صندوق طلا سکه‌محور بهتر است یا شمش‌محور؟ ترکیب دارایی چه اثری روی بازده دارد؟

دارایی‌های صندوق طلا چه می‌تواند باشد؟

صندوق کالایی طلا یک سبد سرمایه‌گذاری است. مدیر صندوق براساس اساسنامه، امیدنامه و محدودیت‌های تعیین‌شده، منابع سرمایه‌گذاران را میان ابزارهای مجاز تقسیم می‌کند. مهم‌ترین دارایی در صندوق‌های طلای ایران، گواهی‌های سپرده مبتنی بر شمش طلا و سکه طلا هستند.

در گواهی سپرده، دارایی پایه در انبار بورس کالا نگهداری می‌شود و اوراق مبتنی بر آن در بازار معامله می‌شوند. به‌همین دلیل سرمایه‌گذار صندوق مجبور نیست شمش یا سکه را تحویل بگیرد و نگهداری کند.

صندوق طلای شمش‌محور یعنی چه؟

وقتی بخش عمده دارایی یک صندوق به گواهی سپرده شمش طلا اختصاص پیدا کرده باشد، اصطلاحا آن صندوق شمش‌محور است. قیمت شمش بیش از هر چیز از ارزش خود طلا، قیمت جهانی اونس و نرخ ارز تاثیر می‌گیرد.

بنابراین صندوقی که سهم بالایی از شمش دارد، بیشتر در معرض نوسان خود طلا قرار دارد و اثر حباب سکه روی آن کمتر است. داده‌های بازار نیز نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۵ بسیاری از صندوق‌های طلا وزن بالایی به شمش اختصاص داده‌اند. در گزارش‌های منتشر شده نمونه‌هایی با بیش از ۸۰، ۹۰ و حتی نزدیک ۱۰۰ درصد گواهی شمش دیده می‌شود.

صندوق طلای سکه‌محور چه تفاوتی با شمش محور دارد؟

حباب سکه مهمترین تفاوت این دو دارایی است. قیمت یک سکه فقط حاصل وزن و عیار طلای موجود در آن نیست. میزان عرضه و تقاضا می‌تواند قیمت بازار را از ارزش طلای درون سکه دور کند. در دوره‌هایی که تقاضای مردم برای سکه افزایش پیدا می‌کند، این حباب می‌تواند بزرگ‌تر شود. در مقابل، با کاهش هیجان بازار ممکن است بخشی از حباب تخلیه شود.

بنابراین صندوقی که سهم بیشتری از گواهی سپرده سکه دارد، علاوه بر حرکت خود طلا، بیشتر از تغییرات Premium سکه نیز تأثیر می‌گیرد. همین عامل می‌تواند باعث شود دو صندوق طلایی در یک ماه بازده متفاوتی داشته باشند.

یک مثال ساده از تأثیر ترکیب دارایی صندوق طلا روی بازدهی

فرض کنیم در یک دوره:

• قیمت طلای پایه ۱۰ درصد رشد کند.
• هم‌زمان حباب سکه نیز از ۵ درصد به ۱۲ درصد برسد.

در چنین شرایطی، دارایی سکه‌ای ممکن است بیشتر از شمش رشد کند و صندوقی با وزن بالاتر سکه شانس بیشتری برای استفاده از افزایش حباب داشته باشد.

اما اگر قیمت طلا ثابت بماند، ولی حباب سکه از ۱۲ درصد به ۴ درصد کاهش پیدا کند، صندوق سکه‌محور می‌تواند بخشی از ارزش خود را از دست بدهد، در‌حالی‌که شمش چنین فشاری را با همان شدت تجربه نمی‌کند. بنابراین سکه‌محور بودن صندوق طلا به معنی پربازده‌تر بودن دائمی نیست؛ بلکه یعنی منبع ریسک و بازده متفاوت است.

آیا صندوق طلای شمش‌محور همیشه بهتر است؟

خیر. اینکه کدام ترکیب مناسب‌تر است به شرایط بازار و هدف سرمایه‌گذار بستگی دارد. اگر هدف این باشد که بازده صندوق تا حد امکان به تغییرات ارزش طلای پایه نزدیک باشد، سهم بالاتر شمش می‌تواند ویژگی قابل توجهی باشد.

اگر سرمایه‌گذار انتظار افزایش حباب و تقاضای سکه را داشته باشد، سکه می‌تواند در دوره‌هایی بازده اضافه ایجاد کند؛ البته در مقابل، تخلیه حباب نیز ریسک اضافه ایجاد می‌کند. پس باید از خود بپرسید چه نوع ریسکی را می‌توانم قبول کنم؟

آیا ترکیب صندوق‌های طلا واقعا با هم فرق دارد؟

بررسی داده‌های جاری بازار ایران این تفاوت را به‌وضوح نشان می‌دهد. در داده‌های اخیر برخی صندوق‌ها حدود ۸۵ تا ۹۵ درصد شمش دارند و بعضی نمونه‌ها سهم شمش‌شان به حدود ۹۹ درصد رسیده است. در همان داده‌ها صندوق‌هایی نیز دیده می‌شوند که سهم بیشتری از سکه نسبت به سایر صندوق‌ها دارند.

برای نمونه، ترکیب صندوق جام طلا حدود ۹۹ درصد گواهی شمش و سهم بسیار محدودی سکه گزارش شده بود. این عدد ثابت نیست و ترکیب پرتفوی صندوق می‌تواند با تصمیم مدیر و تغییر شرایط بازار عوض شود؛ به همین دلیل برای تصمیم روز باید آخرین گزارش ترکیب دارایی بررسی شود.

کسی که قصد مقایسه ابزارهای مختلف بازار را دارد، می‌تواند مشخصات صندوق جام طلای فارابی را به عنوان بهترین صندوق طلایی که در حال حاضر شمش محور است و حباب پایینی دارد، در کنار سایر صندوق‌ها بررسی کند و سپس ترکیب روز دارایی، NAV و شرایط بازار را با هدف سرمایه‌گذاری خود تطبیق دهد.

ترکیب دارایی صندوق طلا را از کجا می‌توانیم ببینیم؟

سرمایه‌گذار حرفه‌ای نباید فقط نمودار قیمت واحد صندوق را ببیند. گزارش‌های صندوق اطلاعات بسیار بیشتری ارائه می‌کنند؛ از جمله میزان سرمایه‌گذاری در گواهی شمش، سکه، وجه نقد و سایر دارایی‌های مجاز.

برای بررسی ساختار صندوق می‌توان از موارد زیر استفاده کرد:

• گزارش‌های رسمی و دوره‌ای صندوق
• امیدنامه
• داده‌های NAV
• گزارش ترکیب دارایی
• سامانه‌های تحلیلی صندوق‌ها

مهم‌تر از قیمت روز، روند تغییر ترکیب است. ممکن است یک صندوق در طول زمان از سکه به سمت شمش یا برعکس حرکت کند.

ترکیب دارایی چطور روی حباب صندوق اثر می‌گذارد؟

اینجا دو مفهوم حباب با هم برخورد می‌کنند.

اول حباب دارایی داخل صندوق؛ مثلا حباب سکه. دوم حباب خود واحد ETF؛ یعنی اختلاف قیمت بازار صندوق با NAV. ممکن است صندوقی دارایی‌هایی با حباب داشته باشد و در عین حال خود واحد ETF نیز بالاتر از NAV معامله شود. به همین دلیل تحلیل حرفه‌ای باید دو لایه را جدا کند:

1. ارزش دارایی داخل پرتفوی چقدر منطقی است؟
2. خود واحد صندوق با چه فاصله‌ای از NAV معامله می‌شود؟

برای انتخاب صندوق طلا فقط به بازده نگاه نکنید

بازده گذشته مهم است، اما توضیح نمی‌دهد چرا یک صندوق بازده بیشتری داشته است. قبل از انتخاب بهتر است حداقل این موارد کنار هم قرار گیرند:

ترکیب سکه و شمش، حباب دارایی‌های پایه، NAV صندوق، حباب خود واحد ETF، نقدشوندگی، عملکرد بازارگردان و هزینه معامله.

این همان رویکردی است که در بازارهای توسعه‌یافته نیز برای مقایسه ETFهای طلا دیده می‌شود. ETF.com در مقایسه صندوق‌های بزرگ GLD ،‌GLDM و IAU صرفا بازده را نگاه نمی‌کند؛ هزینه، نقدشوندگی، ساختار محصول و کیفیت معامله نیز بخشی از مقایسه هستند.

جمع‌بندی

همه صندوق‌های طلا یک محصول یکسان نیستند. برچسب «طلا» فقط مشخص می‌کند دارایی اصلی صندوق به بازار فلزات گران‌بها مرتبط است؛ اما ترکیب داخلی پرتفوی می‌تواند منبع بازده و ریسک را تغییر دهد. شمش‌محور بودن معمولا وابستگی بیشتری به ارزش پایه طلا ایجاد می‌کند. سهم بالاتر سکه نیز می‌تواند صندوق را بیشتر در معرض تغییرات حباب بازار سکه قرار دهد. سرمایه‌گذار قبل از خرید باید بداند داخل صندوق چه چیزی وجود دارد؛ نه اینکه فقط نمودار سبز یا قرمز قیمت واحد را ببیند.