علت تقه و زوزه گیربکس چیست؟ / اشتباهی که گیربکس را خراب می‌کند

به گزارش رکنا،  مقدار روغن گیربکس باید در محدوده تعیین‌شده از سوی سازنده خودرو باشد. تصور اینکه ریختن روغن بیشتر، محافظت بهتری از گیربکس فراهم می‌کند، درست نیست؛ همان‌طور که کمبود روغن به قطعات آسیب می‌زند، پرکردن بیش از اندازه نیز می‌تواند عملکرد این مجموعه را مختل کند.

حساسیت به سطح روغن در گیربکس‌های اتوماتیک بیشتر است. روغن در این گیربکس‌ها علاوه بر روان‌کاری و خنک‌کردن قطعات، در ایجاد فشار هیدرولیک و درگیرشدن اجزای داخلی نقش دارد. در گیربکس دستی نیز چرخ‌دنده‌ها و بیرینگ‌ها برای کارکرد درست به روغن کافی نیاز دارند.

کمبود روغن؛ از زوزه تا تأخیر در حرکت

پایین‌آمدن سطح روغن باعث می‌شود برخی قطعات به‌اندازه کافی روان‌کاری نشوند. در نتیجه، اصطکاک و دما افزایش می‌یابد و سایش اجزای داخلی سرعت می‌گیرد.

در گیربکس اتوماتیک، کمبود روغن می‌تواند عملکرد پمپ را نیز مختل کند. پمپ ممکن است همراه روغن، هوا وارد مدار کند و نتواند فشار یکنواختی برای عملکرد گیربکس ایجاد کند.

این وضعیت ممکن است با تأخیر در حرکت پس از انتخاب حالت D یا R، تقه هنگام تعویض دنده یا بالارفتن دور موتور بدون افزایش متناسب سرعت همراه شود. ادامه رانندگی با چنین علائمی می‌تواند به فرسودگی صفحات کلاچ و دیگر قطعات داخلی منجر شود.

در گیربکس دستی، کمبود روغن بیشتر با زوزه، صدای غیرعادی و دشوارشدن تعویض دنده خود را نشان می‌دهد. صدا ممکن است در یک دنده مشخص شنیده شود یا با افزایش سرعت شدت بگیرد. بی‌توجهی به این نشانه‌ها، احتمال آسیب به بیرینگ‌ها و دندانه‌های چرخ‌دنده را افزایش می‌دهد.

روغن بیشتر، محافظت بیشتر نیست

بالابودن بیش از حد سطح روغن نیز دردسرساز است. قطعات چرخان می‌توانند روغن اضافی را به‌شدت هم بزنند و هوا را با آن مخلوط کنند. روغن کف‌کرده، روان‌کاری یکنواخت و فشار موردنیاز گیربکس را به‌درستی تأمین نمی‌کند.

در گیربکس اتوماتیک، این اتفاق می‌تواند فشار سیستم را ناپایدار کند و به تقه، تأخیر در درگیری دنده یا لغزش منجر شود. در گیربکس دستی نیز هم‌خوردن شدید روغن ممکن است مقاومت داخلی و دمای مجموعه را افزایش دهد.

روغن اضافی همچنین ممکن است از هواکش، کاسه‌نمدها یا سایر آب‌بندها خارج شود. به همین دلیل، نشتی پس از تعویض روغن لزوماً به معنای خرابی ناگهانی آب‌بندها نیست و می‌تواند نتیجه تنظیم نبودن سطح روغن باشد.

هر تقه‌ای از روغن نیست

تأخیر در حرکت، گاز هرز خوردن، تقه و افزایش دما می‌توانند با مقدار نادرست روغن ارتباط داشته باشند، اما این علائم به‌تنهایی علت خرابی را مشخص نمی‌کنند. ایراد پمپ، مجموعه شیرهای هیدرولیکی، صفحات کلاچ یا بخش‌های الکترونیکی نیز ممکن است نشانه‌های مشابهی ایجاد کند.

در گیربکس دستی، کاهش سطح روغن معمولاً بررسی نشتی از پوسته، پیچ تخلیه، پیچ کنترل و کاسه‌نمدها را ضروری می‌کند. روغن این گیربکس در شرایط عادی نباید بدون دلیل کم شود.

اضافه‌کردن روغن بدون پیداکردن محل نشتی، مشکل را موقتاً پنهان می‌کند. اگر نشتی ادامه داشته باشد، گیربکس دوباره با کمبود روغن کار خواهد کرد و آسیب بیشتری می‌بیند.

حرکت در حالت خلاص؛ نشانه قطعی روغن اضافی نیست

گاهی حرکت خودرو در حالت N به زیادبودن روغن نسبت داده می‌شود، اما نمی‌توان صرفاً با مشاهده این رفتار، درباره سطح روغن نتیجه گرفت.

اگر خودرو روی زمین صاف و بدون شیب، در حالت خلاص تمایل محسوسی به حرکت داشته باشد، احتمال آزاد نشدن کامل یکی از اجزای داخلی مطرح است. ایراد مجموعه شیرهای هیدرولیکی، چسبیدن صفحات کلاچ، تنظیم نبودن مکانیزم انتخاب دنده یا استفاده از روغن نامناسب می‌تواند در بروز این وضعیت نقش داشته باشد.

چرخیدن آرام چرخ‌ها هنگام قرارداشتن خودرو روی جک نیز الزاماً به معنای درگیری گیربکس نیست؛ مقاومت کم چرخ‌های آزاد می‌تواند باعث انتقال جزئی حرکت شود. بااین‌حال، حرکت خودرو روی زمین نیازمند بررسی است.

تخلیه مقداری روغن بدون اندازه‌گیری، راه‌حل این مشکل نیست. ابتدا باید سطح و نوع روغن کنترل شود و سپس مکانیزم انتخاب دنده و قطعات داخلی بررسی شوند.

مقدار درست روغن را چگونه مشخص کنیم؟

روش کنترل روغن در همه گیربکس‌ها یکسان نیست. در مدل‌های مجهز به گیج، اندازه‌گیری باید روی سطح صاف، در دمای مشخص و با وضعیت تعیین‌شده موتور و دسته‌دنده انجام شود.

بسیاری از گیربکس‌های اتوماتیک جدید گیج ندارند و سطح روغن آن‌ها از طریق پیچ مخصوص تنظیم می‌شود. دمای روغن در این فرایند اهمیت دارد و رعایت‌نکردن شرایط تعیین‌شده می‌تواند نتیجه اندازه‌گیری را تغییر دهد.

در گیربکس‌های دستی نیز معمولاً سطح روغن از محل پیچ کنترل بررسی می‌شود. ریختن یک حجم مشخص بر اساس اطلاعات منابع غیررسمی، بدون توجه به روغن باقی‌مانده داخل مجموعه، الزاماً سطح صحیح را تضمین نمی‌کند.

استاندارد و نوع روغن هم به‌اندازه مقدار آن اهمیت دارد. روغن نامناسب می‌تواند کیفیت تعویض دنده، فشار و اصطکاک داخلی را تغییر دهد، حتی اگر سطح آن درست باشد.

اگر پس از تعویض روغن، گیربکس دچار تقه، زوزه، تأخیر در حرکت یا نشتی شده است، بررسی دوباره نوع و سطح روغن از نخستین اقداماتی است که باید انجام شود. ملاک، مقدار و مشخصاتی است که سازنده تعیین کرده؛ کم یا زیادکردن خودسرانه روغن می‌تواند هزینه تازه‌ای روی دست مالک خودرو بگذارد.