فرح پهلوی و توهم بازدارندگی در دوران پهلوی

باشگاه خبرنگاران جوان - فرح پهلوی اخیراً به مناسبت سالگرد درگذشت محمدرضا پهلوی، پیامی منتشر کرده و در آن مدعی شده که نیروی نظامی دوران پهلوی پنجمین قدرت نظامی بزرگ دنیا بوده است. او در این پیام خطاب به محمدرضا پهلوی گفته است: «تو پنجمین قدرت دفاعی جهان را ایجاد کردی تا هیچ کشوری حتی به فکر تجاوز به ایران نیفتد».

یکی از موضوعاتی که در این ادعا جلب‌توجه می‌کند، نبود هیچ‌گونه آمار رسمی یا منبع معتبر درباره اینکه ارتش پهلوی پنجمین قدرت نظامی جهان بوده است. در واقع، این ادعا از پایه و اساس علمی برخوردار نیست و بیشتر در فضای مجازی وابسته به طرفداران خاندان پهلوی مطرح شده است.

در خصوص ادعای فرح که گفته شده هیچ کشوری جسارت حمله به ایران را نداشته، بررسی منابع تاریخی نشان می‌دهد این گفته با واقعیت‌های تاریخی همخوانی ندارد و نادرستی آن به وضوح آشکار است.

ماجرای ساقط شدن هواپیمای ایرانی توسط شوروی

یکی از نمونه‌های تاریخی که این ادعا را رد می‌کند، ساقط شدن هواپیمای ایرانی توسط جنگنده‌های شوروی در سال ۱۳۴۲ است. شاه نه تنها موضعی در برابر این اقدام نگرفت، بلکه با سکوت خود واکنشی نشان نداد؛ سکوتی که از سوی مردم ایران بیشتر از این قبیل تجاوزها به حریم کشور آزاردهنده محسوب می‌شد.

در گزارش روزنامه اطلاعات مورخ ۳۰ آبان ۱۳۴۲ آمده است: «جت‌های شوروی یک هواپیمای ایرانی را سرنگون کردند».

این گزارش توضیح می‌دهد: «طبق اطلاعات دریافتی از 'درگز'، یک هواپیمای دوموتوره ایرانی متعلق به شرکت 'ایرتاکسی' که برای برنامه‌های نقشه‌برداری اصلاحات ارضی اجاره شده بود، در نزدیکی مرز ایران و شوروی هدف حمله جنگنده‌های شوروی قرار گرفت و به وسیله گلوله‌های مسلسل ساقط شد.»

تناقضی که در همان صفحه روزنامه به چشم می‌خورد، درج مطلبی درباره «دوستی میان ایران و شوروی»، به رغم سرنگونی هواپیمای ایرانی است. در این مطلب، سخنان لئونید برژنف، صدر هیئت رئیسه اتحاد جماهیر شوروی، درباره اهمیت روابط دوستانه دو کشور منتشر شده است، اما هیچ اشاره‌ای به اقدام خصمانه شوروی علیه هواپیمای ایران نشده است.

حملات مرزی عراق در دوران پهلوی

نمونه دیگری که نادرستی ادعاهای فرح درباره قدرت بازدارندگی ارتش پهلوی را ثابت می‌کند، مربوط به حملات سرزمینی عراق در سال‌های دهه ۵۰ است. در سال ۱۳۵۲، ارتش عراق چندین حمله نظامی به خاک ایران انجام داد و شاه دوباره سکوت اختیار کرد، گویی هیچ اتفاقی رخ نداده است.

روزنامه اطلاعات در تاریخ ۲۳ مرداد ۱۳۵۳ گزارشی با عنوان «توپخانه عراق خاک ایران را زیر آتش گرفت» منتشر کرد و جزئیاتی چون کشته شدن دو کودک ایرانی را بازتاب داد. در ادامه این گزارش‌ها مشخص شد که رژیم بعث عراق چندین حمله به مناطق مرزی ایران انجام داده است.

چند روز بعد، در ۲ شهریور ۱۳۵۳ روزنامه اطلاعات گزارشی با عنوان «حمله‌های مرزی عراق به ایران ادامه دارد» منتشر کرد و از کشته شدن سه ایرانی در این حملات خبر داد. این اتفاقات همچنان ادامه داشت و حتی در ۱۶ شهریور همان سال، بمباران خاک ایران توسط جنگنده‌های عراق منجر به جان باختن ۱۵ شهروند ایرانی شد.

اما واکنش محمدرضا پهلوی به حملات عراق به خاک کشور تنها ارسال هشدار و درخواست خسارت بود؛ و در میان این حوادث، او مشغول سفرهای ۱۶ روزه به کشورهایی نظیر سنگاپور، استرالیا و هند بود.

بی‌پایه بودن ادعاهای فرح پهلوی

با مرور این نمونه‌های تاریخی، مشخص می‌شود که ادعای فرح پهلوی مبنی بر «ایجاد پنجمین نیروی دفاعی جهان» و داشتن قدرت بازدارندگی نظامی با اسناد تاریخی و شرایط واقعی آن دوران همخوانی ندارد. این سؤالات مطرح می‌شود که اگر ارتش پهلوی چنین قدرتی داشت، چگونه حملات شوروی و تجاوزات عراق رخ داد؟ و چرا رژیم پهلوی در برابر این اتفاقات سکوت کرد؟