قرارگاه خاتم‌الانبیا با ستاد کل نیروهای مسلح ادغام شد/ تجربه جنگ چگونه ساختار فرماندهی را تغییر داد؟

به گزارش رکنا به نقل از فرارو ،  فرماندهی کل قوا طی حکمی بر ضرورت تکمیل روند ادغام ستاد کل نیروهای مسلح و قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء(ص) تاکید کردند.

قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا (ص) و ستادکل نیروهای مسلح از مهم‌ترین ارکان ساختار فرماندهی و مدیریت دفاعی جمهوری اسلامی ایران هستند؛ دو مجموعه‌ای که هر یک در مقطعی متفاوت از تاریخ و در پاسخ به یک نیاز مشخص شکل گرفتند.

قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا (ص)، در میانه جنگ تحمیلی و با هدف ایجاد فرماندهی و هماهنگی عملیاتی میان ارتش و سپاه تشکیل شد و ستاد فرماندهی کل قوا که بعدها به ستاد کل نیروهای مسلح تغییر نام داد، برای ایجاد هماهنگی و انسجام در سطح کل نیروهای مسلح شکل گرفت. 

این دو مجموعه در بیش از چهار دهه گذشته، با وجود ارتباط نزدیک، دو ساختار متمایز با مأموریت‌های متفاوت بوده‌اند اما تحولات امنیتی و نظامی سال‌های اخیر و تجربه جنگ‌های جدید، در نهایت به تحول ساختاری و شکل‌گیری مجموعه‌ای واحد متشکل از «ستاد کل نیروهای مسلح» و «قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا (ص)» منجر شده است؛ مجموعه‌ای که حالا ریاست آن بر عهده سرلشکر پاسدار خلبان علی عبداللهی و جانشین آن بر عهده امیر سرتیپ کیومرث حیدری قرار گرفته است. 

قرارگاه خاتم چگونه متولد شد؟ 

بر اساس اسناد و خاطرات منتشرشده از هاشمی رفسنجانی، قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا (ص) در ۳۰ بهمن ۱۳۶۲ و در آستانه عملیات خیبر شکل گرفت. تشکیل این قرارگاه را باید نتیجه تجربه سه سال نخست جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و آشکار شدن ضرورت ایجاد یک مرکز فرماندهی مشترک میان ارتش و سپاه دانست.

در سال‌های ابتدایی جنگ، ارتش و سپاه هر یک ساختار، فرماندهی و شیوه عملیاتی خاص خود را داشتند و در عین همکاری در جبهه‌ها، هماهنگ‌کردن ظرفیت‌های دو نیرو در عملیات‌های بزرگ همواره یکی از مسائل مهم فرماندهی جنگ بود. قرارگاه‌های مشترکی مانند قرارگاه کربلا برای حل این مسئله ایجاد شده بودند اما با پیچیده‌ترشدن عملیات‌ها، نیاز به سطحی بالاتر از فرماندهی مشترک احساس شد. 

در چنین شرایطی، امام خمینی (ره) رهبر وقت انقلاب اسلامی مسئولیت فرماندهی جنگ را به اکبر هاشمی رفسنجانی واگذار کردند و قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا (ص) به عنوان مرکز عالی فرماندهی عملیات‌های مشترک شکل گرفت. هاشمی رفسنجانی در آن مقطع رئیس مجلس شورای اسلامی و نماینده امام در شورای عالی دفاع بود و عملاً نقش حلقه اتصال میان فرماندهی سیاسی جنگ و فرماندهان نظامی را برعهده گرفت. 

با تشکیل قرارگاه مرکزی خاتم، فرماندهان ارتش و سپاه باید طرح‌ها و اقدامات عملیاتی خود را در چارچوب یک فرماندهی مشترک هماهنگ می‌کردند. به این ترتیب، قرارگاه خاتم به تدریج به مرکز اصلی فرماندهی و هماهنگی عملیات مشترک نیروهای مسلح در دوران جنگ تحمیلی ۸ساله تبدیل شد. در این ساختار، فرماندهان ارشد ارتش و سپاه، از جمله علی صیادشیرازی و محسن رضایی، نقش مهمی داشتند و چهره‌هایی همچون حسن روحانی نیز در سطوح ستادی قرارگاه فعالیت می‌کردند. تجربه جنگ نشان داد که وجود چنین ساختاری برای هماهنگی ظرفیت‌های دو نیروی اصلی نظامی کشور ضروری است.