دستاورد بزرگ دانشمندان اصفهان؛ هوش مصنوعی به کمک تشخیص سرطان سینه آمد

به گزارش رکنا، پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی اصفهان موفق به طراحی سامانه‌ای مبتنی بر هوش مصنوعی شده‌اند که می‌تواند در تشخیص درگیری غدد لنفاوی زیر بغل در بیماران مبتلا به سرطان سینه به پزشکان کمک کند. این سامانه در آزمایش‌های اولیه توانسته با دقتی حدود ۹۶ درصد، وضعیت درگیری غدد لنفاوی را تشخیص دهد.

سرطان سینه همچنان یکی از شایع‌ترین انواع سرطان در میان زنان است و تشخیص زودهنگام آن نقش مهمی در افزایش شانس درمان و بهبود بیماران دارد. در این میان، بررسی وضعیت غدد لنفاوی زیر بغل یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها برای تعیین میزان پیشرفت بیماری و انتخاب روش درمان مناسب به شمار می‌رود.

در همین راستا، تیمی ۶ نفره از پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی اصفهان شامل شکوفه یراقی، آراییک طهماسیان، نازه آسادوریان، مریم رضازادگان، رسول فاتحی‌فرد و نرجس متقی، از سال ۱۴۰۳ اجرای این پروژه را آغاز کردند. این طرح در سال ۱۴۰۴ نیز به عنوان یک پروژه پژوهشی مصوب در دانشکده مدیریت و اقتصاد سلامت به تصویب رسید.

تشخیص با کمک تصاویر سونوگرافی

آراییک طهماسیان، یکی از محققان این طرح، اعلام کرد که سامانه طراحی‌شده بر پایه تحلیل تصاویر سونوگرافی آموزش دیده است. به گفته وی، این سیستم در آزمایش‌های انجام‌شده توانسته با دقتی نزدیک به ۹۶ درصد، درگیری یا عدم درگیری غدد لنفاوی را شناسایی کند و به عنوان یک دستیار هوشمند در کنار پزشکان مورد استفاده قرار گیرد.

وی توضیح داد که برای توسعه این سامانه، مدل‌های مختلف هوش مصنوعی مورد بررسی قرار گرفت و در نهایت مناسب‌ترین الگوریتم بر اساس داده‌های موجود انتخاب شد. نتایج این پژوهش نیز در قالب مقاله‌ای علمی در یکی از نشریات معتبر بین‌المللی ISI-Q1 منتشر شده است.

در این مطالعه از ۵۰۲ تصویر سونوگرافی استفاده شد که ۲۸۳ تصویر مربوط به بیماران بدون درگیری غدد لنفاوی و ۲۱۹ تصویر مربوط به بیماران دارای درگیری بود. همچنین برای افزایش دقت مدل، از روش‌های پردازش تصویر و افزایش داده استفاده شد.

هوش مصنوعی جایگزین پزشک نیست

محققان این پروژه تأکید دارند که هدف از طراحی این سامانه، جایگزینی پزشکان نیست. طهماسیان در این باره گفت: هوش مصنوعی باید به عنوان یک ابزار کمکی در کنار متخصصان فعالیت کند و هرچه داده‌های بیشتری در اختیار سیستم قرار گیرد، دقت و کارایی آن نیز افزایش خواهد یافت.

به گفته وی، یکی از چالش‌های مهم استفاده از هوش مصنوعی در پزشکی، مسئله «جعبه سیاه» است؛ به این معنا که بسیاری از مدل‌های هوش مصنوعی نحوه رسیدن به نتیجه نهایی را به صورت شفاف توضیح نمی‌دهند. همین موضوع باعث می‌شود پزشکان همچنان نقش اصلی را در تفسیر نتایج و تصمیم‌گیری درمانی بر عهده داشته باشند.

کاهش جراحی‌های غیرضروری و هزینه‌های درمان

شکوفه یراقی، مجری این طرح پژوهشی، معتقد است استفاده از سامانه‌های هوشمند می‌تواند روند تشخیص و درمان سرطان سینه را تسهیل کند و با کمک به تصمیم‌گیری دقیق‌تر پزشکان، از انجام برخی جراحی‌ها و اقدامات غیرضروری جلوگیری کند.

وی توضیح داد که این سامانه در قالب یک سیستم پشتیبان تصمیم‌گیری (DSS) طراحی شده و می‌تواند اطلاعات ارزشمندی را در اختیار پزشکان قرار دهد. با این حال، تصمیم نهایی درباره تشخیص و درمان همچنان بر عهده پزشک خواهد بود.

آینده هوش مصنوعی در پزشکی

نرجس متقی، دیگر عضو این تیم تحقیقاتی، با اشاره به کاربرد گسترده هوش مصنوعی در نظام‌های سلامت جهان گفت: در بسیاری از کشورها این فناوری به بخشی از فرآیندهای تشخیصی تبدیل شده و حتی در برخی مطالعات، عملکرد آن با دقتی بالاتر از متخصصان گزارش شده است.

به گفته وی، این سامانه با استفاده از الگوریتم‌های بینایی ماشین، الگوهای موجود در تصاویر سونوگرافی را شناسایی کرده و می‌تواند تغییرات ظریفی را که ممکن است از چشم انسان پنهان بماند، تشخیص دهد.

متقی تأکید کرد که توسعه چنین فناوری‌هایی نیازمند دسترسی به داده‌های استاندارد و همکاری گسترده مراکز درمانی و پژوهشی است. او افزود: هوش مصنوعی در پزشکی یک دستیار تشخیصی است، نه تصمیم‌گیرنده نهایی؛ اما می‌تواند با کاهش خطاهای انسانی، بهبود کیفیت خدمات درمانی، کاهش هزینه‌ها و کاهش استرس بیماران نقش مهمی در ارتقای نظام سلامت ایفا کند.

این پژوهشگران امیدوارند در آینده نزدیک، سامانه طراحی‌شده به یک نرم‌افزار کاربردی در مراکز درمانی تبدیل شود و به پزشکان در تشخیص دقیق‌تر و انتخاب بهترین مسیر درمان برای بیماران مبتلا به سرطان سینه کمک کند.