تحلیل روانشناسی خبر ترند / ۳۳ نمایش عروسکی روی صحنه می رود / چرا بعضی کودکان ترس هایشان را به عروسک می گویند اما به بزرگترها نه؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، جدول آثار صحنه ای بیست و یکمین جشنواره بین المللی نمایش عروسکی تهران مبارک منتشر شده است. بر اساس اعلام برگزارکنندگان، ۳۳ نمایش از روز شنبه ۲۵ مهر ۱۴۰۵ اجراهای خود را آغاز می کنند و جشنواره تا ۳۰ مهر ادامه خواهد داشت.

مجموعه تئاتر شهر، تالار هنر، تالار حافظ و مرکز تولید تئاتر و تئاتر عروسکی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان از محل های اعلام شده برای اجراها هستند. دبیری این دوره را پوپک عظیم پور تبریزی بر عهده دارد. البته حضور یک اثر در جشنواره به تنهایی به معنای مناسب بودن آن برای تمام گروه های سنی یا برخورداری از کارکرد درمانی نیست.

وقتی عروسک زبان دوم کودک می شود

ژان پیاژه، روانشناس رشد، در پژوهش های خود به نقش بازی نمادین در رشد شناختی کودکان توجه کرد. در این نوع بازی، کودک می تواند به یک شیء یا شخصیت معنایی فراتر از ظاهر آن بدهد و موقعیت های واقعی را در فضایی خیالی بازسازی کند برای مثال کودکی ممکن است با دو عروسک صحنه جدایی، آشتی یا ترس از تاریکی را اجرا کند. این رفتار لزوما نشانه تجربه یک آسیب روانی نیست؛ بلکه می تواند بخشی طبیعی از بازی و رشد باشد. با این حال، بازی فرصتی فراهم می کند تا بزرگسالان با شیوه درک کودک از روابط و احساسات آشنا شوند.

چرا حرف زدن از زبان عروسک آسان تر است؟

لو ویگوتسکی از نظریه پردازان مهم رشد اجتماعی و شناختی، بر نقش تعامل و بازی در رشد توانایی های کودک تاکید داشت. در بازی نمایشی، کودک می تواند نقش های متفاوتی را تجربه کند و رفتارهایی را تمرین کند که در زندگی واقعی هنوز برای او دشوار هستند.

وقتی کودک از زبان یک عروسک درباره ترس صحبت می کند، ممکن است احساس کند موضوع مستقیما به خودش نسبت داده نمی شود. این فاصله نمادین برای بعضی کودکان بیان هیجان را آسان تر می کند. البته نباید هر جمله عروسک را اعتراف پنهان کودک دانست یا از روی بازی، درباره تجربه خشونت یا تروما نتیجه گیری کرد.

چرا داستان به کودک کمک می کند؟

جروم برونر، روانشناس  و پژوهشگر حوزه روایت و فرهنگ، به نقش داستان در سازماندهی تجربه های انسانی توجه داشت. داستان به کودک امکان می دهد رویدادها را در قالب شخصیت، مسئله، واکنش و پیامد دنبال کند.

وقتی شخصیت عروسکی می ترسد و سپس راهی برای درخواست کمک پیدا می کند، کودک ممکن است با شیوه ای از مواجهه با هیجان آشنا شود. چنین تجربه ای می تواند زمینه گفت و گو درباره ترس و شجاعت را فراهم کند، اما نمی توان بدون پژوهش مشخص ادعا کرد تماشای یک نمایش به تنهایی اضطراب کودکان را کاهش می دهد.

تفاوتی که نباید فراموش شود

ویرجینیا اکسلاین روانشناس و از پیشگامان بازی درمانی کودک محور، بر اهمیت محیط امن و پذیرنده برای بیان تجربه های کودک تاکید داشت. در بازی درمانی، متخصص آموزش دیده از رابطه درمانی و اصول حرفه ای برای کمک به کودک استفاده می کند.

نمایش عروسکی عمومی با بازی درمانی یکسان نیست. جشنواره هنری می تواند فرصت فرهنگی و آموزشی ارزشمندی باشد، اما جایگزین ارزیابی و درمان تخصصی کودکانی نیست که مشکلات روانشناختی جدی دارند.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

زیرا رویدادهای فرهنگی کودک می توانند فرصتی برای توجه به رشد هیجانی، تخیل و گفت و گوی خانوادگی فراهم کنند. ارزش چنین رویدادی تنها در تعداد اجراها نیست کیفیت محتوا، تناسب سنی، دسترسی خانواده ها و امکان مشارکت کودکان نیز اهمیت دارد.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

ضروری است اطلاعات مربوط به گروه سنی مناسب هر نمایش، موضوع داستان و احتمال وجود صحنه های ترسناک به روشنی اعلام شود. حمایت از اجرای آثار باکیفیت در شهرهای مختلف و فراهم کردن امکان حضور کودکان خانواده های کم درآمد نیز اهمیت دارد. همکاری هنرمندان با متخصصان رشد کودک می تواند به تولید محتوای مناسب تر کمک کند.

راهکار برای خانواده ها

والدین بهتر است پیش از انتخاب نمایش، تناسب محتوای آن با سن و حساسیت های فرزندشان را بررسی کنند. پس از اجرا می توانند درباره احساس شخصیت ها گفت و گو کنند، بدون اینکه کودک را به بیان تجربه شخصی مجبور کنند. اگر کودک بخواهد داستان را با عروسک های خودش بازسازی کند، بهتر است فرصت بازی آزاد داشته باشد.

تلنگر روانشناختی

گاهی کودک نمی گوید ترسیده ام، اما عروسکش را پشت یک در پنهان می کند. بزرگسال آگاه بجای آنکه فورا از این تصویر نتیجه بگیرد، فرصت بازی و گفت و گو را حفظ می کند. یکی از ارزشمندترین هدیه های هنر به کودکان همین است: فراهم کردن زبانی برای احساساتی که هنوز واژه هایشان پیدا نشده است.