ، فلسفه و ارتباط آن با دیگر علوم، تصویری کامل از ظرفیت‌های آن به دست نمی‌دهد.

او با یادآوری مطالب کتاب «سرگذشت علم»، به نقش اعداد در زندگی انسان پرداخت و توضیح داد که بسیاری از مفاهیم ریاضی که امروز بدیهی به نظر می‌رسند، در طول تاریخ با مقاومت روبه‌رو بوده‌اند. به گفته او، پذیرش اعداد منفی و مفاهیم تازه ریاضی همیشه آسان نبوده و این تجربه تاریخی نشان می‌دهد که تحول علمی گاه برای عبور از باورهای جاافتاده به زمان نیاز دارد.

ریاضیات؛ دانشی فراتر از محاسبه

مدقالچی ریاضیات را جلوه‌ای از توانایی ذهن انسان دانست که بر عقل، منطق و شهود تکیه دارد و با زیبایی‌شناسی نیز پیوند پیدا می‌کند. او با اشاره به گستردگی موضوعات این رشته، بر ضرورت حفظ ارتباط میان شاخه‌های تخصصی آن تأکید کرد و تاریخ و فلسفه ریاضی را از ابزارهای مهم برای درک بهتر این پیوند دانست.

به اعتقاد این استاد پیشکسوت، تخصص‌گرایی در دنیای امروز ضروری است، اما متخصصان نباید از نگاه جامع به دانش خود غافل شوند. آشنایی با مسیر تحول ریاضیات و ارتباط آن با دیگر حوزه‌ها می‌تواند به درک عمیق‌تر مسائل و گسترش افق پژوهش کمک کند.

نقش ریاضیات به محیط‌های دانشگاهی و محاسبات نظری محدود نیست. از اعداد و ساختارهای به‌کاررفته در کارت‌های شناسایی و بانکی تا اینترنت و سامانه‌های رمزگذاری، بسیاری از ابزارهای روزمره بر مفاهیم ریاضی استوارند. مدل‌های ریاضی همچنین در تحلیل روندهای اجتماعی، پیش‌بینی جمعیت و بررسی پدیده‌های اقتصادی کاربرد دارند؛ هرچند نتایج این مدل‌ها لزوماً با واقعیت منطبق نیستند و باید با توجه به محدودیت‌هایشان تفسیر شوند.

هوش مصنوعی و ضرورت توجه به اخلاق

مدقالچی با اشاره به گسترش علوم رایانه، اینترنت و هوش مصنوعی، بر پررنگ‌تر شدن نقش ریاضیات در زندگی امروز تأکید کرد. او در عین اشاره به ظرفیت‌های این فناوری‌ها، یادآور شد که بهره‌گیری از هوش مصنوعی باید با توجه به ملاحظات اخلاقی، حفظ حریم خصوصی و رعایت حقوق افراد همراه باشد.

او همچنین ارتباط ریاضیات با علوم انسانی و اجتماعی را مهم دانست و تأکید کرد که این دانش می‌تواند در فهم مسائل جامعه و بررسی راهکارهای ممکن نقش داشته باشد. از این منظر، ریاضیات نه دانشی جداافتاده از زندگی اجتماعی، بلکه ابزاری برای تحلیل دقیق‌تر مسائل و پشتیبانی از تصمیم‌گیری علمی است.

چگونه می‌توان دانش‌آموزان را به ریاضی علاقه‌مند کرد؟

بخش مهمی از سخنان این استاد دانشگاه خوارزمی به آموزش ریاضی اختصاص داشت؛ حوزه‌ای که به گفته او، موضوعاتی مانند شیوه یادگیری، آموزش معلمان، انگیزه دانش‌آموزان، کتاب‌های درسی و یادگیری خارج از مدرسه را دربرمی‌گیرد.

مدقالچی تأکید کرد دانش‌آموزان باید احساس کنند ریاضیات دانشی قابل فهم، مفید و آموختنی است و یادگیری آن می‌تواند لذت‌بخش باشد. تحقق این هدف، تنها با انتقال فرمول‌ها امکان‌پذیر نیست؛ دانش‌آموز باید فرصت داشته باشد مسئله را بفهمد، راه‌حل‌های مختلف را بررسی کند، استدلال کند و برای رسیدن به پاسخ تلاش کند.

او تقویت توانایی حل مسئله در دوره ابتدایی را ضروری دانست و گفت تمرین‌ها و تکالیف باید ذهن دانش‌آموز را فعال کنند، نه اینکه صرفاً به تکرار مکانیکی محاسبات بینجامند. به باور او، طرح مسائل مرتبط با زندگی واقعی و مشکلات جامعه نیز می‌تواند کاربرد ریاضیات را ملموس‌تر کند.

این استاد پیشکسوت با یادآوری خاطرات دوران تحصیل خود، نقش معلمان علاقه‌مند و روش‌های جذاب تدریس را در ایجاد انگیزه مهم دانست. تجربه‌هایی مانند طرح مسئله و تشویق دانش‌آموزان به تلاش برای حل آن، می‌تواند یادگیری را از فرایندی منفعل به فعالیتی پویا تبدیل کند.

مدقالچی همچنین بر نقش شهود در پژوهش ریاضی تأکید کرد و توضیح داد که شهود می‌تواند در شکل‌گیری ایده‌های اولیه مؤثر باشد، اما ارزیابی نهایی ایده‌ها به بررسی و استدلال علمی نیاز دارد.

او در پایان با قدردانی از دست‌اندرکاران تدوین دانشنامه ریاضی، ابراز امیدواری کرد این تلاش علمی ادامه یابد؛ اقدامی که می‌تواند به ثبت و سامان‌دهی گستره دانش ریاضی و روشن‌تر شدن پیوندهای آن با دیگر حوزه‌های علم کمک کند./ ایسنا