تعویق «نشست صلاله» به ضرر منطقه است/ عربستان با واقعیات جدید روبه‌رو شده است

به گزارش رکنا به نقل از ایرنا، «نشست صلاله» که قرار بود آغازی بر روندی برای ایجاد درک مشترک میان کشورهای منطقه باشد و در جریان آن از چارچوب مورد توافق ایران و عمان برای مدیریت تنگه هرمز رونمایی شود، به دلیل عدم حصول اجماع میان کشورهای دعوت‌شده برای شرکت در این نشست، به تعویق افتاد؛ تا فرصت گفت‌وگو در شرایطی از دست برود که غرب آسیا و خاورمیانه بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارند.

نشست صلاله؛ ابتکاری بود که مسقط برای رسیدن به یک راه‌حل جامع‌الاطراف در منطقه تدارک دیده و از ایران، عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس برای حضور در آن دعوت کرده بود. گمانه‌ها و ادعاهای ضدونقیضی درباره دلایل لغو با تعویق این نشست از همان ساعات نخست انتشار خبر تعویق در رسانه‌ها مطرح و مورد تحلیل قرار گرفت که درخواست عربستان سعودی برای آن، تایید شده‌ترین این گمانه‌زنی‌ها بوده است. «اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به سوال ایرنا آن را تایید و تصریح کرده است: «عربستان درخواست کرد این نشست فعلاً برگزار نشود. آن بحث‌هایی هم که مطرح می‌شود در مورد انتساب اتفاقاتی که بین آنها و یمن در جریان است، حقیقتاً آدرس اشتباهی دادن است. با دادن آدرس اشتباهی، مشکلات حل نمی‌شود. مشکلات یمن ریشه طولانی‌مدت دارد.»

وی ادامه داد: «ما به عنوان جمهوری اسلامی ایران همواره گفتیم، تلاش کردیم و در عمل نشان دادیم که حاضریم کمک بکنیم برای حل‌وفصل موضوعات. گفتیم نقشه راهی که بین خودتان و ما هیچ نقش و مداخله‌ای در آن نداشتیم. این را به خوبی می‌دانیم که تداوم جنگ در منطقه بین کشورهای اسلامی تنها یک برنده دارد و آن برنده کسی نیست جز رژیم صهیونیستی که به دنبال استمرار تنش و ناامنی در منطقه ما بین کشورهای اسلامی است.»

برای بررسی دلایل تعویق این نشست و آینده تعاملات کشورهای منطقه خلیج فارس با «صباح زنگنه» سفیر و نماینده سابق ایران نزد سازمان همکاری اسلامی و کارشناس منطقه به گفت‌وگو پرداختیم.

عربستان با تعویق نشست صلاله به دنبال تقویت موقعیت خود در یمن بود

سفیر سابق ایران در سازمان همکاری اسلامی در ارزیابی دلایل تعویق نشست صلاله و نقش‌آفرینی آمریکا در این تعویق گفت: کشورهای حاشیه خلیج فارس مطلب روشنی درباره تعویق یا تعلیق این نشست بیان نکردند اما به نظر می‌رسد با توجه به حوادثی که در یمن اتفاق افتاد و پیشروی نیروهای انصارالله در استان‌های مختلف یمن به ویژه غرب این کشور تا منطقه باب المندب و آزادسازی یا به دست آوردن چند جزیره در آن مناطق، موقعیت عربستان به شدت متزلزل شده و برای ایجاد نوعی موازنه با جایگاه و موقعیت ایران و عمان، این اجلاس را به تعویق انداختند تا شاید بتوانند جایگاه نیروهای وابسته به خود در یمن را تقویت کنند.

قطعا آمریکا هم در این زمینه دخالت داشته و بر این کشورها فشار وارد کرده است؛ حداقل برای ایجاد تاخیر در طراحی جمهوری اسلامی ایران درباره چارچوب و ابعاد تفاهم‌ها با عمان درباره تنگه هرمز.

زنگنه با تاکید بر اینکه این فرصتی بود که جمهوری اسلامی ایران در اختیار کشورهای شورای همکاری خلیج فارس قرار داد و عدم استفاده از این فرصت یک خسارتی برای این کشورها محسوب می‌شود، توضیح داد: این فرصت می توانست به روشن شدن چارچوب همکاری‌ها در تنگه هرمز و توافقی که ایران و عمان به دست آورده بودند، کمک کند. ایران به این کشورها فرصت داده بود تا درباره این چارچوب مطلع شده و در نشست اعلان آن حاضر باشند؛ این اتفاق کمتر می‌افتد که کشوری که خود مدیریت این تنگه را در دست دارد و بخشی از آبهای سرزمینی خود است، بخواهد برای اعمال ترتیباتی در تنگه، مشورت دیگر کشورهای منطقه را هم خواستار باشد.

وی گفت: این امکان بسیار بزرگی بود و اکنون نیز هرگونه تاخیر در استفاده از این فرصت به ضرر کشورهای منطقه تمام خواهد شد و حجت و استدلال آن‌ها را در گفت‌وگوهای آینده بسیار ضعیف خواهد کرد. قطعا آمریکا هم در این زمینه دخالت داشته و بر این کشورها فشار وارد کرده است؛ حداقل برای ایجاد تاخیر در طراحی جمهوری اسلامی ایران درباره چارچوب و ابعاد تفاهم‌ها با عمان درباره تنگه هرمز. آمریکا مایل نیست منطقه به حالت آرامش و استقرار و ثبات بازگردد و حداقل کاری که توانسته انجام دهد، ممانعت این کشورها با همراهی و همفکری با ایران بوده است.

نمی‌توان ایران را در تنگنا قرار داد و انتظار تعامل داشت

این تحلیلگر مسائل منطقه، در پاسخ به این پرسش که «آیا نشست صلاله می‌توانست آغاز روندی در بلندمدت ارزیابی شود یا شرایط موجود میان کشورها پیچیده‌تر از ایجاد چنین امکانی بود؟» گفت: البته که شرایط پیچیده است. این قبیل اجلاس‌ها، علامت‌گذاری در مسیر تفاهم هستند و اگر این علامت‌گذاری‌ها وجود نداشته باشد، سخن گفتن از تفاهم، تیری در تاریکی خواهد بود.

وی افزود: کشورها زمانی می‌توانند آینده را ببینند و آن را روشن کنند که ایده‌ها، نظرها، تحلیل‌ها و چارچوب‌های خود را مطرح کنند. البته ایران توقع نابجایی نخواهد داشت و می‌داند که اتفاقات منطقه و حضور قدرت‌های فرامنطقه‌ای و فرامرزی در این منطقه، مسبب بسیاری از چالش‌های منفی بوده است. خارج کردن این مشکلات و خارها از مسیر، زمان، حسن‌نیت و آمادگی برای مقابله با آینده مبهم می‌خواهد و این امر جز با بیان صریح مسائل و انتظارات ایجاد نخواهد شد.

زنگنه با تأکید بر اینکه انتظارات ایران مشخص است و کشورهای منطقه نیز باید انتظارات خود را مشخص کنند، گفت: ایران به دنبال صلح و آرامش و تأمین منافع و امنیت خود است؛ موضوعی که در جنگ‌ها و درگیری‌های اخیر مشخص شد که ناامنی از کجا نشأت دارد. ایران در پی این اهداف روشن و مشخص است و دیگر همسایگان و کشورها نیز باید با رعایت حسن‌نیت و انصاف، رویه و انتظارات خود را در مسائل تبیین کنند.

وی ادامه داد: انصاف ایجاب می‌کند که ایران بتواند به منافع خود دسترسی داشته باشد و در تعاملات بین‌المللی، خرید و فروش، مسائل انرژی و مالی، آزادی عمل داشته باشد. نمی‌توان انتظار داشت که کشورهای دیگر از این‌گونه مواهب بهره‌مند باشند، اما ایران در محاصره و تنگنا باشد. بنابراین، مفاهیم گفت‌وگو و مراعات منافع یکدیگر بسیار اساسی است.

عربستان در برابر رویه جدید مدیریت تنگه هرمز قرار گرفته است

این تحلیلگر مسائل منطقه، درباره «چرایی برخی نگرانی‌های ادعایی کشورهای عربی منطقه، به‌ویژه عربستان سعودی، درباره سازوکار مدیریت تنگه هرمز از سوی ایران و عمان» گفت: عربستان پیش از این عادت کرده بود که بدون هیچ‌گونه اظهارنظری از سوی همسایگان، کار خود را در حوزه‌های تجارت، سرمایه‌گذاری و امنیت پیش ببرد و هر کاری را که می‌خواست انجام دهد.

وی افزود: در حال حاضر، عربستان در مقابل رویه جدیدی قرار گرفته است که عبارت است از ایجاد یک تفاهم و توافق موقت برای عبور از بحرانی که آمریکا و اسرائیل ایجاد کرده‌اند. بنابراین، این کشورها به جای همدردی، همراهی و همفکری با ایران، سعی می‌کنند حق ایران را در ایجاد ترتیبات خاص برای این گذرگاه نادیده بگیرند.

زنگنه تأکید کرد: زیاده‌خواهی و نادیده گرفتن حقوق دیگران، نه آنها را به جایی می‌رساند و نه منطقه به ثبات و امنیت خواهد رسید.

دیر شده است؛ کشورهای منطقه باید به فکر یک طرح جدید باشند

سفیر سابق ایران در سازمان همکاری اسلامی درباره امکان و ضرورت برگزاری نشستی میان کشورهای منطقه در آینده گفت: به نظر می‌رسد مومنتوم اتفاقات و جریان‌های اخیر، کشورها را به مجموعه‌ای از واقعیات جدید رسانده باشد. ملاقات ولیعهد ابوظبی با رئیس‌جمهوری ایران در هند، بخشی از آثار و پیامدهای این تحولات را نشان می‌دهد.

وی افزود: در منطقه، مردم یمن خواستار دسترسی به جایگاه خود، تعیین سرنوشت و بهره‌مندی از حقوق و منافع اقتصادی کشورشان هستند. عراق نیز در تنگنای شدیدی قرار گرفته و تلاش می‌شود مسیرهای عادی و طبیعی چندین دهه‌ای در تاریخ صادرات انرژی این کشور به مسیرهای دیگری منحرف شود.

این دیپلمات سابق تأکید کرد: این روش‌ها جواب نخواهد داد و خوب است با مراعات واقعیات و حقوق دیگران، به فکر یک طرح جدید باشند. اگر این اتفاق نیفتد ــ که بسیار هم ضروری است و حتی دیر شده ــ معلوم نیست شاهد وضعیت بهنجاری در منطقه باشیم.