اعمال شب و روز تاسوعای حسینی

به گزارش رکنا، تاسوعا، نهمین روز از ماه محرم الحرام، روزی سرنوشت‌ساز در تاریخ کربلاست؛ روزی که امام حسین (علیه‌السلام) و یاران باوفایش در محاصره کامل سپاه دشمن قرار گرفتند و راه هر گونه مذاکره و مصالحه بسته شد. این روز، آغازی بر اوج‌گیری حماسه‌ای است که تا ابد، پرچم مبارزه با ظلم را بر دوش خواهد کشید.

فلسفه و اهمیت روز تاسوعا

تاسوعا، نه فقط یک روز تاریخی، بلکه معیاری برای سنجشِ سبک زندگی یک مؤمن است. از حوادث این روز می‌توان درس‌های بزرگی آموخت؛ همان‌گونه که امام حسین (ع) در این روز، پیش از هر کاری، به یاران خود فرمان داد تا دیون و حق‌الناس خود را ادا کنند و آن‌گاه برای جهاد آماده شوند. این نشان می‌دهد که ادای حق مردم، حتی در آستانه بزرگ‌ترین نبردها، از اولویت‌های اساسی است.

از سوی دیگر، تأکید بر «امساک» (پرهیز از پرخوری) در این روز - هرچند روزه گرفتن در تاسوعا کراهت دارد - پیام مهمی دارد: شیعه‌یِ عزادار، نباید در این ایامِ اندوه، به زیاده‌روی در خوردن و آراستن سفره‌های مجلل بپردازد. این پرهیز، هم‌دلی با کاروان تشنه‌لبِ کربلاست.

اعمال سفارش‌شده در شب و روز تاسوعا

در منابع معتبری همچون «مفاتیح الجنان» و «اقبال الاعمال»، برای شب و روز تاسوعا، مجموعه‌ای از اعمال مستحبی و پرفضیلت ذکر شده است که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم:

۱. ادای دین و حق‌الناس

نخستین و ضروری‌ترین عمل در این شب، پرداختِ بدهی‌ها و جلبِ رضایتِ کسانی است که حقی بر گردن انسان دارند. این کار تا جایی اهمیت دارد که امام معصوم (ع)، مؤمن را حتی از حضور در جبهه‌ی جنگ بازمی‌دارد، مگر اینکه از ادا‌یِ دین خود فارغ شود.

۲. احیای شب تاسوعا (شب‌زنده‌داری)

شب نهم محرم، شبی پرفضیلت برای عبادت و مناجات است. در روایات آمده است که احیای این شب، پاداشی برابر با عبادتِ هفتاد سال و هم‌سنگِ عبادت تمامی فرشتگان دارد.

۳. نمازهای مستحبی

شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان، دو نماز ویژه برای این شب توصیه کرده است:

    نماز چهار رکعتی: در نیمه‌شب تاسوعا خوانده می‌شود. در هر رکعت، پس از سوره «حمد»، ۱۰ بار سوره «فلق»، ۱۰ بار «ناس»، ۱۰ بار «توحید» و ۱۰ بار «آیت‌الکرسی» خوانده می‌شود و پس از سلام، ۱۰۰ بار سوره «توحید» تکرار می‌گردد.

    نماز صد رکعتی: که کیفیت آن چنین است که در هر رکعت، پس از «حمد»، سه مرتبه سوره «توحید» خوانده شود و بعد از اتمام، ۷۰ مرتبه ذکر «سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ وَ لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّهَ إِلاَّ بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ» گفته شود.

۴. زیارت امام حسین (علیه‌السلام)

زیارت حضرت سیدالشهدا (ع) در شب تاسوعا، چنان فضیلتی دارد که زائر، در زمره‌ی یاران باوفای ایشان محسوب شده و با شهدای کربلا محشور می‌گردد. امام باقر (ع) فرموده‌اند که این زیارت، برای خواننده‌اش ثواب شهید شدن در رکاب حسین (ع) را به همراه دارد.

۵. خواندن زیارت عاشورا

زیارت عاشورا که امام باقر (ع) آن را به «علقمه» آموزش دادند، در شب و روز تاسوعا بسیار سفارش شده است. این زیارت، شامل دعا و نفرین بر قاتلان است و روایت شده که فرشتگان نیز آن را قرائت می‌کنند و برای خواننده‌اش، صدها هزار درجه و ثوابِ زیارتِ پیامبران و رسولان الهی نوشته می‌شود.

۶. خواندن زیارت وارث

این زیارت که از امام صادق (ع) روایت شده، با عبارت «السَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ آدَمَ صِفْوَةِ اللهِ» آغاز می‌شود و قرائت آن در شب و روز تاسوعا، از آداب مؤکّد این روز شمرده می‌شود.

۷. زیارت حضرت عباس (علیه‌السلام)

روز تاسوعا به نامِ علم‌دارِ کربلا، حضرت ابوالفضل العباس (ع) مزین شده است. ایشان در این روز با شجاعت تمام، امان‌نامه‌ی شمر را رد کردند و وفاداری خود را به امام خویش به اثبات رساندند. از این رو، قرائتِ زیارت مخصوص حضرت عباس (ع) در این شب و روز، سفارش ویژ‌ه‌ای دارد.

۸. نفرین و لعنت بر قاتلان

ابراز برائت از دشمنان اهل‌بیت (ع) و لعنِ قاتلانِ سیدالشهدا، از دیگر اعمال این روز است. توصیه شده است که ذکر «اللّهُمَّ الْعَنْ قَتَلَةَ الْحُسَیْنِ (ع)» هزار بار تکرار شود تا مؤمن، بیزاریِ خود را از ستمگران نشان دهد.

۹. اطعام و نذری دادن

انفاق و اطعام در عزای حسینی، پاداشی بی‌نظیر دارد. امام صادق (ع) فرموده‌اند که به ازای هر درهمی که در راه امام حسین (ع) هزینه شود، ده‌ها هزار برابر پاداش داده می‌شود و بالاتر از همه، خشنودی خداوند و دعای خیرِ اهلبیت (ع) را به همراه دارد.

۱۰. عزاداری و گریه بر سالار شهیدان

عزاداری و گریه بر مصائب امام حسین (ع)، از پرمعناترین شعائر شیعه است. امام رضا (ع) در روایتِ معروف به «ابن‌شبیب» می‌فرمایند: «ای پسر شبیب، اگر بر جدم حسین (ع) گریه کنی، آن‌چنان که اشک از چشمانت جاری شود، خداوند تمام گناهانت را - چه بزرگ و چه کوچک - خواهد بخشید.» این فضیلت عظیم، نشان‌دهنده‌ی جایگاه رفیع عزاداریِ حسینی در پیشگاه الهی است.

نکته‌ مهم: کراهت روزه در تاسوعا

بر خلاف باور برخی، روزه‌گرفتن در روز تاسوعا (و نیز عاشورا) مستحب نیست و در روایات اهل‌بیت (ع) به شدت از آن نهی شده است. زیرا بنی‌امیه برای بزرگداشت این روزها، احادیثی جعلی در فضیلت روزه‌ی آن‌ها جعل کردند. اما به جای روزه، سفارشِ به «امساک» (پرهیز از پرخوری)، نشان‌دهنده‌ی آن است که این روزها، روزهای اندوه و حزن هستند و شایسته نیست که شیعیان در خوردن و آشامیدن اسراف کنند.