آیا بنزین ده هزار تومانی پایان راه است؟ بررسی جدول تغییرات قیمت از سال ۵۷ تا امروز

در آذرماه سال گذشته، بهای هر لیتر بنزین آزاد به پنج هزار تومان افزایش یافت. سیاست جدید دولت پزشکیان در این زمینه نسبت به دوره های پیشین، تغییرات محدود و متفاوتی را ایجاد کرده است و با حفظ قیمت های ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی، قیمت مصرف مازاد بنزین برای دارندگان خودرو به ده هزار تومان رسید. این رویکرد باعث شده برخی امیدوار باشند که اثرات تورمی این روند، قابلیت کنترل داشته باشد.

دلایل پرداخت دوباره دولت به موضوع قیمت بنزین

یکی از چالش های عمده، اختلاف میان قیمت داخلی بنزین، هزینه واقعی تأمین آن و قیمت جهانی سوخت است. در حال حاضر، قیمت بنزین در داخل کشور به شدت یارانه ای بوده و افزایش مصرف، فشار روی منابع دولتی برای تأمین سوخت را تشدید می کند. اگر تولید داخلی دیگر پاسخگو نباشد، دولت مجبور به تأمین کسری ها از طریق واردات یا تغییرات در سبد پالایشی کشور خواهد شد. به این ترتیب، افزایش نرخ سوم بنزین به نوعی تلاش برای مدیریت تقاضا و کاهش فشار ناشی از مشکلات مربوط به ناترازی سوخت قلمداد می شود.

چرا قیمت بنزین ایران همچنان از ارزان ترین های جهان است؟

حتی با نرخ ده هزار تومان، قیمت بنزین داخلی ایران در مقایسه با نرخ جهانی بسیار ناچیز است. رسانه های بین المللی نیز پیش تر بر این تفاوت تأکید کرده اند. به طور خاص، الجزیره قبل از اعلام افزایش اخیر اشاره کرده بود که قیمت سوخت در ایران به مراتب پایین تر از بسیاری از کشورهای جهان است.

البته، باید بین قیمت رسمی بنزین و هزینه اقتصادی آن برای کشور تفکیک قائل شد. پایین بودن نرخ بنزین الزاما به معنای کم هزینه بودن تولید یا تأمین آن نیست؛ چراکه بخش عمده ای از هزینه ها از طریق یارانه ها و منابع عمومی پرداخت می شود.

از چه زمانی سیاست های بنزینی کشور تغییر مسیر دادند؟

در نوروز سال ۱۳۸۴، مجلس هفتم قانونی با عنوان قانون تثبیت قیمت ها تصویب کرد که افزایش تدریجی قیمت بنزین را متوقف ساخت. پیش از این، دولت سید محمد خاتمی به صورت سالانه اقدام به افزایش محدود قیمت بنزین می کرد، اما این تصمیم تازه مقرر کرد خدمات و کالاهای دولتی بدون افزایش قیمت ارائه شوند تا تورم کنترل شود. اگرچه در ابتدا این رویکرد به عنوان هدیه ای به مردم نامیده شد، اما پس از چند سال، تغییرات قیمتی بنزین به موضوعی پرمخاطره و پرهزینه تبدیل شد.

در قانون برنامه چهارم توسعه نیز هدف نزدیک شدن قیمت بنزین به قیمت فوب خلیج فارس تعیین شده بود، اما دولت محمود احمدی نژاد با توجه به اهداف و شعارهای سیاسی، اجرای این برنامه را کنار گذاشت. براساس برآوردها، اگر سیاست اصلاح تدریجی قیمت بنزین دنبال می شد و نرخ بنزین سالانه بین ۲۰ تا ۲۵ درصد افزایش می یافت، قیمت کنونی بنزین باید بین ۱۳ تا ۱۵ هزار تومان بود. همچنین، اجرای کامل برنامه چهارم می توانست این قیمت را به سطحی بالاتر برساند.

جدول زیر نشان دهنده تغییرات قیمت بنزین در ایران از سال ۱۳۵۷ تاکنون است:

آیا قیمت ده هزار تومانی بنزین پایان راه خواهد بود؟

به نظر می رسد پس از دو دهه، سیاست تغییر تدریجی قیمت بنزین در دولت پزشکیان دوباره اجرا شده است. این مساله باعث شد طی یک سال، دو مرتبه نرخ بنزین آزاد، شامل مصرف غیرسهمیه ای، به ده هزار تومان برسد. با توجه به شرایط، انتظار می رود تغییرات قیمتی بنزین ادامه دار باشند. بسیاری از کارشناسان پیشنهاد می دهند که برای کنترل مصرف بنزین، علاوه بر سیاست های اصلاح قیمتی، اقداماتی مانند استفاده از فناوری های جدید در حمل ونقل و خودروسازی، بهبود مصرف سوخت خودروهای داخلی، واردات خودروهای کم مصرف و توسعه ناوگان های حمل و نقل برقی نیز در دستور کار قرار گیرند.