نشانه های بحران هیدرولوژیک در غرب کشور /در مقطعی از رودخانه گاماسیاب، حتی یک قطره آب دیده نمی‌شود + فیلم

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، خشکیدن گاماسیاب پیش از رسیدن به فصل پاییز، فراتر از یک تغییر اقلیمی، گویای شکستی در مدیریت منابع آب است. وقتی رودخانه ای که ستون فقرات آبی غرب کشور است در پایان تابستان به سکوت می رسد، باید پرسید آیا تاب آوری منابع آب ما به نقطه پایان رسیده است؟ این گزارش بررسی می کند که چگونه ترکیبی از کاهش بارش، کشت های آب بر و افت آبخوان ها، رودخانه های ما را در برابر خشک سالی بی دفاع کرده است.

مینا نیکزاد کارشناس حوزه آب در خصوص خشکیدن گاماسیاب به خبرنگار اجتماعی رکنا گفت: ۲۰ شهریور ۱۴۰۵؛ در مقطعی از رودخانه گاماسیاب، حتی یک قطره آب در بستر رودخانه دیده نمی‌شود. رودخانه‌ای که در شبکه هیدرولوژیک غرب کشور نقش مهمی دارد، در پایان تابستان با بستری خشک مواجه است؛ تصویری که اگرچه به‌تنهایی نمی‌تواند وضعیت تمام طول رودخانه را توصیف کند، اما پرسش مهمی را مطرح می‌کند و آن اینکه آیا با یک خشکی فصلی مواجهیم یا با نشانه‌ای از تضعیف پایدارتر رژیم جریان رودخانه؟

وی افزود: گاماسیاب در ادامه مسیر خود با رودخانه قره‌سو به هم می‌پیوندد و رودخانه سیمره را شکل می‌دهند؛ شبکه‌ای که در نهایت به سامانه رودخانه‌ای کرخه مرتبط است. بنابراین، تغییرات جریان صرفاً مسئله‌ای محلی در یک مقطع نیست و می‌تواند در مقیاس حوضه آبریز نیز اهمیت داشته باشد.

رودخانه‌ای که پیش از رسیدن به پاییز، جریان خود را از دست داده است

این کارشناس حوزه آب در ادامه با گفتن از ایکه در ماه‌های اخیر، مسئولان شرکت آب منطقه‌ای کرمانشاه نسبت به کاهش آورد رودخانه گاماسیاب هشدار داده‌اند ادامه داد: بر اساس گزارش‌های منتشرشده در تیرماه امسال، گاماسیاب در سال آبی جاری تنها از جریان محدودی برخوردار بوده و حتی «در آستانه خشک‌شدن» توصیف شده است. همزمان، گسترش کشت‌های آب‌بر و افزایش فشار بر منابع آب زیرزمینی به‌عنوان یکی از عوامل تشدیدکننده وضعیت مورد اشاره قرار گرفته است.

این موضوع اهمیت یک مفهوم هیدرولوژیک را بیشتر آشکار می‌کند: جریان پایه

نیکزاد افزود: جریان پایه بخشی از جریان رودخانه است که در فاصله بین رخدادهای بارشی، عمدتاً از تخلیه تدریجی آب زیرزمینی، چشمه‌ها و سایر مؤلفه‌های کند جریان تأمین می‌شود. به همین دلیل، وجود جریان پایه برای تداوم جریان رودخانه در دوره‌های بدون بارش اهمیت زیادی دارد.

وقتی در پایان تابستان، در یک مقطع از رودخانه هیچ جریان قابل مشاهده‌ای باقی نمی‌ماند، مسئله فقط کمبود بارش امروز نیست؛ بلکه باید پرسید آیا سامانه آب زیرزمینی و جریان‌های تأخیری حوضه نیز دیگر توان پشتیبانی از رودخانه را ندارند؟

از کاهش آورد تا شکننده‌شدن منابع آب

مینا نیکزاد کارشناس حوزه آب با گفتن از اینکه مشکل اصلی زمانی جدی‌تر می‌شود که کاهش جریان رودخانه با افت منابع آب زیرزمینی و افزایش برداشت همزمان شود ادامه داد: در چنین شرایطی، حوضه آبریز به تدریج تاب‌آوری هیدرولوژیک خود را از دست می‌دهد؛ یعنی توان آن برای حفظ جریان در دوره‌های خشک کمتر می‌شود. رودخانه‌ای که زمانی می‌توانست بخشی از جریان خود را از ذخایر زیرزمینی و چشمه‌ها دریافت کند، در صورت افت آبخوان، بیش از گذشته به بارش‌های مستقیم و رواناب‌های کوتاه‌مدت وابسته خواهد شد. نتیجه، رودخانه‌ای است که در برابر چند ماه بدون بارش، بسیار سریع‌تر از گذشته دچار قطع جریان می‌شود.این همان نقطه‌ای است که «خشکسالی» از یک پدیده اقلیمی به یک مسئله آسیب‌پذیری منابع آب تبدیل می‌شود.

خیس‌شدن دوباره بستر رودخانه الزاماً به معنای احیای منابع آب نیست.

وی تاکید کرد: ممکن است یک بارش سنگین، برای مدتی جریان سطحی ایجاد کند، اما برای بازسازی ذخایر آب زیرزمینی، افزایش پایدار دبی پایه و بازگشت رودخانه به یک رژیم جریان قابل اتکا، به تغذیه مؤثر آبخوان، کاهش برداشت و تداوم شرایط مناسب هیدرولوژیک نیاز است.هشدار واقعی شاید همین‌جا است، هرکجا رودخانه‌ای برای ادامه جریان خود بیش از گذشته چشم‌انتظار بارش باشد، رودخانه‌ای شکننده‌تر از گذشته است.