آیا پاکستان وارد درگیری عربستان و انصارالله یمن می شود؟ جزئیات هشدار به ایران

الجزیره در گزارشی نوشت: عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران

ائتلاف تحت رهبری عربستان اعلام کرده است که حملات موشکی و پهپادی انصارالله در روز سه شنبه به زخمی شدن ۷۳ نفر و آتش گرفتن تاسیسات نفتی در چهار شهر عربستان منجر شده است؛ حملاتی که از سنگین ترین رویدادهای این جنگ به شمار می رود.

نیروهای انصارالله بامداد پنجشنبه خود را به شهر ساحلی مخا رساندند و با حرکت به سمت دریا، تلاش کردند جزایر نزدیک را در اختیار بگیرند. تا صبح جمعه، کنترل بخش های ساحلی دریای سرخ در یمن به طور کامل در دست این نیروها قرار گرفته بود.

مقام های دولت یمن گفتند جنگجویان انصارالله به ذوباب در ساحل باب المندب نیز رسیده اند. همزمان، پس از عقب نشینی نیروهای دولتی به جزیره میون، قایق های حامل نیروهای انصارالله وارد محدوده این تنگه شدند. با این حال، مقام های انصارالله هنوز به صورت رسمی کنترل باب المندب را تایید نکرده اند.

همزمان با این تحولات، بهای نفت برنت در روز جمعه از ۱۰۷ دلار برای هر بشکه عبور کرد. نگرانی بازار این است که دو مسیر مهم صادرات نفت عربستان، یعنی تنگه هرمز و باب المندب، همزمان تحت فشار قرار گیرند؛ نخست از سوی ایران و دیگری از سوی انصارالله.

تصاویر ماهواره ای منتشر شده در روز پنجشنبه، آتش سوزی هایی را در مسیر خط لوله شرق به غرب عربستان نشان دادند. این خط لوله، که مسیر اصلی انتقال نفت برای دور زدن تنگه هرمز است، روزانه نزدیک به هفت میلیون بشکه نفت را در مسیری به طول ۱۲۰۰ کیلومتر به ینبع منتقل می کند. ریاض تاکنون حمله به این خط لوله را تایید نکرده است.

خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، در ابتدای هفته هشدار داده بود که پیمان دفاع متقابل میان پاکستان، عربستان و ترکیه، در صورت گسترش درگیری به داخل خاک عربستان، «قطعا» فعال خواهد شد.

با این حال، تماس عاصم منیر با تهران در پنجشنبه شب سبب شده است تحلیلگران به جای تمرکز بر احتمال آمادگی پاکستان برای اقدام نظامی، این پرسش را مطرح کنند که آیا اسلام آباد از ابتدا مسیر دیپلماسی

نشست خبری و پاسخ هایی که داده نشد

سجاد حیدر خان، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان، در نشست خبری هفتگی این وزارتخانه در روز پنجشنبه، گزارش های مربوط به انتقال هشدار عربستان به ایران درباره مهار انصارالله را تایید نکرد و این گزارش ها را «بی اساس» دانست.

او همچنین ادعای درخواست عربستان از پاکستان برای حمله به مواضع انصارالله در یمن را رد کرد و چنین موضوعی را «فرضی» و فاقد هرگونه گفت و گوی رسمی توصیف کرد.

با این حال، هنگامی که از سخنگوی وزارت خارجه پاکستان درباره ارتباط اسلام آباد با انصارالله از مسیر ایران پرسیده شد، او این موضوع را تکذیب نکرد. خان گفت پاکستان همچنان از «گفت و گو و دیپلماسی برای دستیابی به صلح و ثبات در منطقه گسترده تر» حمایت می کند.

جوهر سلیم، وزیر امور خارجه پیشین پاکستان و رئیس یک موسسه مطالعات منطقه ای در اسلام آباد، این نوع موضع گیری را هدفمند دانست. او گفت در عرصه دیپلماسی، مطالبی که عمدا بیان نمی شوند، به اندازه گفته های رسمی اهمیت دارند. به باور او، ادبیات اسلام آباد درباره پیمان دفاعی بر بازدارندگی و کاهش تنش

رفت و آمدهای منیر به تهران ادامه دارد

عاصم منیر از ماه آوریل تاکنون چهار بار به تهران سفر کرده است. آخرین سفر او ماه گذشته انجام شد؛ چند روز پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، از اسلام آباد خواسته بود فشار بیشتری بر تهران وارد کند.

یک منبع ایرانی آشنا با تماس های دیپلماتیک گفت از زمان تشدید تنش ها، رایزنی های تلفنی افزایش یافته است. به گفته او، طی یک هفته تا ۱۰ روز گذشته، احتمالا سه یا چهار تماس میان فرمانده ارشد پاکستان و وزیر امور خارجه ایران برقرار شده است.

این منبع افزود تنها دو مورد از این تماس ها از سوی طرف ایرانی اعلام شده و سایر رایزنی ها با توجه به تمایل اسلام آباد به پیگیری «دیپلماسی خاموش» رسانه ای نشده اند.

الجزیره اعلام کرد پاسخی از مقام های پاکستانی درباره تماس های اعلام نشده دریافت نکرده است. اسحاق دار، معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه پاکستان، نیز در روزهای گذشته با وزیران امور خارجه عربستان و ترکیه به صورت جداگانه گفت و گو کرده است.

سلیم معتقد است ایفای نقش میانجی میان عربستان و ایران با سابقه رفتار پاکستان همخوانی دارد، اما این بار خطرات بیشتری متوجه اسلام آباد است. به گفته او، تعهدات پاکستان در برابر ریاض، این میانجی گری را از تلاش های قبلی اسلام آباد میان آمریکا و ایران پرریسک تر می کند.

تکرار یک دوراهی قدیمی

پاکستان پیش از این نیز با چنین موقعیتی روبه رو شده بود. پارلمان این کشور در آوریل ۲۰۱۵ به اتفاق آرا درخواست عربستان برای اعزام نیرو، کشتی و جنگنده به منظور مقابله با انصارالله را رد کرد و اعلام کرد پاکستان باید بی طرفی خود را در بحران یمن حفظ کند تا بتواند برای پایان دادن به آن نقش دیپلماتیک موثری داشته باشد.

سلیم می گوید اکنون نیز ممکن است همان دوراهی که یک دهه پیش در برابر طراحان سیاست خارجی پاکستان قرار داشت، دوباره مطرح شود.

نمونه نزدیک تر به این وضعیت در همین سال رخ داد. پس از حمله مستقیم ایران به عربستان در فوریه و مارس، ریاض در ماه آوریل از ورود نیروهای پاکستانی به خاک خود خبر داد؛ با این حال، اسلام آباد به شکل مستقیم وارد جنگ نشد.

جواد حیران نیا، تحلیلگر ایرانی مسائل امنیت منطقه، گفت این رویداد نشان می دهد اصل دفاع متقابل در پیمان دوجانبه یا پیمان مکه، به معنای ورود خودکار اعضا به جنگ نیست و هر دو طرف، شرایط و دامنه تهدید را جداگانه محاسبه می کنند.

دامنه نقش پاکستان تا کجا خواهد بود؟

جزئیات گفت و گوی پنجشنبه شب عاصم منیر و عباس عراقچی همچنان روشن نشده است، اما حیران نیا نقش پاکستان را قابل تشخیص می داند. او گفت اسلام آباد در روزهای اخیر پیام هشدار ریاض را به تهران منتقل کرده و از ایران خواسته است متحد خود، انصارالله، را کنترل کند.

به گفته این تحلیلگر، چنین اقدامی نشان دهنده نقش فعال پاکستان به عنوان مسیر ارتباطی میان ایران و عربستان است.

حیران نیا درباره میزان نفوذ تهران بر انصارالله نیز گفت ایران بر این گروه اثرگذاری قابل توجهی دارد، اما این نفوذ مطلق و نامحدود نیست. او افزود انصارالله ممکن است در برخی موارد مستقل از ایران تصمیم بگیرد، ولی منافع راهبردی این گروه با تهران هم جهت است.

پس از آنکه انصارالله روز جمعه کنترل سواحل دریای سرخ یمن را در دست گرفت، مقام های ارشد ایران حمایت خود را نشان دادند. محمدرضا عارف، معاون اول رئیس جمهور ایران، در پیامی در شبکه ایکس از «پیروزی های ملت قهرمان یمن» استقبال کرد.

محمد مخبر، مشاور رهبر جمهوری اسلامی، نیز در اشاره به جایگاه انصارالله در آنچه تهران «محور مقاومت» می نامد، موضع صریح تری گرفت. او در شبکه ایکس نوشت: «این پیروزی قاطع را به انصارالله تبریک می گویم.» مخبر همچنین مدعی شد توان ایران در تنگه هرمز و ظرفیت بومی مقاومت، آمریکا و متحدانش را با بن بست راهبردی و عملیاتی روبه رو کرده است.

اقدام بعدی اسلام آباد چه خواهد بود؟

عاصف درانی، سفیر پیشین پاکستان در ایران و نماینده ویژه سابق اسلام آباد در امور افغانستان، ارزیابی متفاوتی از موضع کشورش ارائه کرد.

او گفت در چارچوب پیمان مکه، موضوع اصلی برداشت اعضا از تهدید است. در این سازوکار، هر کشور نگرانی خود را مطرح می کند و اعضای دیگر در صورت درخواست کشور تهدید شده، درباره نوع پاسخ تصمیم می گیرند.

درانی تاکید کرد پاکستان توان همکاری با عربستان برای مقابله با تهدید انصارالله را دارد. در مقابل، سلیم معتقد است ریاض در شرایط فعلی به حضور نیروهای پاکستانی در میدان جنگ نیاز ندارد.

به باور او، پاکستان می تواند با جلوگیری از گسترش جنگ در منطقه

عمر کریم، تحلیلگر مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی ملک فیصل در ریاض، با این حال معتقد است زمان تصمیم گیری جدی برای روابط پاکستان و عربستان نزدیک می شود.

کریم گفت هزینه بی عملی در حال افزایش است و پاکستان سرانجام برای واکنش نشان دادن و اجرای تعهدات خود در چارچوب پیمان دفاعی دوجانبه با عربستان و توافق سه جانبه شامل ترکیه، با فشار بیشتری روبه رو خواهد شد. به گفته او، ریاض نیز احتمالا در حال بررسی دوباره شرایط و انتخاب مناسب ترین مسیر است.