بازار تهران؛ سند چشم انداز یا نسخه ای برای نجات بازاری که زیر بار بحران هاست؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، بازار بزرگ تهران بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است؛ این بار نه صرفا به عنوان قلب تاریخی تجارت پایتخت، بلکه به عنوان مجموعه ای که به گفته رئیس اتاق اصناف تهران، نیازمند یک سند چشم انداز و برنامه مشخص برای آینده است.

حمیدرضا رستگار، رئیس اتاق اصناف تهران، در جریان بازدید از بازار تهران با اشاره به نقش اصناف در تحولات اقتصادی کشور، از تدوین سندی علمی برای آینده بازار خبر داد و گفت این سند با توجه به فرهنگ های مختلف، راسته های گوناگون و ظرفیت های موجود در بازار تهیه شده و قرار است با مشارکت امنای بازار، رؤسای اتحادیه ها و دستگاه های مرتبط اجرایی شود.

اما طرح چنین سندی، خود یک پرسش اساسی را پیش می کشد: اگر بازار تهران تا این اندازه دارای اهمیت و ظرفیت است، چرا بسیاری از مسائل قدیمی و انباشته آن همچنان بدون راه حل روشن باقی مانده است؟

سند چشم انداز در بازاری گرفتار مسائل روزمره

بازار تهران فقط مجموعه ای از حجره ها و راسته های تجاری نیست؛ یک شبکه پیچیده اقتصادی، اجتماعی، تاریخی و شهری است که مسائل آن از مالیات و گرانی کالا تا ایمنی بناها، حریق، ترافیک، دستفروشی، فرسودگی زیرساخت ها و نحوه مدیریت فضاهای عمومی را دربرمی گیرد.

رستگار در اظهارات خود بر ضرورت حفظ انسجام بازار و صیانت از فرهنگ و سنت های آن تأکید کرده و گفته است که بازار تهران دارای ۲۳ اتحادیه است و فرهنگ حاکم بر آن باید حفظ شود.

با این حال، صرف تأکید بر «انسجام» زمانی می تواند راهگشا باشد که این انسجام به تصمیم های اجرایی، شفافیت مدیریتی و حل مسائل واقعی کسبه منجر شود. در غیر این صورت، سندهای چشم انداز نیز ممکن است به فهرستی از اهداف کلی تبدیل شوند که فاصله زیادی با واقعیت روزمره کسبه دارند.

بساط گستران؛ مسئله ای که همچنان روی میز است

یکی از محورهای مهم اظهارات رئیس اتاق اصناف تهران، موضوع بساط گستران در بازار بود.

رستگار با بیان اینکه بساط گستران نیز حقوقی دارند، تأکید کرده است که فعالیت آنها نباید موجب آشفتگی بازار یا ایجاد ناامنی اقتصادی شود. او همچنین از مکاتبه با سران قوا، مجلس، دولت، قوه قضاییه، شهرداری و دستگاه های امنیتی در این زمینه خبر داده است.

این اظهارات در حالی مطرح می شود که مسئله دستفروشی و بساط گستری سال هاست میان نهادهای مختلف دست به دست می شود و هنوز راهکاری جامع برای آن ارائه نشده است.

از یک سو، نمی توان مسئله معیشت و حقوق افرادی را که از طریق دستفروشی امرار معاش می کنند نادیده گرفت و از سوی دیگر، نمی توان حقوق کسبه رسمی، نظم بازار و امنیت اقتصادی آنها را قربانی فقدان یک سیاست روشن کرد.

بنابراین انتظار از اتاق اصناف صرفا مکاتبه با دستگاه های مختلف نیست؛ مسئله اصلی ارائه یک راهکار عملی، قابل اجرا و قابل ارزیابی است.

وقتی از «بزرگ ترین کارآفرین کشور» سخن گفته می شود

رئیس اتاق اصناف تهران در بخش دیگری از سخنان خود، اصناف را «بزرگ ترین کارآفرین و امنیت آفرین کشور» توصیف کرده و گفته است که دولت، مجلس و قوه قضاییه پذیرفته اند امور اقتصادی باید توسط اصناف انجام شود.

این گزاره، اگرچه جایگاه اقتصادی اصناف را برجسته می کند، اما در مقابل یک مطالبه جدی نیز ایجاد می کند: اگر اصناف چنین جایگاه گسترده ای دارند، سهم آنها در حل مشکلات مزمن اقتصاد و کسب و کار تا چه اندازه قابل اندازه گیری است؟

فعالان صنفی سال هاست از مشکلاتی همچون رکود، کاهش قدرت خرید، افزایش هزینه ها، مالیات و بی ثباتی بازار گلایه دارند. از سوی دیگر، انتظار از تشکل های صنفی نیز صرفا انتقال مطالبات به دولت نیست؛ بلکه دفاع مؤثر از حقوق اعضا، ارائه راهکار، افزایش شفافیت و پاسخگویی نیز بخشی از مسئولیت آنهاست.

بازار تهران و زخم های قدیمی بناهای تاریخی

بخش دیگری از سخنان رستگار به وضعیت بناهای تاریخی و سراهای بازار اختصاص داشت. او هشدار داده است که بی توجهی به بازار تهران و سرمایه عظیم آن، ترک فعل محسوب می شود و از پیگیری وضعیت سراهای آسیب دیده از حریق و مسائل مربوط به شهرداری و میراث فرهنگی خبر داده است.

این بخش از اظهارات رئیس اتاق اصناف، شاید یکی از مهم ترین محورهای قابل بررسی درباره آینده بازار تهران باشد.

بازاری که قرار است سند چشم انداز داشته باشد، پیش از هر چیز باید ایمنی، زیرساخت و میراث تاریخی خود را حفظ کند. وقوع حریق در بخش هایی از بازار، فرسودگی بناها و مشکلات ایمنی نشان می دهد که فاصله میان اهمیت تاریخی و اقتصادی بازار و کیفیت نگهداری از آن همچنان قابل توجه است.

در چنین شرایطی، تدوین سند چشم انداز زمانی ارزشمند خواهد بود که مشخص کند چه نهادی، با چه بودجه ای، در چه بازه زمانی و با چه شاخصی قرار است مشکلات ایمنی و فرسودگی بازار را برطرف کند.

«هیچ قدرتی نمی تواند بازار تهران را منحل کند»؛ اما آیا بازار از درون فرسوده نمی شود؟

رستگار در اظهاراتی تأکید کرده است که هیچ قدرتی نمی تواند بازار تهران را منحل کند و تضعیف بازار تنها در صورت بروز اختلاف و ضعف از درون اتفاق خواهد افتاد.

این سخن بیش از آنکه صرفا یک موضع گیری باشد، می تواند نقطه آغاز یک پرسش جدی درباره نحوه اداره بازار باشد.

بازار تهران امروز با مجموعه ای از چالش های بیرونی و درونی روبه رو است؛ از فشارهای اقتصادی و کاهش قدرت خرید گرفته تا مسائل شهری، مالیاتی، ایمنی و اختلاف میان منافع گروه های مختلف فعال در بازار.

بنابراین دفاع از بازار صرفا با تأکید بر «قدمت»، «فرهنگ» و «انسجام» ممکن نیست. بازار برای بقا به مدیریت مدرن، تصمیم گیری شفاف و برنامه عملیاتی نیاز دارد.

گرانی و مالیات؛ دو دغدغه ای که راهکار می خواهند، نه صرفا پیگیری

رئیس اتاق اصناف تهران در پایان، گرانی کالا و مالیات را دو دغدغه اصلی اصناف عنوان کرده و از برنامه ریزی و پیگیری در این دو حوزه خبر داده است.

این دو موضوع البته از مهم ترین مسائل فعالان اقتصادی هستند، اما تکرار آنها دیگر برای افکار عمومی و حتی خود اصناف تازگی ندارد. آنچه اکنون مورد انتظار است، ارائه جزئیات درباره برنامه اتاق اصناف است؛ اینکه دقیقا چه اقداماتی برای کاهش فشار مالیاتی بر کسبه، مقابله با افزایش هزینه های مبادله و کنترل آثار گرانی بر کسب و کارها انجام خواهد شد.

سندی که باید از کاغذ به بازار برسد

تدوین سند چشم انداز برای بازار بزرگ تهران، در صورت برخورداری از پشتوانه کارشناسی و ضمانت اجرایی، می تواند فرصتی برای عبور از مدیریت روزمره و حرکت به سمت برنامه ریزی بلندمدت باشد.

اما تجربه بسیاری از برنامه ها و اسناد مشابه نشان داده است که مسئله اصلی در ایران کمبود سند نیست؛ فاصله میان سند و اجراست.

اکنون آزمون اصلی برای اتاق اصناف تهران آغاز شده است. اگر این سند قرار است واقعا آینده بازار را ترسیم کند، باید مشخص باشد که در آن برای ایمنی سراها، حفظ میراث تاریخی، ساماندهی بساط گستران، حل اختلافات صنفی، کاهش فشار بر کسبه، شفافیت عملکرد اتحادیه ها و مواجهه با تحولات اقتصادی چه راهکارهای مشخصی پیش بینی شده است.

بازار تهران آن قدر بزرگ و مهم هست که نمی توان آینده آن را به شعارهای کلی سپرد. سند چشم انداز زمانی معنا پیدا می کند که از روی کاغذ پایین بیاید و در کوچه ها، سراها، حجره ها و زندگی روزمره هزاران کاسب بازار دیده شود.