۱۶ سپتامبر؛ روز جهانی حفاظت از لایه اوزون / چرا اوزون برای زمین حیاتی است؟

به گزارش رکنا، ۱۶ سپتامبر، روز جهانی حفاظت از لایه اوزون است؛ روزی که توجه جهان را به اهمیت این لایه حیاتی و نقش آن در محافظت از زمین در برابر پرتوهای فرابنفش خورشید جلب می‌کند. شعار روز جهانی اوزون در سال ۲۰۲۶ «اقدام جهانی برای سیاره‌ای خنک‌تر» انتخاب شده و بر پیوند میان حفاظت از اوزون، فناوری‌های سرمایشی پایدار و مقابله با تغییرات اقلیمی تأکید دارد.

روز جهانی حفاظت از لایه اوزون چه روزی است؟

روز جهانی حفاظت از لایه اوزون هر سال در ۱۶ سپتامبر برگزار می‌شود. مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۴ این روز را به مناسبت سالروز امضای پروتکل مونترال درباره مواد مخرب لایه اوزون در سال ۱۹۸۷ نام‌گذاری کرد.

پروتکل مونترال یکی از مهم‌ترین توافق‌های بین‌المللی محیط‌زیستی است که هدف آن کنترل و حذف تدریجی موادی است که به لایه اوزون آسیب می‌زنند.

لایه اوزون چیست؟

لایه اوزون بخشی از جو زمین است که مقدار قابل توجهی از گاز اوزون در آن وجود دارد. این لایه مانند یک سپر طبیعی، بخش زیادی از پرتوهای فرابنفش خورشید را جذب می‌کند و به حفاظت از انسان‌ها، جانوران و گیاهان کمک می‌کند.

کاهش ضخامت لایه اوزون می‌تواند میزان پرتو فرابنفشی را که به سطح زمین می‌رسد افزایش دهد و پیامدهای زیست‌محیطی و بهداشتی داشته باشد.

چه چیزهایی به لایه اوزون آسیب می‌زنند؟

برخی مواد شیمیایی ساخته دست انسان، از جمله کلروفلوئوروکربن‌ها (CFCs)، در تخریب لایه اوزون نقش داشته‌اند. این مواد در گذشته در برخی تجهیزات سرمایشی، یخچال‌ها و محصولات آئروسل کاربرد داشتند.

به همین دلیل، جامعه جهانی با تصویب پروتکل مونترال تلاش کرد تولید و مصرف مواد مخرب لایه اوزون را کاهش دهد و جایگزین‌های مناسب‌تری برای آنها توسعه دهد.

شعار روز جهانی اوزون ۲۰۲۶ چیست؟

شعار رسمی سال ۲۰۲۶ «Global action for a cooler planet» یا «اقدام جهانی برای سیاره‌ای خنک‌تر» است.

این شعار به دهمین سال تصویب اصلاحیه کیگالی مربوط می‌شود. این اصلاحیه در سال ۲۰۱۶ تصویب شد و کاهش تدریجی مصرف و تولید هیدروفلوئوروکربن‌ها یا HFCها را دنبال می‌کند؛ موادی که اگرچه مانند CFCها عامل اصلی تخریب اوزون نیستند، اما بسیاری از آنها گازهای گلخانه‌ای قدرتمندی هستند.

پروتکل مونترال چرا اهمیت دارد؟

پروتکل مونترال نمونه‌ای از همکاری بین‌المللی برای مقابله با یک مشکل زیست‌محیطی جهانی است. این توافق کشورها را به کنترل مواد مخرب لایه اوزون متعهد کرده و در کنار حفاظت از اوزون، زمینه استفاده از فناوری‌ها و جایگزین‌های مناسب‌تر را فراهم کرده است.

سازمان ملل همچنین تأکید کرده است که اجرای اصلاحیه کیگالی می‌تواند علاوه بر کمک به حفاظت از محیط زیست، به کاهش گرمایش جهانی نیز کمک کند.

چگونه از لایه اوزون محافظت کنیم؟

حفاظت از لایه اوزون فقط به دولت‌ها و صنایع بزرگ محدود نمی‌شود. استفاده مسئولانه از وسایل سرمایشی و توجه به سرویس و دفع صحیح تجهیزات قدیمی می‌تواند بخشی از مسئولیت زیست‌محیطی افراد باشد.

همچنین انتخاب تجهیزات سرمایشی با مصرف انرژی مناسب، جلوگیری از نشت مواد مبرد و تحویل وسایل سرمایشی فرسوده به مراکز مجاز، از اقداماتی است که می‌تواند به مدیریت بهتر مواد شیمیایی و کاهش اثرات زیست‌محیطی آنها کمک کند.

تفاوت لایه اوزون و تغییرات اقلیمی

لایه اوزون و تغییرات اقلیمی دو موضوع متفاوت هستند، اما با یکدیگر ارتباط دارند. برخی موادی که به لایه اوزون آسیب می‌زدند، گازهای گلخانه‌ای نیز بودند. از سوی دیگر، اصلاحیه کیگالی با تمرکز بر کاهش HFCها، پیوند میان حفاظت از اوزون و اقدامات اقلیمی را پررنگ‌تر کرده است.

روز جهانی اوزون؛ یادآوری یک تجربه موفق جهانی

روز جهانی حفاظت از لایه اوزون یادآور این موضوع است که همکاری کشورها و تکیه بر یافته‌های علمی می‌تواند به حل مشکلات زیست‌محیطی در مقیاس جهانی کمک کند. پروتکل مونترال همچنان یکی از نمونه‌های مهم همکاری بین‌المللی در زمینه محیط زیست به شمار می‌رود.