چرا فیلم مرد عنکبوتی دوباره ترند شد؟ روانشناسی قهرمانی که شبیه ماست

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، اما ترند شدن یک فیلم فقط به معنای تماشای زیاد آن نیست. وقتی نام مرد عنکبوتی در شبکه های اجتماعی تکرار می شود، بخشی از ماجرا به هیجان دیدن صحنه های اکشن و جلوه های ویژه مربوط است؛ بخش دیگر به احساسی بازمی گردد که مخاطب با شخصیت اصلی پیدا می کند. مرد عنکبوتی قهرمانی است که با وجود قدرت های خارق العاده، با دردسرهای روزمره هم روبروست: نگرانی برای خانواده، فشار مسئولیت، تنهایی، شکست عاطفی و دشواری انتخاب میان خواسته های شخصی و وظیفه ای که بر دوشش افتاده است. همین ترکیب، او را از قهرمانی دور از دسترس به شخصیتی قابل همذات پنداری تبدیل می کند.

قهرمانی با زندگی معمولی

در بسیاری از داستان های ابرقهرمانی، قدرت شخصیت اصلی در مرکز توجه قرار می گیرد؛ اما در روایت مرد عنکبوتی، توانایی های او همیشه مسئله را حل نمی کنند. پیتر پارکر باید هم زمان با خطرهای بزرگ بجنگد و با مشکلاتی روبه رو شود که برای بسیاری از مخاطبان آشناست. او ممکن است در نجات دیگران موفق باشد، اما در حفظ رابطه های شخصی اش ناکام بماند یا نتواند آن طور که می خواهد کنار دوستان و نزدیکانش زندگی کند.

روانشناسی محبوبیت این شخصیت تا حدی از همین فاصله کم میان قهرمان و تماشاگر می آید. مخاطب لازم نیست تصور کند روزی قدرت خارق العاده ای به دست می آورد تا با پیتر ارتباط بگیرد. کافی است تجربه فشار، احساس گناه یا تلاش برای راضی نگه داشتن دیگران را بشناسد. داستان به او نشان می دهد مسئولیت پذیری همیشه آسان نیست و حتی افراد فداکار هم ممکن است خسته شوند، اشتباه کنند یا چیزی را از دست بدهند.

هویت پنهان و میل به دیده شدن

هویت دوگانه مرد عنکبوتی نیز یکی از علت های جذابیت اوست. پیتر در لباس قهرمان، نجات دهنده شهر است؛ اما بیرون از آن، ممکن است برای دیگران ناشناس، دست کم گرفته شده یا حتی فراموش شده باشد. این تضاد، پرسشی روان شناختی را پیش می کشد: اگر دیگران از فداکاری های ما خبر نداشته باشند، آیا آن فداکاری ها همچنان معنا دارند؟

در فیلم تازه، داستان پس از اتفاقات فیلم راهی به خانه نیست ادامه پیدا می کند؛ جایی که جهان هویت پیتر پارکر را به یاد نمی آورد. خلاصه رسمی سونی هم تأیید می کند که داستان چند سال بعد از آن رویدادها می گذرد و پیتر در شرایطی زندگی می کند که دیگران او را نمی شناسند. www.sonypictures.com این ایده، تنهایی و میل به تعلق را به مرکز داستان می آورد. انسان ها نیاز دارند دیده شوند و در ذهن دیگران جایگاهی داشته باشند. حذف شدن از حافظه اطرافیان، حتی اگر در داستانی تخیلی رخ دهد، می تواند ترس از فراموش شدن و بی اهمیت بودن را زنده کند.

چرا مخاطب درباره فیلم حرف می زند؟

ترند شدن فیلم با سازوکار شبکه های اجتماعی هم ارتباط دارد. هر صحنه بحث برانگیز، حضور یک شخصیت آشنا یا پرسش بی پاسخ درباره ادامه داستان می تواند مخاطبان را به ساختن نظریه، ضبط ویدئو یا مقایسه نسخه های مختلف مرد عنکبوتی تشویق کند. این مشارکت، تماشاگر را از مصرف کننده ساده به بخشی از گفت و گو تبدیل می کند. او فیلم را می بیند، برداشتش را می نویسد و واکنش دیگران را دنبال می کند؛ همین رفت و برگشت، دیده شدن موضوع را بیشتر می کند.

مرد عنکبوتی برای نسل های مختلف خاطره ساز بوده است. عده ای با فیلم های قدیمی تر بزرگ شده اند و گروهی دیگر این قهرمان را از نسخه های تازه تر یا انیمیشن ها شناخته اند. وقتی قسمت تازه ای ساخته می شود، نوستالژی و کنجکاوی هم زمان فعال می شوند: مخاطب قدیمی به یاد نسخه محبوبش می افتد و مخاطب تازه می خواهد بداند داستان از کجا به این نقطه رسیده است. این پیوند میان خاطره و تازگی به ترند ماندن مجموعه کمک می کند.

ترند شدن؛ نشانه علاقه، نه تشخیص روانشناختی

البته پرطرفدار شدن مرد عنکبوتی به این معنا نیست که همه مخاطبان به یک دلیل فیلم را دوست دارند یا با تماشای آن احساس مشخصی پیدا می کنند. بعضی ها برای سرگرمی و اکشن فیلم را دنبال می کنند، بعضی به شخصیت ها و رابطه هایشان علاقه دارند و گروهی هم گفت و گوهای آنلاین و نظریه های طرفداران را جذاب می دانند. روانشناسی می تواند توضیح دهد چرا این عناصر برای بسیاری از افراد کشش دارند، اما نمی تواند از روی علاقه به یک فیلم، شخصیت یا وضعیت روانی افراد را تشخیص دهد.

مرد عنکبوتی شاید به همین دلیل بارها به ترند بازگردد: او قهرمانی است که برای نجات جهان باید با ترس های کوچک و بزرگ خودش هم روبه رو شود. داستانش درباره قدرت است، اما به همان اندازه درباره بهایی است که مسئولیت پذیری، تنهایی و انتخاب برای آدم ها دارد. این هم زمانی سرگرمی و احساس، به مخاطب دلیلی می دهد تا پس از پایان فیلم هم درباره آن حرف بزند.

به گزارش گروه روان‌شناسی رکنا، فیلم مرد عنکبوتی دوباره به یکی از موضوعات پرجست‌وجو و پرگفت‌وگو در فضای مجازی تبدیل شده است. اکران فیلم تازه این مجموعه، «مرد عنکبوتی: روزی تازه»، و رسیدن آن به پلتفرم‌های تماشای آنلاین، توجه مخاطبان قدیمی و تازه را دوباره به پیتر پارکر جلب کرده است. گزارش‌های منتشرشده از عرضه دیجیتال فیلم در اوایل اکتبر خبر می‌دهند؛ موضوعی که می‌تواند موج تازه‌ای از تماشای فیلم، انتشار ویدئو و بحث درباره داستان آن را به راه بیندازد. genui{"citation":{"ref":"turn0news12"}}

اما ترندشدن یک فیلم فقط به معنای تماشای زیاد آن نیست. وقتی نام مرد عنکبوتی در شبکه‌های اجتماعی تکرار می‌شود، بخشی از ماجرا به هیجان دیدن صحنه‌های اکشن و جلوه‌های ویژه مربوط است، اما بخش دیگر به احساسی بازمی‌گردد که مخاطب با شخصیت اصلی پیدا می‌کند. مرد عنکبوتی قهرمانی است که با وجود قدرت‌های خارق‌العاده، دردسرهای روزمره‌ای دارد: نگرانی برای خانواده، فشار مسئولیت، تنهایی، شکست عاطفی و دشواری انتخاب میان خواسته‌های شخصی و وظیفه‌ای که بر دوشش افتاده است. همین ترکیب، او را از یک قهرمان دور از دسترس به شخصیتی قابل‌همذات‌پنداری تبدیل می‌کند.

قهرمانی با زندگی معمولی

در بسیاری از داستان‌های ابرقهرمانی، قدرت شخصیت اصلی در مرکز توجه قرار می‌گیرد؛ اما در روایت مرد عنکبوتی، توانایی‌ها همیشه مسئله را حل نمی‌کنند. پیتر پارکر باید هم‌زمان با خطرهای بزرگ بجنگد و با مشکلاتی روبه‌رو شود که برای بسیاری از مخاطبان آشناست. او ممکن است در نجات دیگران موفق باشد، اما در حفظ رابطه‌های شخصی‌اش ناکام بماند یا نتواند آن‌طور که می‌خواهد کنار دوستان و نزدیکانش زندگی کند.

روان‌شناسی محبوبیت این شخصیت تا حدی از همین فاصله کم میان قهرمان و تماشاگر می‌آید. مخاطب لازم نیست تصور کند روزی قدرت خارق‌العاده‌ای به دست می‌آورد تا با پیتر ارتباط بگیرد. کافی است تجربه فشار، احساس گناه یا تلاش برای راضی نگه‌داشتن دیگران را بشناسد. داستان به او می‌گوید مسئولیت‌پذیری همیشه آسان نیست و حتی آدم‌های فداکار هم ممکن است خسته شوند، اشتباه کنند یا چیزی را از دست بدهند.

هویت پنهان و میل به دیده‌شدن

هویت دوگانه مرد عنکبوتی نیز یکی از علت‌های جذابیت اوست. پیتر در لباس قهرمان، نجات‌دهنده شهر است؛ اما بیرون از آن، ممکن است برای دیگران ناشناس، دست‌کم‌گرفته‌شده یا حتی فراموش‌شده باشد. این تضاد، پرسشی روان‌شناختی را پیش می‌کشد: اگر دیگران از فداکاری‌های ما خبر نداشته باشند، آیا آن فداکاری‌ها همچنان معنا دارند؟

در فیلم تازه، داستان پس از اتفاقات «راهی به خانه نیست» ادامه پیدا می‌کند؛ جایی که جهان هویت پیتر پارکر را به یاد نمی‌آورد. خلاصه رسمی سونی هم تأیید می‌کند که داستان چند سال بعد از آن رویدادها می‌گذرد و پیتر در شرایطی زندگی می‌کند که دیگران او را نمی‌شناسند. genui{"citation":{"ref":"turn0search3"}} این ایده، تنهایی و میل به تعلق را به مرکز داستان می‌آورد. انسان‌ها معمولاً نیاز دارند دیده شوند و در ذهن دیگران جایگاهی داشته باشند. حذف‌شدن از حافظه اطرافیان، حتی اگر در یک داستان تخیلی رخ دهد، می‌تواند ترس از فراموش‌شدن و بی‌اهمیت‌بودن را زنده کند.

چرا مخاطب درباره فیلم حرف می‌زند؟

ترندشدن فیلم با سازوکار شبکه‌های اجتماعی هم ارتباط دارد. هر صحنه بحث‌برانگیز، حضور یک شخصیت آشنا یا پرسش بی‌پاسخ درباره ادامه داستان می‌تواند مخاطبان را به ساختن نظریه ویدئویی، بازنشر تصویر یا مقایسه نسخه‌های مختلف مرد عنکبوتی تشویق کند. این مشارکت، تماشاگر را از مصرف‌کننده ساده به بخشی از گفت‌وگو تبدیل می‌کند. او فیلم را می‌بیند، برداشتش را می‌نویسد و واکنش دیگران را دنبال می‌کند؛ همین رفت‌وبرگشت، دیده‌شدن موضوع را بیشتر می‌کند.

علاوه بر این، مرد عنکبوتی برای نسل‌های مختلف خاطره‌ساز بوده است. عده‌ای با فیلم‌های قدیمی‌تر بزرگ شده‌اند و گروهی دیگر این قهرمان را از نسخه‌های تازه‌تر یا انیمیشن‌ها شناخته‌اند. وقتی یک قسمت تازه ساخته می‌شود، نوستالژی و کنجکاوی هم‌زمان فعال می‌شوند: مخاطب قدیمی به یاد نسخه محبوبش می‌افتد و مخاطب تازه می‌خواهد بداند داستان از کجا به این نقطه رسیده است. این پیوند میان خاطره و تازگی به ترند ماندن مجموعه کمک می‌کند.

ترندشدن؛ نشانه علاقه، نه تشخیص روان‌شناختی

البته پرطرفدارشدن مرد عنکبوتی به این معنا نیست که همه مخاطبان به یک دلیل فیلم را دوست دارند یا با تماشای آن احساس مشخصی پیدا می‌کنند. بعضی‌ها برای سرگرمی و اکشن فیلم را دنبال می‌کنند، بعضی به شخصیت‌ها و رابطه‌هایشان علاقه دارند و گروهی هم گفت‌وگوهای آنلاین و نظریه‌های طرفداران را جذاب می‌دانند. روان‌شناسی می‌تواند توضیح دهد چرا این عناصر برای بسیاری از افراد کشش دارند، اما نمی‌تواند از روی علاقه به یک فیلم، شخصیت یا وضعیت روانی افراد را تشخیص دهد.

مرد عنکبوتی شاید به همین دلیل بارها به ترند بازگردد: او قهرمانی است که برای نجات جهان باید با ترس‌های کوچک و بزرگ خودش هم روبه‌رو شود. داستانش درباره قدرت است، اما به همان اندازه درباره بهایی است که مسئولیت‌پذیری، تنهایی و انتخاب برای آدم‌ها دارد. این هم‌زمانیِ سرگرمی و احساس، به مخاطب دلیلی می‌دهد تا پس از پایان فیلم هم درباره آن حرف بزند.