توصیه عجیب یک مسئول به مردم: نرخ چهارم بنزین نداریم؛ سهمیه‌ تان تمام شد، سوپر بزنید؟!

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، اظهارنظر مدیر عملیات شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی درباره کفایت سهمیه ۱۶۰ لیتری بنزین برای ۹۰ درصد مردم، در حالی مطرح شده که هنوز جزئیات روش محاسبه این عدد اعلام نشده است. نعمت‌الله نجفی گفته است مجموع سهمیه ماهانه هر خودرو شامل ۶۰ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی، ۵۰ لیتر بنزین ۳۰۰۰ تومانی و ۵۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۰ هزار تومان است و این میزان برای بخش عمده مصرف‌کنندگان کفایت می‌کند.

با این حال، سؤال اصلی این است که این ۹۰ درصد دقیقاً بر چه اساسی محاسبه شده‌اند؟

آیا این آمار حاصل بررسی اطلاعات مصرف کارت‌های سوخت در یک دوره مشخص است یا برآورد کارشناسی شرکت ملی پخش؟

جامعه آماری این بررسی چه کسانی هستند و آیا مصرف خودروهای شخصی، خانوارهای چندخودرویی، رانندگان شاغل و افرادی که روزانه مسافت‌های طولانی طی می‌کنند، به‌صورت جداگانه در آن دیده شده‌اند؟

مهم‌تر از همه، آیا نهادی مستقل این برآورد را تأیید کرده است؟

تا زمانی که داده‌ها و روش محاسبه منتشر نشود، عدد ۹۰ درصد بیشتر یک ادعای اعلام‌شده از سوی مدیر عملیات شرکت ملی پخش است تا آماری که امکان ارزیابی مستقل آن وجود داشته باشد.

تهران و کلان شهرها؛ شهرهایی که فقط جمعیت ساکن آن مصرف‌کننده نیست

مسئله سهمیه‌بندی زمانی پیچیده‌تر می‌شود که به جمعیت شناور و رفت‌وآمدهای روزانه در کلان‌شهرها توجه کنیم. این جمعیت صرفاً با توصیه به استفاده از حمل‌ونقل عمومی نمی‌تواند از مصرف سوخت شخصی صرف‌نظر کند. پرسش این است که آیا شبکه مترو، اتوبوس و سایر وسایل حمل‌ونقل عمومی ظرفیت جذب چنین حجم بزرگی از مسافر را دارد؟

این مسئله البته محدود به تهران نیست. در بسیاری از شهرهای کشور، فاصله محل سکونت تا محل کار، ضعف شبکه حمل‌ونقل عمومی، کمبود ناوگان و نبود دسترسی مناسب به خطوط ریلی و اتوبوسرانی، استفاده از خودروی شخصی را به یک ضرورت روزمره تبدیل کرده است. نمی‌توان بدون توجه به تفاوت شرایط شهرها و استان‌ها، یک الگوی مصرف واحد را برای همه مردم در نظر گرفت.

نرخ چهارم نداریم، اما بنزین سوپر بخرید!

بخش قابل‌تأمل دیگر اظهارات مدیر عملیات شرکت ملی پخش، توصیه به خرید بنزین سوپر برای افرادی است که سهمیه‌شان تمام می‌شود. نجفی در عین حال گفته است فعلاً موضوع تعیین نرخ چهارم بنزین مطرح نیست و تصمیم‌گیری درباره آن نیازمند بررسی بیشتر است.

اما این دو موضع در کنار یکدیگر یک پرسش جدی ایجاد می‌کنند: وقتی سهمیه و بنزین با نرخ‌های مصوب تمام می‌شود، مصرف‌کننده برای ادامه استفاده از خودروی خود باید به سراغ سوختی برود که قیمت آن چندین برابر نرخ سوم است، آیا این وضعیت از نظر اقتصادی تفاوت معناداری با اعمال نرخ چهارم ندارد؟

بر اساس گزارش‌های منتشرشده در آبان‌ماه، بنزین سوپر تولید داخل در برخی جایگاه‌ها با قیمت حدود ۱۱۰ هزار تومان عرضه می‌شود و بهای بنزین سوپر وارداتی نیز در گزارش‌های بازار به بیش از ۱۶۰ هزار تومان برای هر لیتر رسیده است. به این ترتیب، فاصله قیمت این سوخت با بنزین سهمیه‌ای و حتی بنزین آزاد بسیار قابل‌توجه است.

ممکن است از نظر حقوقی و ساختار رسمی قیمت‌گذاری، بنزین سوپر نرخ چهارم محسوب نشود؛ اما از منظر هزینه‌ای که مصرف‌کننده برای تأمین سوخت مازاد پرداخت می‌کند، عملاً با یک سطح قیمتی بسیار بالاتر روبه‌رو هستیم. به بیان دیگر، اگر قرار است مردم پس از پایان سهمیه به خرید بنزین سوپر روی بیاورند، باید روشن شود این توصیه تا چه اندازه برای عموم مردم امکان‌پذیر است و آیا دسترسی و قدرت خرید آن وجود دارد؟

در نهایت، مدیریت مصرف بنزین صرفاً با تعیین سهمیه و محدود کردن کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها محقق نمی‌شود. پیش از آنکه مسئولیت ناترازی تولید و مصرف به مردم واگذار شود، لازم است مبنای آماری سهمیه ۱۶۰ لیتری، امکان استفاده از حمل‌ونقل عمومی و جایگزین‌های واقعی برای تأمین سوخت مازاد به‌صورت شفاف اعلام شود. مردم حق دارند بدانند سیاست جدید سوخت بر اساس چه محاسبه‌ای طراحی شده و هزینه واقعی آن در نهایت بر دوش کدام گروه از مصرف‌کنندگان قرار می‌گیرد.