فیلم / از خواب آیت الله مرعشی تا شعر جاودانه شهریار؛ راز «علی ای همای رحمت» چه بود؟
رکنا: روایت شگفت انگیز آیت الله مرعشی نجفی از شعر «علی ای همای رحمت» را در این مطلب خواهید خواند.
به گزارش رکنا، ۲۷ شهریور، سالروز درگذشت استاد سیدمحمدحسین بهجت تبریزی، متخلص به «شهریار»، در تقویم رسمی کشور به عنوان «روز ملی شعر و ادب فارسی» نامگذاری شده است. شاعری که آثارش نهتنها در ایران، بلکه در بسیاری از کشورهای جهان شناخته شده و همچنان در حافظه فرهنگی ایرانیان زنده است.
از خشکناب تا قلههای شعر فارسی
شهریار در سال ۱۲۸۵ شمسی در تبریز متولد شد. دوران کودکی خود را به دلیل آشوبهای دوران مشروطه در روستای خشکناب، زادگاه پدریاش، سپری کرد. همین سالها و زندگی در دل طبیعت بعدها الهامبخش سرودن منظومه ماندگار «حیدربابایه سلام» شد.
او پس از بازگشت به تبریز تحصیلات خود را ادامه داد و از همان نوجوانی استعداد ادبیاش را نشان داد. نخستین شعرش در ۱۳ سالگی با تخلص «بهجت» منتشر شد. بعدها با تفألی به دیوان حافظ، تخلص «شهریار» را برای خود برگزید؛ تفألی که این بیت در آن آمده بود:
«غم غریبی و غربت چو برنمیتابم
روم به شهر خود و شهریار خود باشم»
عشقی که مسیر زندگی شهریار را تغییر داد
شهریار در حالی که تنها یک سال تا پایان تحصیلات پزشکی فاصله داشت، دلباخته دختری شد؛ اما این عشق به سرانجام نرسید. خانواده دختر، خواستگار دیگری را که از موقعیت مالی بهتری برخوردار بود، ترجیح دادند. این شکست عاطفی تأثیر عمیقی بر روحیه شهریار گذاشت؛ تا جایی که تحصیل را رها کرد و مدتی نیز به دلیل بیماری در بیمارستان بستری شد.
ثمره آن اندوه، یکی از مشهورترین اشعار عاشقانه معاصر بود:
«آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا
بیوفا حالا که من افتادهام از پا چرا»
پس از این ماجرا، شهریار بیش از پیش به شعر و ادب روی آورد و آثاری خلق کرد که او را به یکی از ماندگارترین شاعران ایران تبدیل کرد.
شاعری که فراتر از مرزها شناخته شد
شهریار بیش از ۲۸ هزار بیت شعر فارسی و حدود سه هزار بیت شعر ترکی آذری سرود. منظومه «حیدربابایه سلام» از برجستهترین آثار ادبیات ترکی آذربایجانی به شمار میرود و در دانشگاههای مختلف جهان، از جمله دانشگاه کلمبیا آمریکا، مورد پژوهش و بررسی قرار گرفته است.
او در سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز اشعار متعددی در حمایت از انقلاب، دفاع مقدس و شخصیتهای برجسته نظام سرود.
شعری که شهریار به رهبر انقلاب تقدیم کرد
استاد شهریار در سال ۱۳۶۶ یکی از سرودههای خود را به آیتالله سیدعلی خامنهای، رئیسجمهور وقت، تقدیم کرد. وی در نامهای ضمن آرزوی توفیق برای مسئولان و رزمندگان اسلام، اشعاری در ستایش ایشان سرود که بخشی از آن چنین است:
«او شب و روز برای اسلام
پای پویا و زبان گویاست
او چه بازوی قوی و محکم
با امامی که ره و رهبر ماست»
روایت شگفتانگیز آیتالله مرعشی نجفی از شعر «علی ای همای رحمت»
اما شاید مشهورترین اثر مذهبی شهریار، غزل جاودانه «علی ای همای رحمت» باشد؛ شعری که درباره سرایش آن روایتی کمنظیر نقل شده است.
مرحوم آیتالله العظمی مرعشی نجفی نقل کردهاند که شبی با توسل و دعا از خداوند خواستند یکی از اولیای الهی را در خواب ببینند. در عالم رؤیا خود را در مسجد کوفه مشاهده کردند؛ جایی که امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در جمعی از شاعران حضور داشتند.
به گفته ایشان، ابتدا شاعران عرب و سپس شاعران فارسیزبان به محضر حضرت فراخوانده شدند. در این میان، امام علی(ع) فرمودند: «شهریار ما کجاست؟» پس از حضور شهریار، حضرت از او خواستند شعر خود را بخواند و او غزل معروف «علی ای همای رحمت» را قرائت کرد.
آیتالله مرعشی نجفی میگویند پس از بیدار شدن، نام شهریار را شنیدند و از او دعوت کردند به قم بیاید. هنگامی که شهریار به دیدار ایشان رفت، آیتالله مرعشی از او پرسیدند این شعر را چه زمانی سروده است.
شهریار با شگفتی پاسخ داد که این شعر را تنها چند شب پیش سروده و هنوز آن را برای هیچکس نخوانده است. پس از تطبیق زمان سرودن شعر با زمان رؤیای آیتالله مرعشی، مشخص شد هر دو واقعه تقریباً همزمان رخ دادهاند.
آیتالله مرعشی نجفی بارها پس از نقل این ماجرا تأکید کرده بودند که سرودن چنین غزلی با مضامین بلند و معنوی، بدون عنایت و الهام الهی ممکن نبوده است.
پایان زندگی، آغاز جاودانگی
شهریار در سالهای پایانی عمر به دلیل بیماری در بیمارستان مهر تهران بستری شد و سرانجام در ۲۷ شهریور ۱۳۶۷ چشم از جهان فروبست. پیکر او بنا به وصیتش در مقبرهالشعرای تبریز به خاک سپرده شد.
امروز، دههها پس از درگذشت این شاعر نامدار، اشعار او همچنان در میان مردم زمزمه میشود و نامش به عنوان یکی از درخشانترین چهرههای شعر و ادب معاصر ایران ماندگار مانده است.
