فریادهای سلبریتی زن مشهور وسط اجرای زنده تئاتر بر سر مردم! / چرا این غوغا به پا شد؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، این اتفاق آنقدر تکرار شده که این بار یکی از مشهورترین بازیگران جهان مستقیما از تماشاگران خواست گوشی هایشان را کنار بگذارند. کیت بلانشت پس از اجرای نمایش الکترا/پرسونا در تئاتر ملی لندن، رو به تماشاگران کرد و از کسانی که هنگام اجرای نمایش فیلم می گرفتند خواست این کار را متوقف کنند. او گفت مکان هایی در جهان وجود دارد که می توان در آنها واقعا در کنار یکدیگر و در لحظه حاضر بود و فیلم گرفتن از اجرای نمایش این تجربه را برای گروه های بعدی خراب می کند. ماجرا فقط درباره رعایت قوانین تئاتر نیست؛ یک سؤال روانشناختی مهم پشت این اتفاق وجود دارد:

چرا بعضی آدم ها حتی وقتی در یک تجربه واقعی و مهم حضور دارند، نمی توانند از ثبت کردن آن دست بکشند؟

وقتی ثبت کردن جای تجربه کردن را می گیرد

گوشی هوشمند فقط وسیله ارتباطی نیست. برای بسیاری از افراد، به ابزاری برای ثبت، اشتراک گذاری و دریافت واکنش دیگران تبدیل شده است. وقتی فرد در یک کنسرت، تئاتر یا حتی یک مهمانی مدام دوربین گوشی را بالا می برد، بخشی از توجه او دیگر روی تجربه اصلی نیست. مغز باید همزمان اتفاقی را که در حال رخ دادن است پردازش کند، کادر تصویر را تنظیم کند، ضبط را کنترل کند و گاهی هم به این فکر کند که این تصویر بعدا کجا منتشر خواهد شد.

در چنین شرایطی، فرد ممکن است از نظر فیزیکی در سالن حضور داشته باشد اما بخشی از توجهش جای دیگری باشد. این همان چیزی است که در روانشناسی شناختی می توان آن را با مفهوم توجه تقسیم شده توضیح داد؛ وقتی منابع محدود توجه میان چند محرک و فعالیت تقسیم می شوند، کیفیت پردازش تجربه اصلی می تواند کاهش پیدا کند.

چرا مغز اصرار دارد لحظه را ثبت کند؟

یکی از دلایل مهم می تواند ترس از دست دادن تجربه یا ترس از دست دادن (FOMO) باشد. فرد ممکن است ناخودآگاه احساس کند اگر فیلم نگیرد، چیزی را از دست خواهد داد؛ اگر عکس نگذارد، دیگران از تجربه او باخبر نمی شوند یا اگر لحظه را ثبت نکند، بعدا نمی تواند آن را به یاد بیاورد.

از طرف دیگر، شبکه های اجتماعی تجربه شخصی را به محتوای قابل نمایش تبدیل کرده اند. یعنی گاهی به جای اینکه سؤال کنیم من الان چه احساسی دارم؟، ذهن به سمت سؤال دیگری می رود: چطور می توانم این لحظه را ثبت کنم؟

همین تغییر کوچک می تواند رابطه ما با تجربه را تغییر دهد.

یک paradox عجیب؛ برای اینکه لحظه را نگه داریم، آن را از دست می دهیم

 عجیب ترین بخش ماجرا همین است. ما گوشی را بالا می آوریم تا یک لحظه مهم را از دست ندهیم، اما ممکن است همان لحظه را کمتر تجربه کنیم. وقتی فرد تمام مدت از اجرای یک نمایش فیلم می گیرد، بعدا یک فایل ویدئویی دارد؛ اما لزوما همان کیفیتی از حضور، توجه و درگیری عاطفی را که می توانست در لحظه داشته باشد تجربه نکرده است.

در واقع، ثبت کردن همیشه به معنای به خاطر سپردن بهتر نیست. گاهی تلاش برای نگه داشتن یک تجربه، خودش تبدیل به مانعی برای تجربه کردن آن می شود.

چرا درخواست کیت بلانشت مهم است؟

بلانشت فقط درباره مزاحمت نور صفحه نمایش صحبت نکرد. مسئله ای که او مطرح کرد، ارزش حضور بود. نمایش الکترا/پرسونا در تئاتر ملی لندن اجرا می شود و بلانشت در کنار نینا هوس در آن بازی می کند. این نمایش ترکیبی از تراژدی «الکترا» اثر سوفوکل و «پرسونا» اثر اینگمار برگمان است و اجراهای آن تا ۱۰ اکتبر ادامه دارد.

تئاتر برخلاف فیلم، یک تجربه کاملا زنده است. بازیگر و تماشاگر در یک زمان و مکان مشترک قرار دارند و واکنش های تماشاگر بخشی از فضای اجراست. به همین دلیل، فیلم گرفتن از صحنه فقط یک فعالیت شخصی نیست؛ می تواند روی تجربه دیگران هم اثر بگذارد.

گوشی ما چه زمانی از ابزار به مزاحم تبدیل می شود؟

لازم نیست برای اینکه بفهمیم رابطه مان با گوشی سالم است یا نه، به دنبال یک تشخیص روانشناختی باشیم.  گاهی کافی است از خودمان چند سؤال ساده بپرسیم:

آیا وقتی اتفاق مهمی می افتد، اولین واکنش من گرفتن گوشی است؟

آیا قبل از اینکه واقعا از یک مکان یا رویداد لذت ببرم، به این فکر می کنم که چه عکسی از آن منتشر کنم؟

آیا اگر نتوانم یک لحظه را ثبت کنم، احساس می کنم چیزی را از دست داده ام؟

آیا هنگام تماشای فیلم، تئاتر یا حتی صحبت با یک دوست، مرتب سراغ تلفن می روم؟

و مهمتر از همه: اگر هیچ کس قرار نبود این لحظه را در شبکه های اجتماعی ببیند، باز هم این قدر برای ثبت کردنش تلاش می کردم؟

گاهی پاسخ همین سؤال می تواند رابطه ما با گوشی را روشن کند.

نگاه روانشناختی

آنچه در ماجرای کیت بلانشت جالب است، فقط رفتار تماشاگران تئاتر نیست. این اتفاق تصویری کوچک از یک تغییر بزرگ تر در زندگی روزمره ماست.

ما در دوره ای زندگی می کنیم که مرز میان تجربه کردن و مستند کردن تجربه بسیار باریک شده است. غذا می خوریم و عکس می گیریم. به سفر می رویم و استوری می گذاریم. کنسرت می رویم و فیلم می گیریم  با دوستانمان هستیم اما گاهی بیشتر از چهره آنها، صفحه گوشی را نگاه می کنیم.

مسئله این نیست که ثبت خاطرات بد است. ثبت کردن می تواند لذت بخش و حتی ارزشمند باشد. مسئله از جایی شروع می شود که ثبت کردن جای حضور را بگیرد.

گاهی لازم است گوشی را پایین بیاوریم و از خودمان بپرسیم:اگر این لحظه قرار نیست برای کسی جز خود من باقی بماند، آیا باز هم می توانم واقعا آن را زندگی کنم؟