اجاره‌ خانه و هزینه‌ های زندگی / استقلال در تهران چقدر پول می‌ خواهد؟

بررسی هزینه‌های زندگی یک فرد مجرد در تهران در نیمه دوم سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد اجاره خانه‌ای ۵۰ متری، تأمین خوراک، پوشاک، درمان و سایر نیاز‌های روزمره، ماهانه حدود ۲۸ میلیون تومان هزینه دارد؛ رقمی که ۱۱.۲ میلیون تومان از حداقل دستمزد پایه کارگران بیشتر است.  برای مستقل شدن در تهران چقدر باید درآمد داشت؟ اگر یک جوان شاغل تصمیم بگیرد از خانه پدری جدا شود، آپارتمانی کوچک اجاره کند و هزینه‌های زندگی‌اش را خودش بپردازد، در پایان ماه چه مقدار از حقوقش باقی می‌ماند؟ آیا دستمزد ۱۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومانی کارگری برای چنین تصمیمی کافی است یا حتی حقوق ۳۰ میلیون تومانی نیز نمی‌تواند خیال فرد را از بابت مخارج زندگی آسوده کند؟

زندگی مجردی در پایتخت دیگر الزاماً به معنای داشتن هزینه‌های اندک نیست. از اجاره مسکن گرفته تا خوراک، پوشاک، رفت‌وآمد و درمان، هرکدام سهمی از درآمد ماهانه را به خود اختصاص می‌دهند. در این میان، برخی هزینه‌ها مانند اجاره خانه را نمی‌توان به دلیل تک‌نفره بودن زندگی به میزان زیادی کاهش داد.

برای بررسی این موضوع، اقتصادنیوز هزینه‌های یک فرد مجرد و شاغل در تهران را محاسبه کرده است؛ فردی که خانه‌ای ۵۰ متری اجاره کرده، وسایلی کم و معمولی دارد، خودروی شخصی ندارد، عمده وعده‌های غذایی خود را در خانه تهیه می‌کند و زندگی او اندکی بالاتر از حداقل معیشت تعریف شده است.

در این گزارش، سه سطح درآمد بررسی شده است: حداقل مزد پایه کارگری معادل ۱۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان، حقوق ۲۵ تا ۳۰ میلیون تومانی و درآمد ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومانی.

مبنای مقایسه نیز هزینه‌های ماهانه مهر ۱۴۰۵ و نزدیک‌ترین داده‌های رسمی و قیمت‌های مستند در دسترس است.

خانه ۵۰ متری؛ اولین مانع استقلال در تهران

پیش از آنکه یک جوان نگران خرید مواد غذایی یا پرداخت قبض‌های ماهانه باشد، باید از پس هزینه مسکن برآید؛ هزینه‌ای که در تهران بخش قابل‌توجهی از درآمد حقوق‌بگیران را به خود اختصاص می‌دهد.

بررسی فایل‌های بازار اجاره نشان می‌دهد حتی خانه‌های کوچک نیز به سرمایه اولیه چشمگیری نیاز دارند. براساس گزارشی از بازار اجاره شهریور ۱۴۰۵، یک واحد ۵۰ متری در مرکزشهر با ودیعه ۴۰۰ میلیون تومان و اجاره ماهانه ۱۰ میلیون تومان عرضه شده است.

در چنین شرایطی، فرد باید پیش از آغاز زندگی مستقل، حدود ۴۰۰ میلیون تومان پول پیش فراهم کند و ماهانه ۱۰ میلیون تومان اجاره بپردازد.

برای کارگری با حقوق پایه ۱۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان، اجاره نقدی خانه به‌تنهایی بیش از ۶۰ درصد درآمد ماهانه را مصرف می‌کند. به این ترتیب، تنها ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان برای سایر نیاز‌های او باقی می‌ماند.

تأمین ودیعه نیز مسئله جداگانه‌ای است. اگر فردی با درآمد ۳۰ میلیون تومان بتواند ماهانه ۵ میلیون تومان پس‌انداز کند، برای جمع‌آوری ۴۰۰ میلیون تومان به ۸۰ ماه، معادل شش سال و هشت ماه، زمان نیاز دارد؛ البته با فرض ثابت ماندن مبلغ ودیعه.

سفره یک نفر در تهران؛ ۸.۶ میلیون تومان برای تأمین خوراک

پس از مسکن، خوراک دومین بخش سنگین بودجه است. برای محاسبه این بخش، از اطلاعات سبد معیشت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی استفاده شده است.

براساس این اطلاعات که پیش‌تر در گزارشی از اقتصادنیوز مورد بررسی قرار گرفته، متوسط نیاز روزانه یک فرد بالغ ۲۴۱۹ کیلوکالری و نیاز ماهانه او ۷۲ هزار و ۵۷۰ کیلوکالری است.

بیشتر بخوانید: رنج کار زنانه؛ روایت زنانی که خدمات امور منزل انجام می‌دهند

در بررسی هزینه تأمین این سبد در مهر ۱۴۰۵، متوسط مخارج خوراک یک نفر در تهران حدود ۸ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان برآورد شده است؛ یعنی روزانه نزدیک به ۲۸۷ هزار تومان.

این محاسبه بر خرید مواد غذایی و تهیه وعده‌ها در خانه استوار است و هزینه سفارش مداوم غذا از رستوران را شامل نمی‌شود.

حالا اگر این رقم را کنار اجاره ماهانه قرار دهیم، فرد مجرد باید ۱۸ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان فقط برای مسکن و خوراک پرداخت کند.

این مبلغ ۲ میلیون تومان بیشتر از حداقل مزد پایه کارگری در سال ۱۴۰۵ است. به بیان دیگر، حقوق پایه یک کارگر حتی هزینه اجاره خانه ۵۰ متری و تأمین سبد خوراک مورد بررسی را به‌طور کامل پوشش نمی‌دهد.

از درمان و پوشاک تا رفت‌وآمد؛ هزینه‌هایی که از حقوق باقی می‌مانند؟

بخش دیگری از مخارج زندگی به نیاز‌هایی مربوط می‌شود که شاید هر روز برای آنها پولی پرداخت نشود، اما در مجموع سال سهم مشخصی از بودجه دارند؛ از خرید کفش و لباس گرفته تا درمان، ارتباطات و لوازم مصرفی منزل.

برای محاسبه این بخش، گروه‌بندی هزینه‌های مرکز آمار ایران مبنا قرار گرفته است. براساس جزئیات طرح هزینه و درآمد خانوار شهری در سال ۱۴۰۳، پوشاک و کفش، بهداشت و درمان، حمل‌ونقل، ارتباطات و لوازم و خدمات خانگی از گروه‌های اصلی مخارج غیرخوراکی بوده‌اند.

از آنجا که این آمار برای خانوار‌های شهری منتشر شده و نه به‌طور اختصاصی برای افراد مجرد تهران، نمی‌توان سهم‌های آن را مستقیماً به بودجه یک نفر تعمیم داد. به همین دلیل، در این گزارش برای هر بخش مبلغ مشخصی برآورد شده و سهم نهایی آن از کل هزینه‌های سناریو محاسبه شده است.

برای پوشاک و کفش ماهانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان، برای بهداشت و درمان یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و برای اینترنت و ارتباطات ۶۰۰ هزار تومان در نظر گرفته‌ایم.

همچنین مبلغ یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان برای قبوض آب، برق، گاز و شارژ ساختمان و یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومان برای لوازم مصرفی و نگهداری معمول خانه منظور شده است.

در بخش حمل‌ونقل، یک تغییر مهم نسبت به سال‌های گذشته وجود دارد. براساس مصوبه شورای شهر تهران در شهریور ۱۴۰۵، استفاده از مترو و اتوبوس‌های تندرو فعلا رایگان است؛ بنابراین در محاسبات این گزارش هزینه‌ای برای استفاده از این دو وسیله در نظر گرفته نشده است.

بااین‌حال، رفت‌وآمد شهری همیشه به مترو و بی‌آرتی محدود نمی‌شود. استفاده از تاکسی، تاکسی‌های اینترنتی، اتوبوس‌های غیرتندرو و مسیر‌های تکمیلی همچنان ممکن است هزینه داشته باشد. برای این موارد، ماهانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان به‌عنوان بودجه فرضی حمل‌ونقل تعیین شده است.

در کنار این مخارج، مبلغ ۲ میلیون تومان نیز برای هزینه‌های شخصی، تفریح محدود، فعالیت‌های اجتماعی و سایر خرید‌های متعارف منظور کرده‌ایم.

این مبالغ برآورد‌های بودجه‌ای گزارش هستند و به معنای وجود نرخ رسمی یا متوسط آماری اختصاصی برای هر قلم در میان مجرد‌های تهران نیستند.

صورت‌حساب زندگی مجردی؛ ماهی ۲۷ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان

جمع هزینه‌های محاسبه‌شده نشان می‌دهد یک فرد مجرد برای زندگی مستقل در آپارتمانی ۵۰ متری در تهران، ماهانه به حدود ۲۷ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان نیاز دارد.

همان‌طور که جدول نشان می‌دهد، مسکن با سهم نزدیک به ۳۶ درصد، بزرگ‌ترین بخش بودجه است و خوراک با سهم حدود ۳۱ درصد در جایگاه دوم قرار دارد.

مجموع این دو هزینه نزدیک به ۶۷ درصد مخارج ماهانه را تشکیل می‌دهد. باقی درآمد باید پاسخگوی درمان، پوشاک، رفت‌وآمد، قبوض و دیگر نیاز‌ها باشد.

حقوق ۱۶ تا ۵۰ میلیون تومانی؛ چه کسانی از پس هزینه‌ها برمی‌آیند؟

برای سنجش قدرت خرید حقوق‌بگیران، هزینه ۲۷ میلیون و ۸۰۰ هزار تومانی را با سه گروه درآمدی مقایسه کرده‌ایم.

براساس مصوبه شورای عالی کار برای سال ۱۴۰۵، حداقل مزد پایه ماهانه کارگران حدود ۱۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان است. این رقم مبنای گروه نخست قرار گرفته و مزایای قانونی احتمالی مانند حق مسکن، بن کارگری و سنوات، همچنین کسورات حقوق، در مقایسه لحاظ نشده‌اند.

برای گروه‌های دوم و سوم، بازه‌های درآمدی ۲۵ تا ۳۰ میلیون و ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومان انتخاب شده است. این بازه‌ها طبقه‌بندی رسمی مزد نیستند، بلکه برای بررسی توان تأمین هزینه‌های زندگی استفاده شده‌اند.

در گروه دوم، فردی با حقوق ۲۵ میلیون تومان همچنان در پایان ماه ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان کسری دارد. با رسیدن حقوق به ۳۰ میلیون تومان، مخارج جاری پوشش داده می‌شود، اما تنها ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان برای پس‌انداز یا اتفاقات پیش‌بینی‌نشده باقی می‌ماند.

در مقابل، درآمد‌های ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومانی امکان بیشتری برای پس‌انداز فراهم می‌کنند. برای نمونه، فردی با حقوق ۴۰ میلیون تومان می‌تواند در این سناریو ماهانه ۱۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان کنار بگذارد.

بااین‌حال، این مازاد در صورتی محقق می‌شود که فرد بدهی یا اقساط دیگری نداشته باشد و هزینه‌ای خارج از بودجه برایش ایجاد نشود.

هزینه‌هایی که هنوز حساب نشده‌اند

صورت‌حساب این گزارش همه اتفاقات واقعی زندگی را در بر نمی‌گیرد. در محاسبات فرض شده فرد با بیماری پرهزینه مواجه نمی‌شود، لوازم اصلی خانه نیازمند تعویض نیستند، سفری چندروزه انجام نمی‌دهد و برای مهمانی یا مراسم خانوادگی هزینه قابل‌توجهی نمی‌پردازد.

همچنین مبلغ ۴۰۰ میلیون تومان ودیعه مسکن، هزینه خرید اولیه وسایلی مانند یخچال، لباس‌شویی، تخت و مبلمان، هزینه اسباب‌کشی و کمیسیون مشاور املاک در جمع هزینه‌های ماهانه قرار نگرفته است.

این یعنی با وجود آنکه بودجه ماهانه نزدیک به ۲۸ میلیون تومان است، شروع زندگی مستقل به سرمایه‌ای فراتر از درآمد جاری نیاز دارد؛ سرمایه‌ای که ممکن است بسیاری از جوانان شاغل بدون کمک خانواده یا پس‌انداز قبلی در اختیار نداشته باشند.

مستقل شدن؛ تصمیمی که دیگر فقط به داشتن شغل بستگی ندارد

مجموع محاسبات نشان می‌دهد در مهر ۱۴۰۵، داشتن شغل به‌تنهایی تضمین‌کننده امکان زندگی مستقل در تهران نیست. درآمد فرد باید نه‌تنها هزینه‌های روزمره را پوشش دهد، بلکه امکان تأمین سرمایه اولیه مسکن و پس‌انداز برای آینده را نیز فراهم کند.

برای فردی با حقوق پایه کارگری، فاصله درآمد با هزینه‌های محاسبه‌شده به بیش از ۱۱ میلیون تومان می‌رسد. در درآمد‌های نزدیک به ۳۰ میلیون تومان نیز بودجه ماهانه تقریباً بدون حاشیه امن بسته می‌شود.

طبیعی است که انتخاب یک واحد کوچک‌تر یا قدیمی‌تر، زندگی با خانواده یا شریک شدن در هزینه‌های خانه می‌تواند مخارج را کاهش دهد. بااین‌حال، این گزینه‌ها نشان می‌دهند استقلال اقتصادی تا چه اندازه تحت تأثیر قیمت مسکن و سطح دستمزد قرار گرفته است.

در تهرانِ نیمه دوم سال ۱۴۰۵، یک جوان مجرد برای پرداخت هزینه‌های جاری زندگی مورد بررسی، به درآمدی نزدیک به ۲۸ میلیون تومان در ماه نیاز دارد؛ رقمی که فاصله قابل‌توجهی با حداقل مزد کارگری دارد. شاید مهم‌ترین پرسش دیگر این نباشد که یک فرد شاغل چقدر حقوق می‌گیرد، بلکه این باشد که پس از پرداخت هزینه‌های زندگی، چه مقدار از درآمد او واقعاً باقی می‌ماند؟

منبع: اقتصادنیوز