22 می؛ روز جهانی تنوع زیستی / علت اهمیت تنوع زیستی

به گزارش رکنا، تا همین چند دهه پیش، مفاهیمی مانند تنوع زیستی، گرمایش زمین، بالا آمدن سطح آب دریاها، آلودگی هوا و انقراض گونه‌ها عمدتاً در مقالات تخصصی و محافل علمی و دانشگاهی مطرح می‌شد. اما امروزه این مسائل به بخشی از دغدغه‌های عمومی مردم جهان تبدیل شده‌اند. اگر نگاهی به تقویم بیندازیم، با روز جهانی «تنوع زیستی» روبرو می‌شویم؛ روزی که در سراسر جهان به پاسداشت زمین و همه موجودات زنده، مراسم و جشن‌هایی برگزار می‌شود.

برای افزایش آگاهی عمومی درباره مسائل مرتبط با تنوع زیستی، سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۲ کنفرانسی در ریودوژانیرو با محوریت حمایت از محیط زیست برگزار کرد. یکی از دستاوردهای این کنفرانس، انعقاد پیمان جهانی تنوع زیستی بود. ایران نیز این معاهده را در سال ۱۳۷۵ تصویب کرد و به آن پیوست.

تنوع زیستی چیست؟

تنوع زیستی به معنای عام، اشاره به همه اشکال گوناگون حیات روی زمین و نیز تنوع ذاتی این گونه‌های زیستی دارد. در نگاهی دقیق‌تر، تعداد گونه‌های گیاهی، جانوری و میکروارگانیسم‌ها، تنوع شگفت‌انگیز ژن‌ها در میان این گونه‌ها، و تفاوت‌های گسترده میان اکوسیستم‌های سیاره زمین - از بیابان‌ها و جنگل‌های بارانی گرفته تا تپه‌های مرجانی - همگی بخشی از تنوع زیستی سیاره ما را تشکیل می‌دهند.

تنوع زیستی خود از سه مفهوم به‌هم‌پیوسته شکل گرفته است:

    تنوع ژنی

    تنوع گونه‌ای

    تنوع بوم‌شناختی (اکوسیستم)

به زبان ساده‌تر، تنوع زیستی یعنی گوناگونی حیات؛ یک جاندار تک‌سلولی در اعماق اقیانوس، یک بوته گوجه‌فرنگی روی خاک، یا یک آهوی زیبا در دشت، همه جلوه‌هایی از این گوناگونی هستند. تنوع زیستی یعنی تفاوت در شکل و نوع درختان یک جنگل، تفاوت جانوران یک بیشه، یا تفاوت در ساختار بدن یک یوزپلنگ.

در حقیقت، تنوع زیستی نوعی بیمه طبیعی در برابر رخدادهای ناگوار است. تنوع زیستی، جلوه‌ای از حکمت آفرینش است؛ حضور همه مخلوقات با نظمی ذاتی بر روی کره زمین. تنوع زیستی یعنی تفاوت در ژن‌هایی که یک گونه را از گونه دیگر متمایز می‌کند، و حتی تفاوت رنگ چشم و موی فرزند با والدینش.

چرا تنوع زیستی مهم است؟

تنوع زیستی به گونه‌ها - چه کوچک و چه بزرگ - این توانایی را می‌دهد که کارایی بیشتری داشته باشند، در برابر محیط خود مقاوم‌تر شوند و بهتر با شرایط سازگار گردند. در واقع تمام این گونه‌ها، هرچقدر هم که کوچک باشند، وظیفه‌ای بزرگ بر عهده دارند؛ ترکیب عملکرد آن‌ها در مجموع باعث می‌شود که اکوسیستم توانمندتر شود، در برابر آسیب‌های احتمالی مقاومت بیشتری نشان دهد، و پس از بروز خسارت، توانایی بازسازی و ترمیم پیدا کند.

به همین دلیل، تنوع زیستی برای انسان حیاتی است. افزایش تنوع گونه‌های گیاهی به معنای افزایش محصولات غذایی برای انسان است، و افزایش تنوع گونه‌های جانوری به معنای پایداری محیط زیست و حفظ تعادل طبیعت. برای مثال، در یک اکوسیستم، اگر به هر دلیلی جمعیت پرندگانی که از ملخ تغذیه می‌کنند کاهش یابد، جمعیت ملخ‌ها به طور بی‌رویه افزایش می‌یابد و این حشرات برای تأمین غذا به صورت دسته‌جمعی به مزارع کشاورزی حمله می‌برند. این تخریب مزارع، نتیجه مستقیم برهم خوردن تنوع زیستی و اختلال در تعادل اکوسیستم است.