پیام قاطع ایران لحن ترامپ را عوض کرد!

در بحبوحه فضاسازی های جنگ افروز، ایران نه با زبان تهدید، که با بیان قاطع دیپلماتیک و به پشتوانه انبوهی از دستاوردهای دفاعی، پیام بازدارندگی خود را به گوش واشنگتن رساند. محور اصلی پیام ایران این بود که ما برای حل اختلافات گفت وگو را پیشنهاد می دهیم اما اگر طرف مقابل جنگ می خواهد، دامنه آن منطقه را به آتش خواهد کشاند.

به گزارش رکنا به نقل از ایران، از مسکو تا استانبول و تهران، شبکه ای از گفت وگوها شکل گرفت تا مسیر تنش زدایی؛ نه از سر ترس که از موضع قدرت هموار شود. سفرهای علی لاریجانی و سید عباس عراقچی در منطقه و میزبانی و تماس با وزرای خارجه و رؤسای جمهوری کشورهای همسایه گوشه ای از همین نقشه راه هوشمندانه بود؛ راهی که نشان داد بازدارندگی واقعی، در ترکیب «آمادگی دفاعی تمام عیار» و «تعامل منطقه ای خستگی ناپذیر» معنا می یابد. صرفنظر از آنچه در آینده در انتظار کشور است، تجربه تلاش های صورت گرفته الگویی برای پیروزی در جنگ اراده ها خواهد بود. 

شنبه شب و ساعتی پس از انتشار خبر سفر شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی وزیر خارجه و نخست وزیر قطر به ایران، فضای رسانه ای کشور رنگ و بوی مذاکراتی به خود گرفت. اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه، شامگاه دیروز در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره گزارش های منتشره پیرامون این سفر گفته بود «حضور وزیر خارجه قطر در تهران در ادامه مساعی جمیله و رایزنی بین کشورهای منطقه درباره تحولات منطقه ای و به منظور تبادل نظر درباره صیانت از صلح و ثبات منطقه انجام شد».

بقایی همچنین به دیدار و گفت وگوی این مقام قطری با سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه و علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان اشاره کرد. 

پیش از این اعلام موضع؛ علی لاریجانی با انتشار یک متن یک جمله ای در شبکه اجتماعی «ایکس»، گمانه زنی ها درباره وقوع جنگ را یک «فضاسازی رسانه ای تصنعی» توصیف کرد و از شکل گیری ساختاری برای مذاکرات خبر داد.

لاریجانی در این خصوص نوشت: «برخلاف فضاسازی جنگ رسانه ای تصنعی، شکل گیری ساختاری برای مذاکرات درحال پیشرفت است». اشاره لاریجانی به شگل گیری ساختار مذاکره از سوی رسانه ها به عنوان نقطه پایانی بر ماراتن نفسگیر و سنگین از مذاکرات منطقه ای و فرامنطقه ای روزهای اخیر مقامات کشورمان با همتایان منطقه ای و فرامنطقه ای خود تفسیر شد. 

امید به دیپلماسی در جنگ اراده ها

روندی که در یک هفته گذشته آغاز شده بود و همزمان با تشدید تنش های منطقه ای و تشدید تهدیدات نظامی ایالات متحده در روز جمعه با دیدار علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی با ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه و سفر سید عباس عراقچی وزیر امورخارجه کشورمان به ترکیه و دیدار با «رجب طیب اردوغان» رئیس جمهوری و «هاکان فیدان»، وزیر خارجه ترکیه به مرحله حساسی رسید. 

زنده نگهداشتن امید دیپلماسی در یکی از ملتهب ترین مقاطع زمانی اخیر، نکته قابل توجهی بود که در راهبرد کلان ایران در مواجهه تهدیدات نظامی آمریکا و اسرائیل برجسته شد. در فضای جنگ اراده ها ایران نشان داد که در عین آمادگی کامل برای دفاع، مسیر مذاکره منصفانه را مسدود نکرده است. 

تلاش دیپلمات های ایرانی در فضای ملتهب تزاید تنش و تهدید، عرصه را برای چاره اندیشی و گفت وگو باز گذاشت و سرانجام عراقچی در نشست خبری مشترک روز جمعه با همتای ترکیه ای خود در استانبول، بر آمادگی ایران برای مشارکت در هر روند دیپلماتیک «معنادار، منطقی و منصفانه» تأکید کرد.

رئیس دستگاه دیپلماسی در عین حال خطوط قرمز تهران را نیز ترسیم نمود. او تحولات منطقه را نگران کننده خواند و هشدار داد مداخلات خارجی و سیاست های رژیم صهیونیستی با حمایت آمریکا، منطقه را در مسیر خطرناکی قرار داده و هماهنگی کشورهای اسلامی برای مقابله با این تهدیدات را ضروری دانست.

عراقچی با یادآوری نبود صداقت آمریکا در مذاکرات گذشته، شرط ورود مجدد ایران به مذاکرات را «برابری، احترام متقابل و منافع متقابل» عنوان و تصریح کرد مذاکره همراه با تهدید قابل قبول نیست. او اعلام کرد توانمندی های دفاعی و موشکی ایران هرگز موضوع مذاکره نخواهد بود و هرگونه حمله می تواند کل منطقه را درگیر کند. 

او همچنین از تلاش ترکیه و برخی کشورها برای شکل دهی به یک «چهارچوب» برای مذاکرات احتمالی خبر داد. هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه نیز بر اهمیت حیاتی ازسرگیری مذاکرات هسته ای برای کاهش تنش ها تأکید کرد و هشدار داد فقدان دیپلماسی می تواند به بی ثباتی گسترده تر منجر شود. او گفت اسرائیل در تلاش است آمریکا را به حمله علیه ایران متقاعد کند. 

در دیدار با اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه، عراقچی بر تقویت همبستگی کشورهای اسلامی برای مقابله با تهدیدات و مداخلات مخرب تأکید کرد و رئیس جمهوری ترکیه نیز آمادگی خود را برای هرگونه مساعی جمیله اعلام و دیپلماسی را تنها راه حل دانست.

در نهایت عراقچی روز شنبه ۱۱ بهمن ماه در حساب کاربری خود در شبکه ایکس جمع بندی واضحی از مذاکرات ترکیه داد و نوشت: «در این گفت وگوها بار دیگر تصریح کردم که ایران هرگز در پی دستیابی به سلاح هسته ای نبوده و آمادگی دارد وارد یک توافق هسته ای عادلانه و منصفانه شود که منافع مشروع ملت ایران را تأمین کند؛ توافقی که دربرگیرنده تضمین «عدم دستیابی به سلاح هسته ای» و رفع مؤثر تحریم ها باشد. »

رمزگشایی از مذاکرات مسکو و آنکارا

پیامی که علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی شامگاه جمعه و ساعاتی پس از حضور وزیر خارجه قطر در تهران در شبکه اجتماعی «ایکس» منتشر کرد و از «شکل گیری زمینه های جدید در ساختار مذاکراتی» سخن گفت، نشان دهنده ورود پرونده هسته ای ایران به مرحله ای تازه از محاسبات راهبردی و دیپلماتیک است. این پیام همزمان از فعال شدن آنکارا و مسکو حکایت دارد که هر یک نقش مشخصی در شکل گیری و پیشبرد چهارچوبی را عهده دار شده اند که هنوز در حال تکوین است.

اوج این روند را می توان در تحرکات جمعه گذشته دید که حضور سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران در ترکیه و علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در روسیه دو مسیر موازی اما مکمل را فعال کرد. گفت وگوهای انجام شده در «آنکارا» معطوف به تعریف چهارچوب بالقوه مذاکرات جدید با ایالات متحده بود که با نتایج سازنده ای همراه شد. زمینه شکل گیری این چهارچوب را باید در مواضعی جست وجو کرد که پیش تر «هاکان فیدان»، وزیر خارجه ترکیه مطرح کرده بود.

«فیدان» در واکنش به مجموعه شروط ادعایی آمریکا از پرونده هسته ای گرفته تا موضوعات موشکی و منطقه ای هشدار داده بود که بستن یکباره همه پرونده ها واقع بینانه نیست و امکان توافق را از اساس تضعیف می کند. بنابراین احتمالاً بر اساس آنچه در گفت وگوهای روز جمعه عراقچی و «فیدان» در آنکارا انجام شد، تلاش ها برای طراحی چهارچوب مذاکرات به شکل «موضوع به موضوع» متمرکز خواهد شد. همزمان سیگنال مثبت این تفاهم به مسکو مخابره شد تا گام دیگر برای مدیریت بحران برداشته شود.

به نظر می رسد نمایش ظرفیت بازدارندگی ایران و درک واشنگتن از عزم تهران برای پاسخ فراگیر به هرگونه تهدید حتی اگر محدود و مقطعی باشد، به تدریج محاسبات آمریکا را نسبت به هزینه های سناریوهایی که تا همین اواخر در ادبیات تهدیدآمیز واشنگتن به عنوان «گزینه های روی میز» تکرار می شد، وارد فاز تردید کرده و در لحن واشنگتن بازتاب یافته است. اظهارات اخیر «دونالد ترامپ»، رئیس جمهوری آمریکا مبنی بر جریان داشتن «مذاکراتی بسیار جدی با ایران»، نشانه ای از پذیرش این واقعیت است که گزینه نظامی، دست کم در شرایط فعلی با هزینه ها و ریسک هایی برای او همراه است که نمی تواند به سادگی از آن چشم بپوشد.