وقتی قطره خون سرطان را تشخیص دهد / فناوری جدید چگونه کار می‌ کند؟

به گزارش رکنا، تصور کنید برای بررسی نشانه‌های برخی بیماری‌ها، به‌جای انجام آزمایش‌های پیچیده و نمونه‌برداری‌های تهاجمی، بتوان تنها با مقدار بسیار کمی خون اطلاعات ارزشمندی به دست آورد. این ایده یکی از مسیرهای مهم پژوهش در تشخیص زودهنگام سرطان است؛ حوزه‌ای که فناوری‌هایی مانند بیوپسی مایع و حسگرهای بسیار حساس در آن توسعه پیدا کرده‌اند.

در این روش‌ها، پژوهشگران به دنبال ردپاهایی از تومور در خون می‌گردند؛ از جمله قطعات DNA، پروتئین‌ها و ذرات بسیار ریزی که سلول‌ها آزاد می‌کنند. با وجود نتایج امیدوارکننده برخی مطالعات، باید توجه داشت که تشخیص سرطان با یک قطره خون هنوز یک روش واحد و قطعی برای شناسایی همه سرطان‌ها نیست و دقت و کاربرد هر فناوری باید جداگانه ارزیابی شود.

آزمایش خون چگونه می‌تواند نشانه‌های سرطان را شناسایی کند؟

سلول‌های سرطانی ممکن است مواد زیستی متفاوتی نسبت به سلول‌های سالم تولید کنند یا به جریان خون بفرستند. برخی آزمایش‌های پیشرفته تلاش می‌کنند این تفاوت‌ها را در نمونه خون شناسایی کنند.

مهم‌ترین رویکردها عبارتند از:

• بررسی DNA تومور در خون: برخی تومورها قطعاتی از ماده ژنتیکی خود را وارد جریان خون می‌کنند. آزمایش‌های مولکولی می‌توانند این قطعات را برای یافتن تغییرات ژنتیکی مشخص بررسی کنند.

• بررسی وزیکول‌های خارج‌سلولی: سلول‌ها ذرات میکروسکوپی به نام وزیکول‌های خارج‌سلولی آزاد می‌کنند که می‌توانند پروتئین‌ها و مواد ژنتیکی را حمل کنند. بررسی محتویات یا ویژگی‌های این ذرات یکی از مسیرهای تحقیقاتی برای یافتن نشانگرهای بیماری است.

• تحلیل نشانگرهای زیستی: برخی آزمایش‌ها به دنبال پروتئین‌ها یا مولکول‌هایی هستند که ممکن است در حضور نوع خاصی از سرطان تغییر کنند.

این روش‌ها از نظر هدف و شیوه آزمایش یکسان نیستند؛ ممکن است یک تست برای بررسی تغییرات ژنتیکی و انتخاب درمان در بیمار مبتلا به سرطان طراحی شده باشد، درحالی‌که تست دیگری برای تشخیص زودهنگام در افراد بدون علامت مطالعه شود.

نقش وزیکول‌های خارج‌سلولی در تشخیص زودهنگام

وزیکول‌های خارج‌سلولی ذرات بسیار کوچکی هستند که سلول‌ها آن‌ها را آزاد می‌کنند. این ذرات می‌توانند اطلاعاتی درباره سلول مبدأ خود در قالب مولکول‌های مختلف حمل کنند.

پژوهشگران در حال بررسی راه‌هایی هستند که با استفاده از غشاهای بسیار نازک و حسگرهای حساس، این ذرات را از نمونه‌های کوچکی از خون جدا و شناسایی کنند. هدف این است که حتی وقتی مقدار نشانگرهای مرتبط با بیماری بسیار کم است، بتوان آن‌ها را اندازه‌گیری کرد.

این رویکرد از نظر علمی امیدبخش است، اما شناسایی یک وزیکول به‌تنهایی به معنای اثبات وجود سرطان نیست. برای استفاده بالینی، باید مشخص شود که نشانگرهای شناسایی‌شده تا چه اندازه می‌توانند سرطان را از بیماری‌های غیرسرطانی تفکیک کنند و نتیجه آزمایش در جمعیت‌های مختلف چقدر قابل اعتماد است.

آیا دستگاه‌های جدید می‌توانند سرطان را در ۱۵ دقیقه تشخیص دهند؟

در گزارش‌هایی از پژوهش‌های جدید، از دستگاه‌های قابل‌حملی صحبت شده که با تحلیل نمونه بسیار کوچکی از خون و شناسایی وزیکول‌ها، برای تشخیص نشانه‌های اولیه سرطان ریه بررسی شده‌اند. در یکی از گزارش‌های منتشرشده در سال ۲۰۲۶، دقت تشخیص حدود ۹۵ درصد عنوان شده است؛ اما این عدد مربوط به نتایج همان پژوهش است و نباید آن را به همه سرطان‌ها یا همه آزمایش‌های خون تعمیم داد.

برای تفسیر چنین اعدادی باید چند نکته را در نظر گرفت:

• نوع سرطان: عملکرد یک دستگاه برای سرطان ریه لزوماً در سرطان‌های دیگر مشابه نیست.

• نوع نمونه و جمعیت مطالعه: نتیجه آزمایش روی نمونه‌های پژوهشی ممکن است با عملکرد آن در جمعیت عمومی تفاوت داشته باشد.

• حساسیت و ویژگی: حساسیت نشان می‌دهد آزمایش چه نسبتی از موارد واقعی بیماری را شناسایی می‌کند؛ ویژگی نیز توانایی آن در شناسایی درست افراد فاقد بیماری را نشان می‌دهد.

• تأیید مستقل: نتایج باید در مطالعات بزرگ‌تر و مستقل بررسی شوند تا مشخص شود فناوری در شرایط واقعی چقدر قابل اعتماد است.

بنابراین، سرعت انجام آزمایش یا دقت گزارش‌شده در یک مطالعه به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره آمادگی آن برای استفاده گسترده کافی نیست.

آیا آزمایش یک قطره خون جایگزین نمونه‌برداری می‌شود؟

در حال حاضر، پاسخ برای همه سرطان‌ها منفی است. بعضی آزمایش‌های خون پیشرفته از جمله بیوپسی مایع، برای شناسایی تغییرات ژنتیکی تومور و کمک به انتخاب درمان در برخی بیماران کاربرد بالینی دارند. اما استفاده از آزمایش خون برای تشخیص اولیه سرطان در افراد بدون علامت، موضوع متفاوتی است و به شواهد جداگانه نیاز دارد.

پزشک ممکن است بر اساس نوع بیماری و نتایج آزمایش‌ها، تصویربرداری، آندوسکوپی یا نمونه‌برداری از بافت را نیز توصیه کند. اگر نتیجه آزمایش خون طبیعی باشد، لزوماً نمی‌توان همه انواع سرطان را رد کرد؛ همان‌طور که نتیجه غیرطبیعی نیز به‌تنهایی اثبات‌کننده سرطان نیست.

مهم‌ترین مزایای احتمالی این فناوری چیست؟

اگر روش‌های مبتنی بر نمونه خون با مطالعات بالینی کافی اعتبارسنجی شوند، ممکن است مزایایی داشته باشند:

1. نمونه‌گیری ساده‌تر: گرفتن نمونه خون معمولاً از نمونه‌برداری مستقیم از بافت کم‌تهاجمی‌تر است.

2. امکان تکرار آزمایش: در برخی شرایط می‌توان تغییرات نشانگرهای زیستی را در طول زمان بررسی کرد.

3. کمک به انتخاب درمان: برخی آزمایش‌های مولکولی می‌توانند تغییرات ژنتیکی مرتبط با انتخاب درمان را مشخص کنند.

4. افزایش دسترسی به آزمایش‌ها: اگر دستگاه‌های قابل‌حمل با هزینه مناسب و دقت کافی توسعه یابند، ممکن است در مراکزی با امکانات محدود نیز مفید باشند.

با این حال، این مزایا به نوع آزمایش و کاربرد آن بستگی دارند و هنوز نمی‌توان همه آن‌ها را برای هر فناوری تشخیص سرطان با یک قطره خون قطعی دانست.

جمع‌بندی

تشخیص سرطان با نمونه بسیار کوچکی از خون یکی از زمینه‌های مهم تحقیقات پزشکی است. بیوپسی مایع، بررسی DNA تومور و شناسایی وزیکول‌های خارج‌سلولی، مسیرهایی هستند که می‌توانند به بهبود تشخیص یا پایش برخی سرطان‌ها کمک کنند.

با وجود پیشرفت‌های امیدوارکننده، هیچ عددی درباره دقت یک دستگاه پژوهشی را نباید معادل تشخیص قطعی همه سرطان‌ها دانست. تا زمانی که کاربرد هر آزمایش برای یک سرطان مشخص به‌طور مستقل تأیید نشده است، پیروی از برنامه‌های غربالگری توصیه‌شده و مراجعه به پزشک در صورت وجود علائم مشکوک اهمیت دارد.