طرح آشیان در تهران و مشهد؛ راهکاری نوین دولت برای کاهش فشار اجاره

بازار اجاره مسکن طی سال های اخیر به یکی از چالش های اصلی خانواده های ایرانی، خصوصاً زوج های جوان، تبدیل شده است. رشد مداوم هزینه اجاره و سهم قابل توجه مسکن در سبد هزینه های خانوار، سبب شده تا تشکیل و تثبیت زندگی برای بسیاری از خانواده ها دشوار شود. اکنون دولت با اجرای طرح مسکن استیجاری تحت عنوان «آشیان»، در تلاش است که باری از دوش خانوارهای کم درآمد بردارد و برای زوج های جوانی که خانه ای ندارند، واحدهای اجاره ای با نرخ حمایتی ارائه دهد.

این طرح در استان های تهران و خراسان رضوی از ظهر روز سه شنبه ۳ شهریور آغاز و تا پایان روز چهارشنبه ۴ شهریور ادامه خواهد داشت. در این مرحله، بیش از سه هزار واحد مسکونی به زوج های جوانی که فاقد مسکن هستند و جزو دهک های درآمدی یک تا شش محسوب می شوند، اجاره داده خواهد شد.

ارزیابی اهمیت اجرای طرح در تهران و مشهد

اجرای این مرحله از طرح تنها به تعداد واحدهای عرضه شده محدود نمی شود. اهمیت موضوع از آنجا مشخص می شود که تهران و خراسان رضوی به عنوان دو استان مهم و تأثیرگذار در بازار مسکن و اجاره شناخته می شوند. اجرای طرح در این نقاط، آزمونی جدی برای تقویت توانایی دولت در مدیریت بازار مسکن خواهد بود.

مکانیزم اجرای طرح «آشیان»

فرآیند ثبت نام برای طرح مسکن استیجاری به صورت مرحله ای و منطقه به منطقه انجام می شود. پیش از استان های تهران و خراسان رضوی، این طرح در استان های مختلفی مانند قزوین، مرکزی، مازندران و البرز اجرایی شده است. هدف از این راهبرد مرحله ای، مدیریت بهتر مراجعه ها و افزایش کیفیت خدمات اعلام شده است. همچنین وزارت راه و شهرسازی خبر داده است که اگر ظرفیت جدیدی در استان هایی که مرحله های قبلی را پشت سر گذاشته اند، ایجاد شود، فراخوان جدیدی منتشر خواهد شد.

این سیاست، دولت را قادر ساخته تا به جای باز کردن سامانه به صورت گسترده، ثبت نام را کنترل شده انجام دهد و اطلاعات متقاضیان را به شکل دقیق تری بررسی کند.

چه کسانی شانس دریافت واحدها را دارند؟

جامعه هدف طرح متشکل از زوج های جوانی است که در دهک های درآمدی یک تا شش قرار دارند و در طول پنج سال گذشته مالک خانه یا زمین نبوده اند. همچنین، تاریخ ازدواج رسمی آن ها نباید بیش از پنج سال گذشته باشد. از دیگر شرط ها می توان به زندگی حداقل پنج ساله در شهر محل تقاضا، داشتن فرم «ج» سبز و تأیید شرایط در سامانه استحقاق سنجی اشاره کرد.

نکته مهم این است که ثبت نام به معنای تخصیص قطعی واحد نیست. پس از ثبت نام، سیستم به پالایش اطلاعات متقاضیان پرداخته و بر اساس ظرفیت موجود، افراد واجد شرایط را برای انتخاب واحد معرفی خواهد کرد.

اولویت بندی تخصیص واحدها

در شرایطی که تعداد متقاضیان از ظرفیت موجود بیشتر باشد، شیوه اولویت گذاری به یک فاکتور کلیدی تبدیل می شود. بر اساس اعلام وزارت راه و شهرسازی، معیارهایی مانند دهک درآمدی، شمار فرزندان، میزان آسیب پذیری خانوار و وجود اعضایی سالمند یا معلول در خانواده، پایه اصلی اولویت بندی است.

این روش می تواند توزیع واحدها را بر اساس عدالت اجتماعی تقویت کند؛ زیرا صرفاً جوان بودن ملاک دریافت واحد نیست و خانوارهای آسیب پذیرتر از شانس بیشتری برخوردار خواهند بود.

میزان اجاره بها؛ مزیت مهم طرح

وجه تمایز این طرح با بازار آزاد، نحوه محاسبه هزینه اجاره است. بر اساس قوانین تعیین شده، زوج های دهک های یک و دو تنها باید ۳۵ درصد، دهک های سه و چهار حدود ۴۵ درصد و دهک های پنج و شش ۵۵ درصد اجاره بهای بازار را بپردازند.

این مدل حمایتی، فشار مالی بر خانوارهای کم درآمد را کاهش می دهد؛ البته این موفقیت به محل و کیفیت واحدهای مسکونی وابسته است، زیرا واحدهای عرضه شده باید علاوه بر تخفیف در اجاره، هزینه های جانبی مانند رفت وآمد و دسترسی به خدمات را هم بهینه کنند.

راهکاری مؤثر برای بازار اجاره

مشکلات بازار اجاره تنها به افزایش قیمت سالانه محدود نمی شود. سهم عمده هزینه های مسکن در سبد خانوار شهری، بسیاری را تحت فشار قرار داده است. تسهیلات ودیعه مسکن اگرچه کمک کنند، اما راهکاری کوتاه مدت محسوب می شوند؛ درحالی که مسکن استیجاری حمایتی مسیر دیگری را دنبال می کند و مستقیم بخشی از عرضه مسکن را تحت کنترل قرار می دهد.

این رویکرد جدید، توانایی مدیریت بازار مسکن را به سمت سیاست های عرضه پایدار متمرکز می کند و از اهمیت بالایی برخوردار است.

هدف گذاری گسترده تر در تأمین واحدهای استیجاری

برنامه گسترده دولت شامل ساخت و تأمین ۸۵ هزار واحد اجاره ای می شود که تنها بخش کوچکی از آن در حال اجراست. این پروژه شامل ساخت ۷۵ هزار واحد و خرید ۱۰ هزار واحد مسکونی است که زمین های مورد نیاز از منابع دولتی یا سرمایه گذاران خصوصی تأمین خواهد شد.

فروش خانه های دولتی برای تأمین منابع مالی

بخشی از منابع مورد نیاز طرح از طریق فروش خانه های دولتی و سازمانی تأمین می شود. واحدهایی که تخلیه شده اند یا در حال تخلیه هستند، پس از فرآیندهای قانونی، به فروش خواهند رسید و درآمد حاصل از آن ها به اجرای این طرح اختصاص خواهد یافت.

نقش حیاتی بخش خصوصی

مشارکت بخش خصوصی می تواند در اجرای موفق پروژه ۸۵ هزار واحدی تعیین کننده باشد. حضور سرمایه گذاران در ساخت واحدهای مسکونی استیجاری و ارائه مشوق های اقتصادی مناسب، ظرفیت تولید مسکن اجاره ای را افزایش خواهد داد.

چالش بزرگ؛ زمان تحویل واحدها

فاصله زمانی میان ثبت نام در طرح و تحویل واحدها همچنان یکی از چالش های اساسی است. موفقیت طرح، نه به تعداد ثبت نام بلکه به وضعیت واقعی تحویل و زمان انتظار متقاضیان وابسته است.

تأثیر بر بازار اجاره

هرچند عرضه بیش از سه هزار واحد در تهران و مشهد تأثیر فوری بر کاهش کلی اجاره بها ندارد، ولی کمک مستقیمی به خانوارهای هدف خواهد کرد. در صورت تحقق برنامه ۸۵ هزار واحدی، این طرح می تواند در آینده تحولی مثبت در بازار اجاره ایجاد کند.