مالیات دست به جیب شد / صورتحساب ساخت مدارس روی میز نشان‌ دار

مدرسه فقط یک ساختمان نیست؛ جایی است که آینده از آن عبور می‌کند. برای دانش‌آموزی که در منطقه کم‌برخوردار درس می‌خواند، تکمیل مدرسه، تجهیز فضای آموزشی یا فراهم شدن امکان ادامه تحصیل معنایی فراتر از یک پروژه عمرانی دارد؛ یعنی نزدیک‌تر شدن فرصت آموزش به زندگی روزمره. حالا در طرح «نشان‌دار کردن مالیات» بخشی از مالیات پرداختی می‌تواند به همین نقطه از آینده برسد؛ جایی که اثر آن را می‌توان در مسیر زندگی دانش‌آموزان دید.

قلک مالیات برای ساخت آینده ایران

آموزش و پرورش در سال ۱۴۰۵ بیشترین تعداد پروژه را در میان محورهای طرح نشان‌دار کردن مالیات به خود اختصاص داده است. 909 پروژه با اعتبار بیش از پنج هزار ملیارد تومان در حوزه آموزش و پرورش عمومی و فنی و حرفه‌ای تعریف شده است. این بخش 43.64 درصد از تعداد پروژه‌ها و ۱۹.۷۵ درصد از اعتبار طرح را به خود اختصاص داده است.

اما اهمیت این اعداد فقط در بزرگی آن‌ها نیست. تعداد بالای پروژه‌های آموزشی نشان می‌دهد که نشان‌دار کردن مالیات در این حوزه می‌تواند منابع را از یک مفهوم انتزاعی به مجموعه‌ای از نیازهای ملموس تبدیل کند؛ از مدرسه‌ای که باید تکمیل شود تا فضای آموزشی که می‌تواند ظرفیت یادگیری دانش‌آموزان را افزایش دهد.

در واقع نقطه قوت این سازوکار آن است که مالیات‌دهنده می‌تواند بداند سهم او در چه مسیری قرار می‌گیرد. این تغییر، رابطه میان پرداخت مالیات و زندگی مردم را قابل مشاهده‌تر می‌کند. وقتی یک پروژه آموزشی از محل مالیات تأمین اعتبار می‌شود، «پرداخت» به «اثر» وصل می‌شود و مالیات از یک تکلیف قانونی به بخشی از سرمایه‌گذاری اجتماعی تبدیل می‌شود.

از ۳۶۴ مدرسه تا 909 پروژه

این مسیر البته از امروز آغاز نشده و در سال ۱۴۰۳ بیش از ۶۱ هزار مؤدی در مجموع یک هزار و ۲۸۸ میلیارد تومان مالیات خود را به ۳۶۳ طرح زیرساختی حوزه آموزش و پرورش اختصاص دادند.

در سال ۱۴۰۴ این مشارکت در حوزه آموزش و پرورش گسترده‌تر شد؛ بیش از ۷۲ هزار مؤدی مجموعا دو هزار و ۱۶۴ میلیارد تومان مالیات خود را به ۴۲۹ طرح زیرساختی آموزشی اختصاص دادند. این ۴۲۹ پروژه حدود ۴۹ درصد از مجموع ۸۸۱ پروژه‌ای بود که در آن سال برای انتخاب مؤدیان معرفی شد.

این روند یک پیام روشن دارد: آموزش برای مالیات‌دهندگان، فقط یکی از گزینه‌های فهرست پروژه‌ها نیست؛ یکی از مهمترین مسیرهایی است که آنان برای بازگشت بخشی از منابع مالیاتی به جامعه انتخاب کرده‌اند. افزایش دامنه پروژه‌های آموزشی در دو سال متوالی را می‌توان نشانه‌ای از اهمیت زیرساخت آموزش دانست؛ به‌ویژه آنجا که کمبود امکانات می‌تواند مستقیما بر تجربه تحصیل دانش‌آموز اثر بگذارد.

عدالت آموزشی؛ وقتی انتخاب مرز جغرافیا ندارد

یکی از مهمترین ویژگی‌های طرح نشان‌دار کردن مالیات محدود نبودن مؤدی به انتخاب پروژه‌ای در محل فعالیت یا سکونت اوست. یعنی یک مؤدی در تهران می‌تواند مالیات خود را به پروژه‌ای در سیستان و بلوچستان یا هر استان دیگری که در فهرست قرار گرفته اختصاص دهد. این امکان ظرفیت مهمی برای توزیع عادلانه‌تر منابع ایجاد می‌کند؛ زیرا محل پرداخت مالیات لزوما محل مصرف انتخاب‌شده نیست.

برای آموزش و پرورش این ویژگی اهمیت دوچندان دارد؛ فرصت آموزشی نباید فقط تابع توان مالی یا موقعیت جغرافیایی باشد. وقتی مالیات‌دهنده می‌تواند آگاهانه یک پروژه آموزشی در منطقه‌ای کمتربرخوردار را انتخاب کند، بخشی از منابع عمومی با مشارکت مستقیم مردم به سمت کاهش فاصله‌های زیرساختی هدایت می‌شود. اینجا «نشان‌دار کردن» فقط یک روش تخصیص اعتبار نیست بلکه می‌تواند شکل تازه‌ای از مشارکت اجتماعی در ساختن فرصت‌های برابر باشد. به عنوان نمونه احداث ۶۰۰ کلاس درس طی دو سال اخیر در استان سیستان‌وبلوچستان با بهره‌گیری از ظرفیت طرح «نشان‌دار کردن مالیات» را باید فراتر از یک رویداد عمرانی دید.

البته اثر واقعی هر پروژه در نهایت به اجرا، تکمیل و بهره‌برداری درست از آن وابسته است. اما نقطه شروع مهمی شکل گرفته است: مالیات‌دهنده می‌داند امکان انتخاب دارد و پروژه نیز پیشاپیش در فهرست طرح‌های اولویت‌دار قرار گرفته است. سازمان امور مالیاتی نیز بستر الکترونیکی و امن برای تخصیص سهم مالیات به این طرح‌ها را فراهم می‌کند.

مالیات برای آینده‌ای که از کلاس شروع می‌شود

بهترین تصویر از نشان‌دار کردن مالیات در حوزه آموزش در یک کلاس درس شکل می‌گیرد؛ جایی که یک دانش‌آموز می‌آموزد که مالیات چگونه جمع‌آوری و تخصیص داده شده است نتیجه آن را در مدرسه‌ای بهتر، فضای آموزشی مناسب‌تر یا تکمیل یک پروژه ضروری لمس می‌کند.

طرح نشان‌دار کردن مالیات اگر با شفافیت در معرفی پروژه‌ها، اطلاع‌رسانی درباره پیشرفت آن‌ها و گزارش روشن از نتیجه هزینه‌کرد همراه باشد، می‌تواند فاصله میان «مالیات پرداخت‌شده» و «خدمت دریافت‌شده» را کوتاه‌تر کند. اجرای این طرح بر همین پیوند میان پرداخت مالیات، توسعه کشور، شفافیت و افزایش اعتماد عمومی تأکید دارد.

هزینه برای آموزش سرمایه‌گذاری امروز نیست؛ سرمایه‌گذاری برای نسلی است که فردای کشور را می‌سازد. وقتی مالیات به جای آنکه فقط عددی در حساب‌های دولت باشد، بتواند به کلاس درس، مدرسه و فرصت یادگیری برسد، معنای مشارکت در توسعه برای مردم ملموس‌تر می‌شود.

مالیات وقتی به مدرسه می‌رسد، فقط یک ساختمان ساخته نمی‌شود؛ بخشی از آینده ایران ساخته می‌شود.

کوثر کریمی، کارشناس مالیات