۳۱ مرداد، سالروز درگذشت ابراهیم گلستان؛ نویسنده و فیلمسازی که نگاه تازه‌ ای به ادبیات و سینمای ایران داد

به گزارش رکنا، ابراهیم تقوی شیرازی، مشهور به ابراهیم گلستان، ۲۶ مهر ۱۳۰۱ در شیراز به دنیا آمد. او در طول زندگی طولانی خود در عرصه‌های مختلف فرهنگی و هنری فعالیت کرد؛ از داستان‌نویسی و ترجمه گرفته تا روزنامه‌نگاری، عکاسی و فیلمسازی.

آغاز مسیر ادبی

گلستان فعالیت ادبی خود را با ترجمه و داستان‌نویسی آغاز کرد و بعدها با انتشار مجموعه‌هایی مانند «آذر، ماه آخر پاییز»، «شکار سایه»، «جوی و دیوار و تشنه» و «مد و مه» جایگاه ویژه‌ای در داستان‌نویسی معاصر ایران پیدا کرد.

نثر او ویژگی‌های خاص خود را داشت؛ زبانی دقیق، تصویری و گاه پیچیده که باعث شد آثارش در مسیر تحول داستان معاصر فارسی مورد توجه قرار گیرد.

گلستان و سینمای مستند

اهمیت ابراهیم گلستان تنها به ادبیات محدود نبود. او در دهه ۱۳۳۰ فعالیت سینمایی خود را جدی‌تر کرد و استودیو گلستان را بنیان گذاشت. فیلم‌های مستند او از جمله «موج، مرجان و خارا»، «یک آتش» و «تپه‌های مارلیک» از آثار مهم کارنامه سینمایی او به شمار می‌روند.

فیلم «یک آتش» در سال ۱۳۴۰ موفق به دریافت مدال برنز جشنواره فیلم کوتاه ونیز شد؛ جایزه‌ای که از آن به عنوان یکی از نخستین موفقیت‌های بین‌المللی یک فیلمساز ایرانی یاد شده است.

«خشت و آینه» و سینمای متفاوت گلستان

گلستان در سال ۱۳۴۴ فیلم بلند «خشت و آینه» را ساخت؛ اثری که از فیلم‌های مهم و اثرگذار در تاریخ سینمای مدرن ایران دانسته می‌شود.

او همچنین تهیه‌کنندگی فیلم مستند «خانه سیاه است» ساخته فروغ فرخزاد را بر عهده داشت؛ فیلمی که بعدها به یکی از آثار مهم سینمای مستند ایران تبدیل شد.

نویسنده‌ای که از کلیشه‌ها فاصله گرفت

گلستان شخصیتی مستقل و صریح داشت و در گفت‌وگوها و نوشته‌هایش نیز با بیانی بی‌پرده درباره ادبیات، هنر، سینما و مسائل اجتماعی و فرهنگی سخن می‌گفت.

او از جمله چهره‌هایی بود که نگاهش به هنر، همواره با نوعی تجربه‌گرایی و فاصله گرفتن از قالب‌های رایج همراه بود. به همین دلیل، نام او در بررسی تاریخ موج نوی سینمای ایران نیز جایگاه ویژه‌ای دارد.

رابطه با فروغ فرخزاد

یکی از بخش‌های بحث‌برانگیز و شناخته‌شده زندگی گلستان، رابطه عاطفی او با فروغ فرخزاد بود. این رابطه سال‌ها مورد توجه اهالی ادبیات و سینما قرار داشت و نام این دو هنرمند در بخش مهمی از روایت‌های مربوط به تاریخ فرهنگی ایران در کنار یکدیگر قرار گرفته است.

همکاری حرفه‌ای آن‌ها در پروژه «خانه سیاه است» نیز از نقاط مهم این ارتباط هنری بود.

سال‌های پایانی زندگی

گلستان از سال ۱۳۵۳ در بریتانیا زندگی می‌کرد و تا سال‌های پایانی عمر نیز همچنان در گفت‌وگوها و مباحث فرهنگی حضور داشت. او در ۳۱ مرداد ۱۴۰۲، در ۱۰۱ سالگی و در خانه‌اش در بریتانیا، در کنار خانواده‌اش درگذشت.

به خواست او، مراسم خاکسپاری‌اش به صورت خصوصی برگزار شد.

میراث ابراهیم گلستان

ابراهیم گلستان از آن دسته هنرمندانی بود که نمی‌توان میراثش را تنها در چند کتاب یا فیلم خلاصه کرد. او در ادبیات، سینمای مستند و داستانی، ترجمه و روزنامه‌نگاری فعالیت کرد و در هر یک، زبان و نگاه شخصی خود را به کار گرفت.

سالروز درگذشت ابراهیم گلستان، فرصتی برای یادآوری هنرمندی است که بیش از صد سال زندگی کرد، اما نامش همچنان در تاریخ ادبیات و سینمای ایران زنده است؛ نویسنده و فیلمسازی که تلاش کرد جهان پیرامون خود را با زبان و نگاه خودش روایت کند.