ارزپاشی متوقف شد: پشت پرده دلایل تصمیم جدید

پایان دوران دلار ارزان

اجرای سیاست تازه بانک مرکزی در روزهای اخیر، برداشت های متفاوتی را در بازار به دنبال داشته است. برخی فعالان اقتصادی بر این باور بودند که افزایش عرضه دلار، نشانه ای از بازگشت به روش "ارزپاشی" و فروش ارز با قیمت های پایین تر است؛ روشی که در گذشته برای مهار قیمت ارز اجرایی می شد. در این روش، بانک مرکزی بخشی از ذخایر ارزی را با قیمت کمتر از بازار عرضه می کرد که باعث ایجاد اختلاف قیمت و تشکیل صفوف طولانی برای دریافت ارز می شد. این تصور با توجه به تفاوت قابل ملاحظه میان نرخ اعلامی مرکز مبادله ایران و نرخ بازار آزاد تقویت شد.

اما نکته ای که اهمیت دارد این است که نرخ های اعلام شده در مرکز مبادله مربوط به حواله های ارزی هستند و از دی ماه سال گذشته، این مرکز نرخ ارز اسکناس را اعلام نمی کند. پس مقایسه این نرخ با قیمت اسکناس دلار در شبکه بانکی، درست نیست. همچنین عرضه ۵۰۰ میلیون دلار اسکناس به شبکه بانکی نشان دهنده آن نیست که بانک مرکزی ارز را با نرخ پایین تر به متقاضیان ارائه کرده است. بررسی قیمت های اعلام شده در شعب ارزی بانک ها و صرافی ها حاکی از آن است که نرخ اسکناس دلار حدود ۱۹۵ هزار تومان بوده که نزدیک به قیمت بازار آزاد است.

تمایز «عرضه هدفمند» و روش قدیمی «ارزپاشی»

نقطه ی اصلی تفاوت سیاست جدید بانک مرکزی با ارزپاشی سنتی در همینجا روشن می شود. در مدل ارزپاشی گذشته، نرخ ارز کاهش می یافت که هدف اصلی، پایین آوردن مستقیم قیمت ها بود. هرچند چنین سیاستی در کوتاه مدت تاثیرگذار بود، اما افزایش فشار تقاضا مجدداً نرخ ارز را بالا می برد و ذخایر بانک مرکزی کاهش پیدا می کرد. این روش همچنین باعث ایجاد رانت در بازار می شد و منابع ارزی به جای تنظیم بازار، میان متقاضیان با نرخ های پایین تر توزیع می شد.

حال، سیاست بانک مرکزی بر پایه افزایش عرضه بدون تعیین دستوری قیمت قرار گرفته است. در این رویکرد، نرخ ارز با توجه به شرایط بازار و عرضه و تقاضا تعیین می شود و تلاش بر این است که به جای کاهش مصنوعی نرخ، توازن در بازار برقرار شود.

منبع تأمین ارز چگونه مشخص شده است؟

یکی از مسائل مهم درباره عرضه اسکناس اخیر، منشأ تأمین این مقدار دلار بوده است. برخی این اقدام را به معنای برداشت از ذخایر ارزی استراتژیک بانک مرکزی قلمداد کردند. اما توضیحات بانک مرکزی نشان می دهد که این منابع از طریق اصلاح سیاست های ارزی از دی ماه گذشته و جمع آوری ارز از بازار داخلی تأمین شده است.

مهدی دارابی، دستیار رئیس کل بانک مرکزی در امور ارزی، اعلام کرد که عرضه ۵۰۰ میلیون دلار از محل ذخایر تقویت شده اسکناس و حواله بوده است. طبق توضیحات او، این افزایش ذخایر ارزی ناشی از خرید ارز از بازار داخلی و نه از منابع خارجی یا درآمدهای نفتی جدید بوده است. بر اساس آمار، حدود ۱.۷ میلیارد دلار ارز از بازار خریداری شده و تنها ۳۰۰ میلیون دلار عرضه شده است، که منجر به افزایش خالص ذخایر شد.

اثرگذاری بر قیمت های بازار

اعلام عرضه اسکناس از سوی بانک مرکزی توانسته است تأثیر خود را در مهار روند افزایشی نرخ دلار نشان دهد. روند صعودی دلار که در روز دوشنبه به بیش از ۲۰۰ هزار تومان رسید، پس از افزایش عرضه متوقف شد. نرخ فروش اسکناس در برخی صرافی ها از حدود ۲۰۲ هزار تومان به ۱۹۶ هزار تومان رسید و در ساعاتی به ۱۹۵ هزار تومان کاهش یافت. این تغییرات باعث توقف افزایش نرخ و حتی کاهش آن در معاملات غیرحضوری نیز شد.

البته این تغییر به معنای پایان روند صعود نرخ ها نیست، بلکه نشان دهنده تلاش سیاستگذار برای ایجاد تعادل نسبی در شرایطی است که تقاضای احتیاطی در بازار افزایش یافته است. ادامه این روند بستگی به شرایط اقتصادی و تقاضای بازار دارد.

تاثیر تقاضای احتیاطی بر بازار

رشد اخیر نرخ دلار تنها به کمبود فیزیکی ارز مرتبط نیست. فشارهای اقتصادی، تحریم ها و محدودیت های تجاری رفتار متقاضیان ارز را تغییر داده است. تقاضای احتیاطی برای پوشش ریسک های اقتصادی و حفظ ارزش دارایی ها باعث تحریک بازار می شود. وظیفه بازارساز در این شرایط جلوگیری از ایجاد شکاف میان عرضه و تقاضاست، نه تنها کاهش نرخ دلار. براساس این سیاست، افراد حقیقی امکان خرید تا هزار دلار و اشخاص حقوقی تا سقف پنج هزار دلار را دارند.

کاهش قیمت طلا

بازار طلا نیز همزمان با کاهش هیجانات دلار، روند نزولی را طی کرد. قیمت سکه طرح جدید حدود سه میلیون تومان کاهش یافت و به ۲۱۳ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان رسید. نیم سکه و ربع سکه نیز به ترتیب در محدوده ۱۰۹ میلیون و ۵۸ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان معامله شدند. هر گرم طلای ۱۸ عیار نیز با کاهش ۳۰۰ هزار تومانی به ۲۱ میلیون و ۵۳۸ هزار تومان رسید. با این حال، سطح بالای قیمتی طلا همچنان پابرجاست.

قیمت های طلا علاوه بر نرخ دلار، به روند جهانی طلا و انتظارات تورمی داخلی نیز وابسته اند. قیمت جهانی طلا تحت تأثیر داده های اقتصادی آمریکا کاهش یافته و احتمال اصلاح نرخ بهره فدرال رزرو نیز تأثیرگذار بوده است. حرکت بازار طلا همچنان به عوامل خارجی و داخلی بستگی دارد.