افزایش کالابرگ یک میلیونی؛ آیا همه مردم سهم می‌برند؟

در شرایطی که احتمال افزایش ۲۲ تا ۲۳ درصدی اعتبار کالابرگ قوت گرفته است، پرسش ها درباره جزئیات اجرای این طرح افزایش یافته اند. تورم کالاهای اساسی و کاهش قدرت خرید یارانه غیرنقدی، ضرورت این افزایش را بیش از پیش نمایان کرده؛ اما همچنان مشخص نیست که آیا این افزایش شامل تمامی گروه های درآمدی خواهد شد یا تنها به دهک های پایین اختصاص می یابد.

به نظر می رسد دولت در حال نزدیک شدن به اتخاذ تصمیم نهایی درباره رشد مبلغ کالابرگ است. این تصمیم که مدتی است انتظار می رود، قرار است میزان افزایش اعتبار مشخص کند و در ادامه اثربخشی آن در جبران کاهش توان خرید خانواده ها را مورد ارزیابی قرار دهد.

دی ماه سال گذشته، در پی حذف ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی، دولت اعلام کرد اعتبار کالابرگ به مبلغ یک میلیون تومان برای هر فرد افزایش خواهد یافت. وزیر اقتصاد نیز در همان زمان اشاره کرد که این رقم ثابت نخواهد ماند و متناسب با شرایط تورمی و نرخ ارز به روز خواهد شد، زیرا کالابرگ به تعبیر او «حق شهروندی» محسوب می شود.

این وعده باعث شکل گیری انتظاراتی شد که اعتبار یک میلیونی کالابرگ همچون یارانه نقدی ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومانی گرفتار ثبات طولانی مدت نشود؛ یارانه ای که به واسطه تورم ارزش حقیقی خود را از دست داد.

با آغاز سال جاری، افزایش قیمت بسیاری از کالاهای اساسی باعث کاهش ارزش واقعی مبلغ کالابرگ شد. همزمان نرخ ارز نیز بالا رفت و دولت به محدودیت منابع مالی خود اشاره کرد که موجب تأخیر در افزایش اعتبار کالابرگ شد.

اکنون با نزدیک شدن به شهریورماه، سخنان اخیر رئیس کل بانک مرکزی نشان می دهد که این موضوع جدی تر از قبل شده است. عبدالناصر همتی اظهار داشته:

«از ابتدای اجرای طرح تاکنون نرخ ارز مبنای محاسبه کالابرگ حدود ۲۲ تا ۲۳ درصد رشد داشته و افزایش اعتبار در همین حدود می تواند منطقی و عادلانه باشد؛ اما اینکه آیا این افزایش برای تمامی دهک ها اعمال شود یا فقط دهک های پایین تر از آن بهره مند گردند، همچنان محل بررسی دولت است.»

در صورتی که رشد اعتبار به میزان ۲۳ درصد به تصویب برسد، رقم یک میلیون تومانی کالابرگ به یک میلیون و ۲۳۰ هزار تومان افزایش خواهد یافت؛ یعنی هر نفر ۲۳۰ هزار تومان بیشتر دریافت خواهد کرد.

با این حال، همچنان مشخص نیست این افزایش برای همه دهک ها اجرایی خواهد شد یا تمرکز اصلی دولت بر گروه های اول تا سوم درآمدی خواهد بود.

هزینه هنگفت اجرای ماهانه طرح

همتی همچنین اظهار داشته اجرای طرح کالابرگ به صورت ماهانه نیازمند منابع مالی سنگین است و حدود ۸۷ هزار میلیارد تومان اعتبار ماهانه می طلبد. او اشاره کرد که پیش از نوروز، به دستور رهبر انقلاب، ۲.۵ میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی جهت تأمین اعتبار کالابرگ برداشت شد تا اجرای این طرح تا فروردین ماه ادامه داشته باشد.

با وقوع جنگ و کاهش درآمدهای ارزی، دولت نتوانست منابع لازم برای ادامه اجرای این طرح را فراهم کند. رئیس کل بانک مرکزی در توضیحات خود تأکید کرد که برای پیش بردن کالابرگ راهکارهایی ارائه خواهد شد، اما به هیچ وجه قصد افزایش پایه پولی و چاپ پول جهت تأمین بودجه طرح را ندارد، زیرا این کار موجب شدت یافتن تورم خواهد شد.

نکته قابل توجه، چالش تأمین مالی طرح بدون ایجاد فشار تورمی است. اجرای طولانی مدت طرح نیز به این موضوع بستگی دارد و هرگونه راهکار مالی باید این مسئله کلیدی را مدنظر قرار دهد.

زمان اجرا و چالش های پیش رو

یکی دیگر از سوالات مهم در این زمینه، زمان آغاز افزایش اعتبار کالابرگ است. با توجه به اینکه اعتبار مردادماه قبلاً واریز شده، پیش بینی می شود زمان اعمال این افزایش احتمالی، از شهریورماه باشد؛ هر چند هنوز زمان دقیق اجرای این تصمیم مشخص نشده است.

در همین حال، شاید حتی افزایش ۲۳۰ هزار تومانی نیز نتواند تغییر چشمگیری در قدرت خرید خانوارها ایجاد کند، زیرا کنترل تورم و تثبیت قیمت ها عامل اساسی در اثربخشی واقعی هر نوع افزایش مبلغ خواهد بود. با روند فعلی تورم، چنین افزایش هایی معمولاً توان پوشش هزینه های زندگی رو به فزونی خانوارها را ندارند.

افزایش قیمت مواد غذایی و تأثیر بر تورم

طبق داده های مرکز آمار ایران، قیمت هر کیلوگرم گوشت گوسفندی در تیرماه نسبت به دی ماه، یعنی زمانی که طرح یک میلیونی کالابرگ آغاز شد، ۶۰ درصد رشد کرده است. این آمار نشان می دهد افزایش اعتبار کالابرگ حتی با سقف پیشنهادی ۲۳ درصد نیز نمی تواند به طور کامل تأثیر فشار تورمی را جبران کند.

زمان بندی جدید واریز کالابرگ

مردادماه امسال، تغییراتی در زمان بندی واریز اعتبار کالابرگ اعمال شد. اعلام معاون وزیر رفاه نشان می دهد اعتبار خانوارها در سه بازه زمانی مختلف پرداخت می شود:

• سرپرستان خانوار با رقم آخر کد ملی صفر، یک یا دو و همچنین خانوارهای تحت پوشش نهادهای حمایتی و نیروهای مسلح: پانزدهم هر ماه؛
• سرپرستان خانوار با رقم آخر کد ملی سه تا شش: بیست وپنجم هر ماه؛
• سرپرستان خانوار با رقم آخر کد ملی هفت تا نه: پنجم ماه بعد.

بر این اساس، اعتبار کالابرگ مردادماه برای خانواده هایی که رقم آخر کد ملی آنها بین هفت تا نه است، در تاریخ پنجم شهریورماه واریز خواهد شد.

در نهایت، مسئله اساسی این است که افزایش رقم کالابرگ باید بتواند ارزش واقعی خود را در برابر تورم حفظ کند؛ زیرا اگر کالاهای اساسی با سرعت بیشتری نسبت به این اعتبار افزایش قیمت داشته باشند، هرگونه رشد اسمی در مبلغ تنها تأثیر محدودی بر معیشت خانوارها خواهد داشت.