یک کارگر ایرانی برای خرید آیفون باید ۲ سال تمام حقوقش را پس‌ انداز کند!

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، بازار تلفن همراه در یک سال گذشته فقط شاهد «گرانی گوشی» نبوده است؛ فاصله قیمت یک کالای ارتباطی با توان خرید بخش بزرگی از خانوارها به‌طور محسوسی بیشتر شده است.

بررسی جدول قیمت ۱۲ مدل پرمخاطب تلفن همراه از مرداد ۱۴۰۴ تا مرداد ۱۴۰۵ نشان می‌دهد قیمت برخی گوشی‌ها در این فاصله تا حدود ۴.۵ برابر شده و افزایش قیمت‌ها از ۱۰۰ درصد تا ۳۵۰ درصد در نوسان بوده است. در این میان، مدل‌های گران‌تر به‌ویژه آیفون، به شاخصی روشن از شکاف میان دستمزد و هزینه خرید فناوری تبدیل شده‌اند.

آیفون؛ از کالای مصرفی تا هدف چندماهه و چندساله

قیمت آیفون ۱۴ CH با حافظه ۱۲۸ گیگابایت از ۶۵ میلیون تومان در مرداد ۱۴۰۴ به ۱۸۵ میلیون تومان در مرداد ۱۴۰۵ رسیده است. یعنی یک کارگر با حقوق ۱۶ میلیون تومانی، حتی اگر تمام حقوق خود را کنار بگذارد، برای خرید آن باید حدود ۱۱.۶ ماه کار کند. این زمان با درآمد ۲۰ میلیون تومان به حدود ۹.۲ ماه کاهش می‌یابد.

اما فاصله در مدل‌های جدیدتر به‌مراتب بزرگ‌تر است:

آیفون ۱۶ CH با قیمت ۲۷۰ میلیون تومان، معادل حدود ۱۳.۵ تا ۱۶.۹ ماه حقوق است.

آیفون ۱۶ پرو با قیمت ۳۱۰ میلیون تومان، معادل حدود ۱۵.۵ تا ۱۹.۴ ماه حقوق است.

آیفون ۱۶ پرو مکس با قیمت ۳۷۰ میلیون تومان، معادل حدود ۱۸.۵ تا ۲۳.۱ ماه حقوق است.

به بیان ساده‌تر، یک کارگر با درآمد ماهانه ۱۶ میلیون تومان باید تقریباً دو سال تمام کار کند تا بتواند فقط یک آیفون ۱۶ پرو مکس بخرد؛ آن هم با فرض غیرواقعی پس‌انداز صددرصدی حقوق.

بر اساس مصوبه دستمزد سال ۱۴۰۵، پایه حداقل مزد ماهانه کارگران حدود ۱۶.۶ میلیون تومان تعیین شده و دریافتی نهایی بسته به مزایا و شرایط خانوادگی متفاوت است؛ بنابراین بازه ۱۶ تا ۲۰ میلیون تومان برای محاسبه حاضر، تصویر قابل‌فهمی از نسبت قیمت گوشی با درآمد کارگری ارائه می‌کند.

جدول کامل؛ برای خرید هر گوشی چند ماه باید کار کرد؟

مبنای محاسبه: حقوق ماهانه ۱۶ و ۲۰ میلیون تومان و فرض پس‌انداز صددرصد درآمد. در عمل، با کسر هزینه‌های زندگی، مدت زمان لازم برای خرید بسیار بیشتر خواهد بود.

*جدول پیوست‌شده به گزارش؛ محاسبات مدت کار بر اساس تقسیم قیمت مرداد ۱۴۰۵ بر حقوق ماهانه ۱۶ و ۲۰ میلیون تومان انجام شده است.

یک نکته مهم؛ این محاسبه هنوز خوش‌ بینانه است

اعداد بالا شاید در نگاه اول تکان‌دهنده باشند، اما واقعیت این است که حتی این محاسبات نیز وضعیت را خوش‌بینانه نشان می‌دهند؛ زیرا فرض شده کارگر می‌تواند تمام حقوق ماهانه خود را پس‌انداز کند.

در زندگی واقعی، بخش عمده درآمد صرف هزینه‌هایی مانند مسکن، خوراک، حمل‌ونقل، درمان، آموزش و سایر مخارج ضروری می‌شود. بنابراین اگر یک خانوار تنها بتواند مثلاً ۲۰ تا ۳۰ درصد درآمد ماهانه را برای خرید گوشی کنار بگذارد، زمان لازم برای خرید آیفون‌های گران‌قیمت می‌تواند از «یک یا دو سال» به چندین سال افزایش پیدا کند.

این دقیقاً همان نقطه‌ای است که گوشی تلفن همراه، حتی اگر کالایی ارتباطی و ضروری تلقی شود، برای بخشی از مصرف‌کنندگان از یک خرید عادی خارج و به کالایی سرمایه‌بر تبدیل می‌شود.

مشکل فقط گرانی نیست؛ قدرت خرید جا مانده است

مقایسه قیمت گوشی با تعداد ماه‌های کار، تصویری متفاوت از تورم بازار تلفن همراه ارائه می‌دهد. افزایش قیمت یک گوشی از ۹۰ میلیون به ۲۷۰ میلیون تومان صرفاً به معنای رشد ۱۸۰ میلیون تومانی قیمت نیست؛ از زاویه خانوار یعنی کالایی که پیش‌تر با چند ماه درآمد قابل دستیابی بود، اکنون به تصمیمی مالی در مقیاس یک سال یا بیشتر تبدیل شده است.

برای مثال، قیمت آیفون ۱۶ CH در مرداد ۱۴۰۵ معادل ۱۳.۵ برابر حقوق ۲۰ میلیون تومانی و نزدیک به ۱۷ برابر حقوق ۱۶ میلیون تومانی است. آیفون ۱۶ پرو مکس نیز به حدود ۱۸.۵ تا ۲۳ برابر یک حقوق ماهانه رسیده است.

به همین دلیل، بازار گوشی به‌تدریج می‌تواند با سه تغییر مهم در رفتار مصرف‌کنندگان مواجه شود: افزایش تمایل به خرید گوشی دست‌دوم، طولانی‌تر شدن دوره تعویض تلفن همراه و حرکت بخشی از تقاضا به سمت مدل‌های ارزان‌تر یا برندهای میان‌رده.

بازار گوشی به کدام سمت می‌رود؟

آنچه در این جدول دیده می‌شود، فقط رشد قیمت چند مدل تلفن همراه نیست؛ بلکه تصویری از فشار هم‌زمان افزایش هزینه‌های واردات، نوسان‌های ارزی، محدودیت عرضه و افت قدرت خرید است.

نتیجه چنین روندی می‌تواند ایجاد یک بازار دوطبقه باشد: در یک سو مصرف‌کنندگانی که هنوز توان خرید مدل‌های پرچمدار و جدید را دارند و در سوی دیگر بخش بزرگی از مردم که انتخابشان به نگهداری طولانی‌تر از گوشی فعلی، خرید مدل‌های قدیمی‌تر یا مراجعه به بازار دست‌دوم محدود می‌شود.

شاید مهم‌ترین عدد این گزارش نه «۳۷۰ میلیون تومان» باشد و نه «۳۵۰ درصد افزایش قیمت». عدد مهم‌تر این است که برای خرید یک گوشی پرچمدار، یک کارگر ایرانی ممکن است مجبور باشد نزدیک دو سال از کل درآمد خود را کنار بگذارد؛ در حالی که در دنیای واقعی، هیچ کارگری تمام حقوقش را برای یک تلفن همراه پس‌انداز نمی‌کند.

به این ترتیب، سؤال اصلی دیگر فقط این نیست که «قیمت گوشی چقدر شده است؟»؛ سؤال مهم‌تر این است: حقوق چند ماه یک ایرانی برای خرید یک گوشی کافی است؟