فرسودگی والدگری چیست؟ چرا بعضی مادران با کوچک ترین رفتار کودک از کوره در می روند؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، مادری که پس از یک روز سنگین با ریختن غذا، گریه کودک یا انجام نشدن تکالیف عصبانی می شود، لزوما مادری بی عاطفه یا ناتوان نیست. گاهی واکنش شدید او نتیجه فشارهایی است که مدت ها روی هم انباشته شده اند.

پژوهش های روانشناسی نشان می دهند کمبود خواب، فشار اقتصادی، مسئولیت های متعدد، تعارض خانوادگی و نداشتن حمایت کافی می توانند توان تنظیم هیجان والدین را کاهش دهند. در این وضعیت، رفتار کوچکی که در شرایط عادی قابل مدیریت است، ممکن است به محرکی برای فریاد یا واکنشی تند تبدیل شود.

فرسودگی والدگری با خستگی معمولی تفاوت دارد

هر خستگی به معنای فرسودگی والدگری نیست. خستگی معمولا پس از استراحت کاهش پیدا می کند، اما فرسودگی والدگری حالتی پایدارتر است و می تواند با نشانه هایی مانند خستگی شدید در نقش والد، فاصله گرفتن عاطفی از کودک، کاهش احساس کارآمدی و تصور ناتوانی در ادامه مسئولیت ها همراه باشد.

مطالعات نشان داده اند که تداوم این وضعیت ممکن است احتمال فاصله گیری عاطفی، بی توجهی به نیازهای کودک و رفتارهای خشن را افزایش دهد. این ارتباط به معنای آن نیست که هر مادر خسته ای با کودک بدرفتاری می کند؛ بلکه نشان می دهد فرسودگی باید جدی گرفته شود و فقط با توصیه به صبر بیشتر نادیده نماند.

خشم با پرخاشگری یکسان نیست

خشم هیجانی طبیعی است و تقریبا همه والدین آن را تجربه می کنند. مسئله اصلی، احساس خشم نیست؛ بلکه رفتاری است که پس از آن اتفاق می افتد.

فریاد زدن مکرر، تحقیر، تهدید و تنبیه بدنی از شکل های رفتار خشن محسوب می شوند. پژوهش ها میان انضباط کلامی خشن و افزایش مشکلات هیجانی و رفتاری کودکان ارتباط یافته اند.

این یافته ها به معنای آن نیست که یک بار صدای بلند والد، آینده کودک را تخریب می کند. نگرانی اصلی درباره الگوهای مکرر، شدید و ترس آفرین است.

چرا رفتارهای معمول کودک گاهی لجبازی دیده می شوند؟

بخش هایی از مغز کودک که در کنترل تکانه، تحمل ناکامی و تنظیم هیجان نقش دارند، هنوز در حال رشد هستند. به همین دلیل، گریه، مخالفت، اصرار یا انفجار هیجانی در سنین پایین همیشه به معنای بی احترامی یا تلاش آگاهانه برای آزار والد نیست.

شناخت مرحله رشدی کودک می تواند از شخصی سازی رفتار او جلوگیری کند. وقتی والد هر مخالفتی را توهین یا زیر سوال رفتن اقتدار خود تلقی کند، احتمال واکنش تند بیشتر می شود.

آموزش مهارت های والدگری کمک می کند میان نیاز رشدی کودک، رفتار نامناسب و موقعیتی که به تعیین حد و مرز نیاز دارد، تفاوت گذاشته شود.

فضای مجازی چگونه فشار مادران را بیشتر می کند؟

شبکه های اجتماعی معمولا بخش های انتخاب شده و آراسته زندگی را نمایش می دهند. مشاهده مداوم خانه های مرتب، کودکان آرام و مادران همیشه خوشحال ممکن است این تصور را ایجاد کند که دیگران بدون خستگی و اشتباه فرزندپروری می کنند.

مقایسه زندگی روزمره با چنین تصاویر گزینش شده ای می تواند احساس ناکافی بودن و کمال گرایی والدگری را افزایش دهد. مادری که تصور می کند باید همیشه آرام، منظم و در دسترس باشد، ممکن است خستگی طبیعی خود را نشانه شکست بداند.

همین فشار درونی می تواند تحمل او را در برابر رفتارهای کودک کاهش دهد و احتمال واکنش های تند را بیشتر کند.

استراحت شخصی به تنهایی کافی نیست

پیاده روی، خلوت، فعالیت معنوی یا زمانی کوتاه برای استراحت می توانند به کاهش فشار کمک کنند، اما نباید تمام مسئولیت تغییر شرایط دوباره بر دوش مادر گذاشته شود.

اگر یک نفر به تنهایی مسئول مراقبت از کودک، کار خانه، برنامه های آموزشی و مدیریت عاطفی خانواده باشد، چند دقیقه استراحت مشکل اصلی را برطرف نمی کند.

تقسیم واقعی مسئولیت ها، همراهی همسر، حمایت اعضای خانواده و دسترسی به خدمات آموزشی و روانشناختی از عوامل مهم محافظت کننده هستند.

هنگام بالا رفتن خشم چه کاری مفیدتر است؟

در لحظه ای که احتمال فریاد یا رفتار تکانشی وجود دارد، والد می تواند در صورت امن بودن کودک، برای مدت کوتاهی از موقعیت فاصله بگیرد. چند تنفس آهسته، نوشیدن آب و به تاخیر انداختن گفت و گو تا زمان کاهش برانگیختگی می تواند مانع واکنش فوری شود.

پس از آرام شدن، بهتر است والد به جای حمله به شخصیت کودک، درباره رفتار مشخص او صحبت کند. به جای سرزنش کلی کودک، باید رفتار نامناسب توضیح داده شود و حد و مرز روشن و قابل اجرا در نظر گرفته شود.

اگر والد فریاد زده باشد، عذرخواهی و ترمیم رابطه نیز اهمیت دارد. پذیرش مسئولیت، اقتدار والد را از بین نمی برد؛ بلکه به کودک نشان می دهد انسان ها می توانند اشتباه خود را بپذیرند و رفتارشان را اصلاح کنند.

چه زمانی کمک تخصصی لازم است؟

اگر خشم مکرر و کنترل ناپذیر شده است، کودک از والد می ترسد، تنبیه بدنی اتفاق می افتد یا مادر احساس می کند ممکن است به خود یا کودک آسیب بزند، موضوع از یک توصیه تربیتی ساده فراتر رفته است.

افسردگی، اضطراب، فرسودگی، محرومیت شدید از خواب، تجربه آسیب روانی یا مشکلات خانوادگی ممکن است در این وضعیت نقش داشته باشند و به ارزیابی حرفه ای نیاز دارند.

هدف روانشناسی ساختن مادری خستگی ناپذیر و همیشه آرام نیست. هدف این است که خستگی و خشم پیش از تبدیل شدن به رفتاری آسیب زا شناسایی شوند و مسئولیت مراقبت از کودک نیز فقط بر دوش یک نفر باقی نماند.