از پارس جنوبی تا آزادگان؛ دو سالی که تولید نفت و گاز کشور را جلو برد

به گزارش رکنا، هفته دولت فرصتی برای مرور پروژه‌هایی است که اثر آنها از مرز یک مجموعه یا صنعت فراتر می‌رود و مستقیماً با تولید، درآمد ارزی، امنیت انرژی و سهم ایران از میادین مشترک ارتباط دارد. در این میان، عملکرد دو سال گذشته در برخی پروژه‌های کلیدی نفت و گاز، از تغییر محسوس در ظرفیت تولید و زیرساخت‌های کشور حکایت دارد.

یکی از مهم‌ترین این تحولات در فاز ۱۱ پارس جنوبی رقم خورده است؛ فازی که در مرزی‌ترین بخش میدان مشترک ایران و قطر قرار دارد و افزایش برداشت از آن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

تولید گاز این فاز که در ابتدای دولت چهاردهم حدود ۱۲ میلیون مترمکعب در روز بود، با ادامه حفاری و تکمیل چاه‌ها در خرداد ۱۴۰۵ به بیش از ۲۶ میلیون مترمکعب در روز رسید؛ به این ترتیب تولید روزانه این فاز در این مدت بیش از دو برابر شده است.

تعداد چاه‌های حفاری‌شده نیز از چهار حلقه به ۱۱ حلقه افزایش یافت. با اتصال یازدهمین چاه به خط لوله سراسری، تولید سکوی 11B از ۹۱۵ میلیون فوت‌مکعب استاندارد در روز عبور کرد. این چاه که بیش از ۴۳۰۰ متر عمق دارد، پس از عملیات اسیدکاری و تمیزکاری، حدود ۷۵ میلیون فوت‌مکعب در روز به تولید سکو اضافه کرده است.

اهمیت این افزایش تولید فقط در اعداد خلاصه نمی‌شود؛ هر واحد افزایش برداشت از پارس جنوبی، به معنای استفاده بیشتر از یک منبع مشترک و تقویت توان کشور در تأمین گاز مورد نیاز شبکه است.

در همین فاز، توسعه موقعیت 11A نیز ادامه یافت. جکت این موقعیت پس از تکمیل ساخت و عملیات دریایی نصب و با بیش از ۷۰۰ متر شمع‌کوبی تثبیت شد و ساخت عرشه آن نیز به حدود ۵۰ درصد پیشرفت رسید؛ اقدامی که زیرساخت لازم برای ورود این موقعیت به مراحل بعدی توسعه را فراهم می‌کند.

آزادگان؛ نفت بیشتر از میدان مشترک

در بخش نفت، آزادگان جنوبی یکی از مهم‌ترین نقاط تمرکز توسعه تولید بوده است. طی ۱۷ ماه، بیش از ۶۳ هزار بشکه در روز به تولید این میدان افزوده شد و با حفاری چاه‌های جدید، تعمیر چاه‌های موجود و اجرای عملیات اسیدکاری و افزایش تولید، ظرفیت تولید در بسته مرکزی میدان افزایش یافت.

در این مدت ۴۱۸۰ متر حفاری چاه جدید و ۱۶۲۶ متر حفاری چاه تعمیری انجام شد و یک حلقه چاه جدید و دو حلقه چاه تعمیری وارد مدار تولید شدند. همچنین در ۲۲ حلقه چاه عملیات اسیدکاری و افزایش تولید انجام شد.

یکی دیگر از اقدامات انجام‌شده، بازگرداندن بخشی از تجهیزات متوقف‌شده به چرخه تولید بود. پس از دو سال وقفه، ۳۸ دستگاه پمپ درون‌چاهی با همکاری سه سازنده داخلی طراحی و ساخته و پس از آزمون‌های فنی تحویل پروژه شد.

مجموع این اقدامات باعث شد تعداد چاه‌های راه‌اندازی‌شده در بسته مرکزی به ۴۹ حلقه برسد و ظرفیت تولید آنها از ۸۴ هزار و ۲۰۰ بشکه در روز عبور کند.

آزادگان جنوبی به دلیل مشترک بودن با عراق، از میدان‌هایی است که افزایش تولید در آن فقط یک شاخص عملیاتی نیست؛ افزایش برداشت از مخزن مشترک، مستقیماً با حفظ و تقویت سهم ایران از منابع مشترک ارتباط دارد.

۳۲۰ هزار بشکه ظرفیت فرآورش در غرب کارون

همزمان با افزایش تولید نفت آزادگان، چهار ردیف مرکز فرآورش نفت خام این میدان موسوم به CTEP نیز راه‌اندازی شد.

هر یک از این چهار ردیف برای فرآورش روزانه ۸۰ هزار بشکه نفت طراحی شده‌اند و با تکمیل راه‌اندازی آنها، ظرفیت اسمی این مجموعه به ۳۲۰ هزار بشکه در روز رسید.

بر اساس آمار موجود، تاکنون بیش از ۲۸ میلیون بشکه نفت در این مجموعه فرآورش شده است؛ ظرفیتی که امکان دریافت، فرآورش و نمک‌زدایی نفت تولیدی میدان را فراهم کرده و زیرساخت لازم برای افزایش تدریجی تولید در آزادگان جنوبی و دیگر پروژه‌های غرب کارون را تقویت می‌کند.

پروژه‌ای که قرار است جلوی افت تولید گاز را بگیرد

اما شاید مهم‌ترین بخش این تحولات، پروژه‌ای باشد که اثر اصلی آن نه در تولید امروز، بلکه در تولید سال‌های آینده دیده خواهد شد.

پارس جنوبی به‌عنوان بزرگ‌ترین میدان گازی کشور، با افت طبیعی فشار مخزن مواجه است و ادامه تولید در سطوح فعلی نیازمند ایجاد فشار مناسب در مخزن خواهد بود. بر همین اساس، طرح فشارافزایی پارس جنوبی در این دوره وارد مرحله اجرایی شد.

مطالعات مهندسی پایه و پایه پیشرفته هاب یک با سناریوی ترکیبی خشکی ـ دریا آغاز شده و در مرحله نخست، نصب ۹ کمپرسور در تأسیسات خشکی فاز ۱۲ پیش‌بینی شده است. ظرفیت هر کمپرسور ۳۳۳ میلیون فوت‌مکعب استاندارد در روز اعلام شده است.

در ادامه این طرح، ایجاد دو مجموعه دریایی مینی‌هاب نیز برای حفظ بازیافت نهایی مخزن در برنامه قرار گرفته و قرارداد ساخت جکت چهارپایه RP-1 با وزن تقریبی ۲۵۰۰ تن ابلاغ شده است.

اهمیت این پروژه در یک جمله خلاصه می‌شود: مسئله صنعت گاز دیگر فقط افزایش تولید نیست؛ حفظ تولید موجود نیز به یک مأموریت راهبردی تبدیل شده است.

بلال و فرزاد ب؛ توسعه میادین مشترک ادامه دارد

در میدان گازی بلال نیز عملیات توسعه در این دوره ادامه پیدا کرد. جکت ۷۵ متری این میدان با وزن حدود ۱۷۶۰ تن در خرداد ۱۴۰۴ در عمق ۶۵ متری خلیج فارس نصب شد، دکل حفاری در میدان مستقر و نخستین چاه توسعه‌ای تکمیل شد.

ساخت عرشه تولیدی با ظرفیت ۵۰۰ میلیون فوت‌مکعب گاز در روز نیز پیشرفت قابل توجهی داشت و پیشرفت سازه اصلی از حدود چهار درصد به بیش از ۷۵ درصد رسید.

در فرزاد ب نیز ساخت جکت چهارپایه یکی از سکوهای سرچاهی با ارتفاع بیش از ۶۰ متر و وزن حدود ۱۴۸۵ تن، همراه با سکوی موقت حفاری و پایل‌های مربوطه تکمیل و مجموعه برای عملیات دریایی آماده شد.

فرزاد ب از میادین مشترک ایران و عربستان است و توسعه آن از منظر افزایش حضور ایران در منابع مشترک خلیج فارس اهمیت ویژه‌ای دارد.

افزایش توان حفاری در دریا

در کنار توسعه پروژه‌ها، ظرفیت عملیاتی دکل‌های دریایی نیز افزایش یافت. تعداد دکل‌های فعال از دو دستگاه به چهار دستگاه رسید و امکان اجرای همزمان عملیات حفاری در چند پروژه، از جمله فاز ۱۱ پارس جنوبی و میدان بلال، فراهم شد.

این افزایش ظرفیت، عملاً به معنای باز شدن چند جبهه کاری همزمان و کوتاه‌تر شدن مسیر توسعه برخی چاه‌ها و پروژه‌های دریایی است.

از تولید بیشتر تا مراقبت از خطوط لوله

در حوزه زیرساخت نیز فاز میدانی پیگرانی هوشمند خطوط لوله آغاز شد. در این عملیات، اطلاعات مسیر خطوط، مختصات دقیق و موقعیت ایستگاه‌های ارسال و دریافت توپک ثبت و برای بررسی تغییرشکل، خوردگی و وضعیت جداره خطوط از ابزارهای تخصصی استفاده می‌شود.

هدف نهایی این عملیات، حرکت از تعمیرات واکنشی به سمت نگهداشت پیشگیرانه و مدیریت ریسک خطوط انتقال است؛ موضوعی که با افزایش عمر تأسیسات نفت و گاز کشور اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

در بخش پشتیبانی نیز بیش از ۲۶ هزار قلم کالا در انبارها و پروژه‌های مختلف شناسایی و در قالب نظام کدینگ یکپارچه ثبت شد؛ اقدامی که می‌تواند از خریدهای تکراری جلوگیری کرده و استفاده از تجهیزات موجود را افزایش دهد.

یک کارنامه با دو خروجی متفاوت

مرور این اقدامات نشان می‌دهد فعالیت‌های گروه پتروپارس در دو سال دولت چهاردهم را می‌توان در دو مسیر اصلی خلاصه کرد: افزایش تولید در کوتاه‌مدت و ساخت زیرساخت برای جلوگیری از افت تولید در بلندمدت.

از یک سو، تولید گاز فاز ۱۱ بیش از دو برابر شده، تولید آزادگان جنوبی افزایش یافته و ظرفیت فرآورش نفت به ۳۲۰ هزار بشکه در روز رسیده است؛ از سوی دیگر، پروژه‌هایی مانند فشارافزایی پارس جنوبی، توسعه بلال و فرزاد ب و تقویت زیرساخت‌های حفاری و بازرسی خطوط لوله، برای آینده صنعت نفت و گاز کشور در حال شکل‌گیری است.

دستاورد اصلی این دوره را شاید بتوان در یک گزاره خلاصه کرد: نفت و گاز کشور فقط به دنبال تولید بیشتر امروز نیست؛ بخشی از سرمایه‌گذاری‌ها اکنون با هدف حفظ توان تولید در سال‌هایی انجام می‌شود که افت فشار مخازن و افزایش نیاز انرژی، چالش‌های جدی‌تری پیش روی صنعت قرار خواهد داد.