جنگ نفتکش‌ ها در خلیج فارس؛ هزینه هر انفجار نفتکش را چه کسانی در جهان می‌پردازند؟

به گزارش خبرنگار سیاسی رکنا، جنگی که با حملات نظامی آغاز شد، حالا به نبرد بر سر عبور نفتکش‌ها رسیده است؛ درگیری‌ای که در آن یک کشتی تجاری می‌تواند به اندازه یک پایگاه نظامی اهمیت راهبردی پیدا کند. پس از نزدیک به ۹ ماه تقابل و عبور از حدود ۴۰ روز نخست جنگ نظامی، محاصره دریایی و حمله به شناورها به ابزار تازه فشار تبدیل شده است. اما این تغییر میدان چه معنایی دارد؟ آیا هدف، شکست نظامی طرف مقابل است یا فلج‌کردن توان اقتصادی او؟ و جهان تا کجا باید هزینه این تقابل را بپردازد؟

جنگ ایران و آمریکا وارد مرحله‌ای شده که برای درک آن باید از نقشه حملات موشکی و موقعیت پایگاه‌های نظامی فاصله گرفت و به نقشه حرکت نفتکش‌ها نگاه کرد. در این مرحله، محل عبور کشتی، پرچم ثبت آن، مقصد محموله، مسیر خروج از تنگه هرمز و حتی زمان خاموش‌کردن سامانه شناسایی شناور، به متغیرهای یک منازعه نظامی و اقتصادی تبدیل شده‌اند.

از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ تا امروز، ۲۲ نوامبر، حدود ۲۶۷ روز گذشته است؛ یعنی نزدیک به ۹ ماه. در این مدت، درگیری از یک رویارویی نظامی مستقیم به وضعیتی پیچیده‌تر رسیده است. 

این تغییر، صرفاً جابه‌جایی میدان نبرد از آسمان به دریا نیست. ماهیت فشار تغییر کرده است. در جنگ نظامی، هدف اصلی ضربه‌زدن به توان رزمی و زیرساخت‌های طرف مقابل است؛ اما در جنگ دریایی کنونی، درآمد، صادرات، تجارت و توان اقتصادی نیز مستقیماً در معرض هدف قرارگرفتن قرار گرفته‌اند.

گزارش‌های دریایی نشان می‌دهد شدت حملات در ماه‌های اخیر افزایش یافته است. بر اساس داده‌های مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، تعداد حملات گزارش‌شده در اطراف تنگه هرمز در اکتبر به ۳۱ مورد و تا ۱۸ نوامبر به حدود ۱۹ مورد رسیده است. سازمان بین‌المللی دریانوردی نیز از ثبت ۱۳۸ حمله به شناورها در منطقه خاورمیانه از زمان آغاز جنگ خبر داده است. این سازمان در اکتبر و نوامبر تاکنون ۳۴ حمله در محدوده هرمز و اطراف آن را تأیید کرده است.

این ارقام یک واقعیت مهم را نشان می‌دهند، درگیری دریایی دیگر یک اتفاق پراکنده و حاشیه‌ای نیست؛ به بخشی از ساختار جنگ تبدیل شده است.

محاصره دریایی؛ جنگی برای قطع درآمد، نه فقط توقف کشتی

برای فهم آنچه در خلیج فارس اتفاق می‌افتد، باید میان دو اقدام تفاوت قائل شد، محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا و محدودسازی یا تهدید عبور کشتی‌ها از سوی ایران.

آمریکا از ۱۳ آوریل ۲۰۲۶ محاصره دریایی شناورهای ایرانی و مرتبط با ایران را در محدوده دریای عمان آغاز کرد. این محاصره برای مدتی از ۱۸ ژوئن تا ۱۳ ژوئیه متوقف شد، اما پس از آن دوباره ادامه یافت. هدف این سیاست، محدودکردن رفت‌وآمد شناورها و دشوارکردن صادرات و انتقال محموله‌های مرتبط با ایران است.

در طرف مقابل، ایران با استفاده از موقعیت جغرافیایی خود در تنگه هرمز، تلاش کرده عبور کشتی‌ها را به موضوعی پرهزینه و پرخطر برای آمریکا و شرکای منطقه‌ای آن تبدیل کند.

اینجا با یک تقابل نامتقارن مواجهیم. آمریکا از قدرت ناوگان دریایی، هواپیماهای نظامی، سامانه‌های شناسایی و ظرفیت محاصره استفاده می‌کند؛ ایران نیز از موقعیت جغرافیایی، توان موشکی، پهپادی و تهدید مین‌گذاری دریایی بهره می‌گیرد.

این دو ابزار از نظر هزینه و ماهیت یکسان نیستند. آمریکا برای حفظ محاصره و اسکورت کشتی‌ها باید نیروی نظامی، تجهیزات شناسایی، شناورهای جنگی و ظرفیت مقابله با مین را به‌طور مستمر در منطقه نگه دارد. در مقابل، تهدید مین یا حمله پهپادی می‌تواند با هزینه عملیاتی بسیار پایین‌تری، ریسک عبور یک کشتی چندصد میلیون دلاری را افزایش دهد.

این همان منطق جنگ نامتقارن است، طرفی که از نظر قدرت نظامی متعارف ضعیف‌تر است، تلاش می‌کند از جغرافیا و ابزارهای کم‌هزینه‌تر برای افزایش هزینه طرف قدرتمندتر استفاده کند.

اما این راهبرد یک پیامد مهم دارد؛ وقتی یک نفتکش هدف قرار می‌گیرد، خسارت فقط متوجه مالک کشتی یا کشور صاحب پرچم آن نیست. محموله، خدمه، شرکت بیمه، خریدار نفت، بندر مقصد و زنجیره تأمین نیز درگیر می‌شوند.

نفتکش‌ها چرا هنگام خروج از محاصره هدف قرار می‌گیرند؟

این بخش از جنگ از نظر راهبردی اهمیت ویژه‌ای دارد. در شرایط محاصره، خروج یک نفتکش فقط به معنای حرکت یک شناور از بندر نیست؛ می‌تواند به معنای شکست عملیاتی محاصره و انتقال درآمد به طرف مقابل باشد. به همین دلیل، عبور موفق یک کشتی ممکن است برای طرف محاصره‌کننده به معنای از دست رفتن بخشی از اثرگذاری فشار اقتصادی تلقی شود.

در سوی دیگر، ایران نیز عبور کشتی‌هایی را که از مسیرهای مورد حمایت آمریکا حرکت می‌کنند، می‌تواند به‌عنوان تلاشی برای بی‌اثرکردن محدودیت‌های دریایی خود ارزیابی کند.

به این ترتیب، کشتی تجاری از یک وسیله حمل‌ونقل به یک موضوع امنیتی تبدیل می‌شود.گزارش ۲۱ نوامبر شبکه ABC نکته مهم‌تری را آشکار می‌کند، آمریکا و شرکایش برای ادامه انتقال نفت، به سازوکارهایی مانند انتقال محموله از یک نفتکش به نفتکش دیگر در دریا روی آورده‌اند. در این روش، شناورهای کوچک‌تر از تنگه عبور می‌کنند و محموله را در نقطه‌ای امن‌تر به شناورهای بزرگ‌تر منتقل می‌کنند.

اما این روش نیز از حملات و تهدیدها مصون نیست. تحلیلگران به ABC گفته‌اند ایران تلاش دارد این مسیرهای جایگزین را پرهزینه‌تر و غیرقابل اتکاتر کند تا محاصره آمریکا نتواند بدون هزینه جدی ادامه پیدا کند

در واقع، دو طرف وارد چرخه‌ای از اقدام و واکنش شده‌اند؛ آمریکا برای عبور کشتی‌ها راه جایگزین پیدا می‌کند، ایران برای مختل‌کردن آن راه‌ها فشار بیشتری وارد می‌کند و آمریکا ناچار می‌شود سطح حفاظت و اسکورت را افزایش دهد.

این چرخه، جنگ را فرسایشی می‌کند؛ زیرا هیچ‌کدام به‌سادگی نمی‌توانند طرف مقابل را از استفاده از ابزارهای دریایی محروم کنند.

یک تنگه، دو محاصره و یک بحران جهانی

اهمیت این تقابل زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم تنگه هرمز پیش از جنگ، مسیر عبور نزدیک به یک‌پنجم نفت خام جهان بود. این گذرگاه همچنین برای صادرات گاز طبیعی مایع قطر و دیگر محموله‌های انرژی اهمیت اساسی دارد.

در شرایط عادی، عبور کشتی از این آبراه بخشی از یک عملیات تجاری معمولی است؛ اما اکنون هر عبور می‌تواند به یک عملیات پرخطر با ملاحظات نظامی تبدیل شود.

گزارش هفتگی مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا در ۱۳ نوامبر نشان می‌دهد مجموع ترددهای ورودی و خروجی ثبت‌شده از تنگه هرمز حدود ۶۵ درصد کمتر از سطح پیش از جنگ بوده است. همین گزارش از ۱۴۱ گزارش خسارت به شناورها و ۱۶۳ رویداد مرتبط با جنگ ایران و آمریکا تا زمان تهیه گزارش خبر می‌دهد.

این کاهش تردد، حتی اگر به معنای توقف کامل صادرات نباشد، یک پیام اقتصادی روشن دارد، ظرفیت واقعی تجارت دریایی منطقه به‌شدت محدود شده است.

در اینجا باید به یک نکته توجه کرد؛ بازار جهانی انرژی تنها به مقدار نفت تولیدشده واکنش نشان نمی‌دهد، بلکه زمان و امکان تحویل نفت نیز اهمیت دارد. نفتی که در مخزن ذخیره شده اما امکان انتقال مطمئن آن وجود ندارد، نمی‌تواند به‌موقع نیاز پالایشگاه‌ها را تأمین کند.

بنابراین، محاصره دریایی می‌تواند بدون نابودی یک میدان نفتی، بخشی از اثر اقتصادی تعطیلی آن را ایجاد کند.

خاورمیانه؛ کشورهای نفتی در محاصره ناامنی

کشورهای حاشیه خلیج فارس در این جنگ با یک معادله دشوار روبه‌رو شده‌اند. آنها از یک سو به امنیت نظامی و همکاری با آمریکا نیاز دارند و از سوی دیگر، اقتصادشان به بازبودن مسیرهای صادراتی و ثبات منطقه وابسته است.

عربستان سعودی، امارات، قطر، کویت و عراق ممکن است مستقیماً طرف اصلی جنگ نباشند، اما هرگونه اختلال در تنگه هرمز، صادرات و برنامه‌های اقتصادی آنها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

برای عربستان و امارات، مسیرهای جایگزین انتقال نفت اهمیت دارد، اما ظرفیت این خطوط نمی‌تواند تمام حجم صادراتی را که در شرایط عادی از هرمز عبور می‌کند، جبران کند.

برای قطر، تهدید مسیرهای دریایی به معنای تهدید صادرات گاز طبیعی مایع است. این موضوع فقط درآمد قطر را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد؛ مشتریان آسیایی و اروپایی این کشور نیز برای تأمین انرژی با نااطمینانی مواجه می‌شوند.

عراق نیز به دلیل وابستگی بودجه به درآمد نفتی، در برابر اختلال صادرات آسیب‌پذیر است. کاهش فروش نفت می‌تواند به معنای محدودشدن منابع دولت برای پرداخت حقوق، اجرای پروژه‌های عمرانی و تأمین خدمات عمومی باشد.

اما مسئله فقط درآمد نفتی نیست. کشورهای منطقه برای حفظ امنیت خود ناچار به افزایش هزینه‌های نظامی، حفاظت از بنادر و تأسیسات انرژی و کنترل مسیرهای کشتیرانی خواهند شد. این هزینه‌ها منابعی را مصرف می‌کند که می‌توانست صرف توسعه اقتصادی و رفاه عمومی شود.

خاورمیانه در چنین شرایطی با خطر تغییر ماهیت اقتصادی خود مواجه است؛ منطقه‌ای که قرار بود مرکز سرمایه‌گذاری، تجارت، گردشگری و اتصال شرق و غرب باشد، ممکن است به منطقه‌ای تبدیل شود که سرمایه‌گذاران برای حضور در آن ابتدا هزینه ریسک جنگ را محاسبه می‌کنند.

اروپا؛ بحران انرژی از خلیج فارس به کارخانه‌های اروپایی می‌رسد

اروپا ممکن است هزاران کیلومتر از تنگه هرمز فاصله داشته باشد، اما در اقتصاد جهانی فاصله جغرافیایی به معنای مصونیت اقتصادی نیست.اختلال در صادرات نفت و گاز خلیج فارس، رقابت برای خرید منابع جایگزین را افزایش می‌دهد. وقتی خریداران آسیایی و اروپایی برای نفت و گاز تولیدکنندگان دیگر رقابت می‌کنند، قیمت‌ها تحت فشار قرار می‌گیرند.

برای صنایع اروپایی، این اتفاق اهمیت ویژه‌ای دارد. کارخانه‌های فولاد، پتروشیمی، صنایع شیمیایی و تولید کودهای شیمیایی به انرژی پایدار و قابل پیش‌بینی نیاز دارند. افزایش هزینه انرژی می‌تواند حاشیه سود آنها را کاهش دهد و حتی برخی خطوط تولید را غیراقتصادی کند.

پیامد این اتفاق به بازار کار نیز منتقل می‌شود. کاهش تولید می‌تواند به توقف استخدام، کاهش شیفت‌های کاری و در مواردی تعدیل نیروی انسانی منجر شود.

برای خانوارهای اروپایی نیز نتیجه می‌تواند افزایش هزینه برق، سوخت، حمل‌ونقل و مواد غذایی باشد.در واقع، ممکن است یک حمله به نفتکش در نزدیکی عمان، چند هفته بعد در صورت‌حساب انرژی یک خانواده اروپایی یا هزینه تولید یک کارخانه آلمانی خود را نشان دهد.

آسیا؛ جایی که امنیت انرژی با امنیت تولید گره خورده است

آسیا بیش از بسیاری از مناطق دیگر به جریان پایدار انرژی از خلیج فارس وابسته است.چین، هند، ژاپن و کره جنوبی از خریداران مهم نفت و گاز منطقه هستند. اختلال در عرضه می‌تواند هزینه واردات آنها را افزایش دهد و تراز تجاری‌شان را تحت فشار قرار دهد.

برای چین، مسئله فقط افزایش قیمت نفت نیست. این کشور یک قدرت بزرگ صنعتی و صادرکننده کالا است و هر افزایش پایدار در هزینه انرژی می‌تواند قیمت تمام‌شده محصولاتش را بالا ببرد.

هند نیز با فشار بر واردات انرژی و احتمال افزایش هزینه حمل‌ونقل مواجه می‌شود. این وضعیت می‌تواند بر ارزش پول ملی، تورم و هزینه زندگی اثر بگذارد.

ژاپن و کره جنوبی نیز به دلیل وابستگی به واردات انرژی، نسبت به اختلال طولانی‌مدت در مسیرهای دریایی حساس هستند.

به این ترتیب، جنگ نفتکش‌ها می‌تواند روابط اقتصادی و سیاسی این کشورها را نیز تغییر دهد. افزایش ذخایر راهبردی، قراردادهای جدید انرژی و تلاش برای تنوع‌بخشیدن به منابع تأمین، ممکن است به اولویت سیاست خارجی آنها تبدیل شود.

آفریقا و کشورهای فقیر؛ هزینه‌ای که توان پرداخت آن را ندارند

در جنگ‌های اقتصادی، همیشه کشورهایی که بیشترین قدرت سیاسی و نظامی را دارند، بیشترین آسیب را نمی‌بینند.کشورهای کم‌درآمد واردکننده انرژی، به دلیل محدودیت منابع ارزی و بودجه‌ای، در برابر افزایش قیمت نفت و گاز آسیب‌پذیرترند.

وقتی هزینه سوخت بالا می‌رود، دولت‌ها یا باید یارانه بیشتری پرداخت کنند یا قیمت را به مصرف‌کننده منتقل کنند. در حالت نخست، کسری بودجه افزایش می‌یابد و در حالت دوم، قدرت خرید مردم کاهش پیدا می‌کند.

افزایش قیمت انرژی همچنین هزینه تولید و حمل مواد غذایی را بالا می‌برد. در کشورهایی که بخش بزرگی از درآمد خانوار صرف غذا می‌شود، این افزایش می‌تواند به بحران امنیت غذایی تبدیل شود.

به همین دلیل، جنگ نفتکش‌ها فقط مسئله کشورهای صادرکننده و واردکننده بزرگ نفت نیست؛ می‌تواند به تشدید نابرابری اقتصادی در جهان منجر شود.

آمریکا؛ محاصره‌ای که برای حفظ آن باید هزینه پرداخت کرد

واشنگتن در موقعیت متفاوتی نسبت به کشورهای آسیایی و اروپایی قرار دارد. آمریکا تولیدکننده بزرگ نفت و گاز است و وابستگی مستقیم کمتری به واردات انرژی از خلیج فارس دارد.

اما این مزیت به معنای مصونیت نیست. قیمت نفت در بازار جهانی تعیین می‌شود و افزایش قیمت جهانی می‌تواند به بازار داخلی آمریکا نیز منتقل شود.

علاوه بر این، حفظ محاصره دریایی نیازمند حضور مستمر نظامی است. اسکورت نفتکش‌ها، پاک‌سازی مین‌ها، شناسایی پهپادها، حفاظت از مسیرهای کشتیرانی و مقابله با حملات احتمالی، عملیات‌هایی پرهزینه و پیچیده‌اند.

نکته مهم‌تر این است که آمریکا با مسئله‌ای فراتر از هزینه نظامی مواجه است، چگونه می‌تواند محاصره را حفظ کند، بدون آنکه هر عبور کشتی به یک درگیری تازه منجر شود؟

اگر کشتی‌ها فقط با اسکورت نظامی قادر به عبور باشند، این وضعیت به معنای بازگشت امنیت عادی دریایی نیست. در چنین شرایطی، تجارت به توان نظامی برای حفاظت از خود وابسته می‌شود و این وابستگی در بلندمدت پایدار نیست.

گزارش آسوشیتدپرس درباره دشواری بازگشایی کامل تنگه هرمز نیز به همین مسئله اشاره دارد: حملات پهپادی، موشک‌ها، مین‌های دریایی و گستردگی جغرافیایی سواحل ایران، تأمین امنیت کامل این آبراه را به عملیاتی پیچیده و پرهزینه تبدیل می‌کند.

مسئله‌ای که کمتر دیده می‌شود؛ خدمه کشتی‌ها و محیط زیست منطقه

در محاسبات نظامی، نفتکش معمولاً با ظرفیت حمل و ارزش محموله سنجیده می‌شود؛ اما درون این شناورها ده‌ها دریانورد زندگی و کار می‌کنند که هیچ نقشی در تصمیم‌های نظامی ندارند.

اصابت موشک، انفجار مین یا آتش‌سوزی در یک نفتکش می‌تواند جان خدمه را به خطر بیندازد. حتی اگر کشتی غرق نشود، تخلیه اضطراری، توقف طولانی و شرایط نامطمئن دریایی برای کارکنان آن خطرناک است.

خطر دیگر، آلودگی محیط زیست دریایی است. آسیب به نفتکش حامل میلیون‌ها بشکه نفت می‌تواند به نشت گسترده مواد نفتی منجر شود. چنین حادثه‌ای برای اکوسیستم خلیج فارس، آبزیان، صیادان و سواحل کشورهای منطقه پیامدهای سنگینی خواهد داشت.

خلیج فارس یک پهنه آبی بسته و نسبتاً کم‌عمق است. به همین دلیل، آلودگی نفتی در آن می‌تواند آثار ماندگارتری بر محیط زیست و اقتصاد ساحلی داشته باشد.

در این جنگ، حتی اگر طرف‌های درگیر از نظر نظامی به نتیجه‌ای برسند، آثار زیست‌محیطی حملات ممکن است سال‌ها باقی بماند.

ایران؛ آیا فشار بر نفتکش‌ها به امتیاز سیاسی تبدیل می‌شود؟

برای ایران، تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های قدرت ژئوپلیتیکی است. موقعیت جغرافیایی ایران این امکان را فراهم می‌کند که بر یکی از حساس‌ترین مسیرهای انرژی جهان اثر بگذارد.

از منظر راهبردی، تهران می‌خواهد نشان دهد که محاصره اقتصادی و دریایی ایران بدون هزینه برای آمریکا و متحدانش امکان‌پذیر نیست.این منطق قابل فهم است: اگر آمریکا بتواند صادرات و تجارت ایران را محدود کند، اما در مقابل مجبور شود برای عبور سایر نفتکش‌ها هزینه‌های نظامی سنگین بپردازد، بخشی از فشار اقتصادی به طرف مقابل منتقل می‌شود.

اما یک تناقض مهم وجود دارد. افزایش ناامنی دریایی ممکن است هزینه آمریکا را بالا ببرد، ولی هم‌زمان هزینه تجارت و صادرات ایران را نیز افزایش می‌دهد.

در چنین شرایطی، قدرت ژئوپلیتیکی تنگه هرمز لزوماً به قدرت اقتصادی تبدیل نمی‌شود. اهرمی که بتواند بر بازار جهانی اثر بگذارد، اگر بیش از اندازه مورد استفاده قرار گیرد، ممکن است به انگیزه‌ای برای دورزدن مسیر، تغییر منابع تأمین انرژی و کاهش وابستگی بلندمدت به منطقه تبدیل شود.

این موضوع برای ایران اهمیت ویژه‌ای دارد. زیرا قدرت واقعی اقتصادی فقط در توان مختل‌کردن مسیرهای تجاری خلاصه نمی‌شود؛ در توانایی تولید، صادرات پایدار، جذب سرمایه، توسعه زیرساخت و حضور مطمئن در بازارهای جهانی نیز معنا پیدا می‌کند.

آیا جهان به سمت بحران بزرگ‌تر انرژی می‌رود؟

یکی از خطرناک‌ترین ابعاد جنگ نفتکش‌ها، امکان گسترش جغرافیایی آن است.اگر ناامنی از تنگه هرمز به دریای عمان، دریای سرخ و باب‌المندب سرایت کند، بخش مهمی از مسیرهای انتقال انرژی و کالا در منطقه تحت فشار قرار می‌گیرد.

در چنین شرایطی، کشتی‌ها ممکن است مسیرهای طولانی‌تری انتخاب کنند، زمان تحویل کالا افزایش یابد و هزینه حمل‌ونقل بالا برود.

این مسئله برای اروپا اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا بخش بزرگی از تجارت آسیا و اروپا از مسیرهای دریایی منطقه عبور می‌کند. اگر هم‌زمان چند گلوگاه دریایی ناامن شوند، اختلال در تجارت از افزایش قیمت نفت فراتر می‌رود و به زنجیره تأمین کالاهای صنعتی، مواد اولیه و محصولات مصرفی سرایت می‌کند.

از سوی دیگر، تداوم جنگ می‌تواند دولت‌ها را به سمت سیاست‌های حمایتی، محدودیت صادرات و ذخیره‌سازی بیشتر انرژی سوق دهد. چنین تصمیم‌هایی اگر هم‌زمان از سوی چند کشور اتخاذ شوند، ممکن است کمبود و نوسان قیمت را تشدید کنند.

سرانجام این جنگ چه خواهد بود؟

اینجا باید از یک پرسش نظامی به یک پرسش سیاسی و اقتصادی رسید، آیا محاصره دریایی و حمله به نفتکش‌ها می‌تواند به نتیجه‌ای منجر شود که در مرحله نظامی حاصل نشده است؟

آمریکا می‌خواهد با محدودکردن صادرات و تجارت ایران، هزینه ادامه تقابل را برای تهران افزایش دهد و آن را به پذیرش خواسته‌های خود نزدیک کند. ایران نیز می‌خواهد نشان دهد که این محاصره بدون هزینه متقابل برای واشنگتن و اقتصاد جهانی ادامه نخواهد یافت.

اما هر دو طرف با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند.آمریکا نمی‌تواند به‌آسانی تمام مسیرهای دریایی را در برابر تهدید مین، موشک و پهپاد ایمن کند. ایران نیز نمی‌تواند بدون تحمل هزینه‌های اقتصادی و تجاری، برای مدت نامحدود ناامنی دریایی را حفظ کند.

این وضعیت می‌تواند به یک بن‌بست فرسایشی منجر شود؛ بن‌بستی که در آن هیچ طرفی به پیروزی سیاسی کامل نمی‌رسد، اما هر دو طرف هزینه بیشتری می‌پردازند.

در چنین شرایطی، آتش‌بس نظامی به‌تنهایی کافی نخواهد بود. حتی اگر حملات متوقف شوند، برای بازگشت کشتیرانی عادی باید درباره رفع محدودیت‌های دریایی، امنیت عبور کشتی‌ها، مین‌روبی، تضمین‌های بین‌المللی و ترتیبات نظارتی توافق شود.

بازگشت اعتماد شرکت‌های بیمه و کشتیرانی نیز زمان‌بر خواهد بود. یک شرکت بین‌المللی ممکن است پس از توقف حملات هم تا مدت‌ها حاضر نباشد بدون تضمین‌های معتبر، کشتی‌های خود را به مسیر قبلی بازگرداند.

مسئله نهایی این است که جنگی که از حمله به زیرساخت‌های نظامی آغاز شده، اکنون به مرحله‌ای رسیده که زیرساخت تجارت جهانی را هدف فشار قرار داده است.

در این جنگ، نفتکش‌ها فقط حامل نفت نیستند؛ حامل درآمد دولت‌ها، مواد اولیه کارخانه‌ها، امنیت انرژی کشورها و بخشی از معیشت میلیون‌ها انسان‌اند.

ممکن است ایران با استفاده از موقعیت جغرافیایی خود هزینه محاصره را برای آمریکا افزایش دهد. ممکن است آمریکا نیز با قدرت دریایی خود صادرات ایران را محدود کند. اما هیچ‌کدام از این دو اتفاق به‌تنهایی به معنای حل بحران نیست.

پرسش  این است که پس از نزدیک به ۹ ماه جنگ، اگر نتیجه این تقابل، صادرات محدودتر، تجارت پرهزینه‌تر، زیرساخت‌های آسیب‌دیده‌تر، سرمایه‌گذاری گریزان‌تر و مردمی گرفتار فشار معیشتی باشد، این جنگ دقیقاً چه مسئله‌ای را حل کرده است؟

جنگ نفتکش‌ها ممکن است ابزار فشار مؤثری برای چانه‌زنی سیاسی باشد، اما اگر به راهبردی دائمی تبدیل شود، هزینه آن از میدان جنگ فراتر می‌رود. در این معادله، شاید دولت‌ها درباره پیروزی حرف بزنند، اما مردم جهان با قیمت سوخت، هزینه غذا، بیکاری و ناامنی اقتصادی درباره نتیجه جنگ قضاوت خواهند کرد.

 

درباره این خبر سوالی دارید؟ در نظرات از رکنا بپرسید. پایان خبر / رکنا / کدخبر 1268581