اقتصاد برای همه، سازندگی نوین با مشارکت مردم/ مالیات‌دهندگان انتخاب می‌کنند مالیاتشان کجا خرج شود

به گزارش رکنا، مبنای اجرای این طرح، مصوبه هیأت وزیران در تیرماه 1403 است. بر اساس این سازوکار، یک درصد از درآمدهای مالیاتی برای طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای اولویت‌دار و منتخب مؤدیان اختصاص می‌یابد. به این ترتیب، برای نخستین‌بار تلاش شد رابطه میان «پرداخت مالیات» و «محل مصرف مالیات» برای مؤدی قابل مشاهده‌تر شود.

بر اساس این طرح نوآورانه، مؤدیان مشمول تبصره ماده (100) قانون مالیات های مستقیم که مالیات مقطوع اعلام شده از سوی سازمان را می پذیرند می‌توانند محل هزینه‌کرد مالیات پرداختی خود را انتخاب کنند. این طرح به مودیان اجازه می‌دهد مقصد و محل هزینه کرد مالیات خود را از میان پروژه‌های دارای حداکثر منافع عمومی که از سوی سازمان برنامه و بودجه کشور تعیین شده است انتخاب کنند. این پروژه ها عمدتا از نوع احداث، توسعه و تجهیز هستند، همچون ساخت مدرسه، بیمارستان، راه، شبکه‌های آبرسانی و ... . 

سازمان برنامه و بودجه کشور نیز پس از اعلام درآمد وصولی و فهرست طرح های منتخب مالیات دهندگان توسط سازمان امور مالیاتی کشور، نسبت به ابلاغ و تخصیص اعتبار اقدام می نماید.

از مالیات تا مدرسه و بیمارستان، سازندگی با مشارکت مردم

بر اساس گزارش ارائه‌شده درباره عملکرد طرح، در سال 1403 بیش از 363 هزار نفر از صاحبان مشاغل در این طرح مشارکت کردند و در مجموع حدود 12 هزار میلیارد تومان از مالیات مؤدیان برای تأمین مالی نزدیک به 2 هزار پروژه ملی و استانی اختصاص یافت.

دامنه این پروژه‌ها محدود به یک بخش خاص نبود. از جمله نتایج اعلام‌شده، تأمین مالی یا کمک به احداث و تکمیل حدود 200 بیمارستان، 363 مدرسه و 329 پروژه زیرساختی در حوزه آب و کشاورزی و محیط زیست و ... بوده است.

در سال 1403، بیش از 61 هزار مؤدی 363 طرح در حوزه آموزش و پرورش را به عنوان محل هزینه کرد مالیات خود انتخاب کردند. کل اعتبار تخصیص داده شده به پروژه‌‌های حوزه آموزش و پرورش یک هزار و 800 میلیارد تومان بود.

بیش از 58 هزار مودی نیز انتخاب کردند مالیاتشان در 329 طرح توسعه آبرسانی هزینه شود. برای این 320 طرح بیش از 2 هزار و 200 میلیارد تومان اعتبار تعریف شده بود.

همچنین بیش از 42 هزار مودی 200 طرح در حوزه بهداشت و درمان را به عنوان مقصد مالیات پرداختی خود انتخاب کردند.

بیش از 64 هزار مودی ترجیح دادند مالیاتشان صرف 187 طرح مرتبط با حوزه حمل و نقل و راه‌سازی شود.

بیش از 26 هزار مودی هم تصمیم گرفتند مالیاتشان خرج 179 طرح در حوزه ورزش و تفریحات شود.

بیش از 22 هزار مودی هم 131 طرح مرتبط با حوزه فرهنگ، هنر و گردشگری را انتخاب کردند و ... .

مسیر در سال بعد ادامه یافت

آمارهای منتشرشده در ادامه اجرای طرح نشان می‌دهد دامنه مشارکت مؤدیان در سال 1404 نیز افزایش یافت. سازمان امور مالیاتی از مشارکت مودیان در تأمین اعتبار برای نزدیک به 881 پروژه با اعتباری بالغ بر 18 هزارمیلیاردتومان از طریق طرح نشان‌دار کردن مالیات خبر داده است. از بین 881 پروژه معرفی شده سازمان امور مالیاتی به مودیان، 429 پروژه یعنی حدود 49 درصد کل پروژه‌ها به حوزه آموزش و پرورش عمومی و مهارتی مربوطه بوده که این موضوع نشان‌دهنده اولویت توسعه زیرساخت‌های آموزشـی کشـور در طرح نشان دار کردن بوده اسـت.

برخی از مهم‌ترین دستاوردهای اجرای این طرح در سال 1404 عبارت است از:

بیش از 72 هزار مودی مالیات خود را به 429 طرح زیرساختی در حوزه آموزش و پرورش اختصاص دادند. مجموع اعتبار تخصیص داده شده برای این پروژه‌ها بیش از 2 هزار و 400 میلیارد تومان بود.

بیش از 86 هزار مودی مالیات خود را به 114 طرح زیرساختی در حوزه حمل و نقل و عمران شهری و روستایی اختصاص دادند. بیش از 5 هزار و 311 میلیارد تومان اعتبار به این طرح‌ها اختصاص داده شده بود.

بیش از 39 هزار مودی تصمیم گرفتند مالیاتشان صرف 21 طرح زیرساختی در حوزه سلامت و رفاه اجتماعی شود.

بیش از 31 هزار مودی 41 طرح زیرساختی در حوزه آب، کشاورزی و محیط زیست را به عنوان محل هزینه کرد مالیات خود انتخاب کردند.

بیش از 22 هزار مودی ترجیح دادند مالیاتشان در 53 طرح زیرساختی در حوزه آموزش عالی، تحقیقات و فناوری هزینه شود.

بیش از 22 هزار مودی 76 طرح زیرساختی در حوزه امور فرهنگی و گردشگری و ورزش را انتخاب کردند.

بیش از 20 هزار مودی انتخاب کردند مالیتشان صرف 125 طرح زیرساختی در حوزه عمومی، قضایی، دفاعی و امنیتی شود.

بیش از 5 هزار مودی مالیات خود را به 22 طرح زیرساختی در حوزه انرژی اختصاص دادند و ... .

طرح نشان‌‌دار کردن مالیات، چشم‌انداز 1405

در سال 1405 نیز طرح نشان‌دار کردن مالیات برای سومین سال متوالی برگزار می شود. امسال مودیان می‌توانند از بین 2083 پروژه زیربنایی انتخاب کنند مالیاتشان کجا هزینه شود. مجموع اعتبار لازم برای این طرح‌ها بیش از 28 هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده است.

امسال نیز بیش از 43 درصد از پروژه‌های تعریف شده مربوط به حوزه آموزش و پرورش عمومی و فنی و حرفه‌ای است. مودیان می‌توانند از بین 909 پروژه در حوزه آموزش و پرورش انتخاب کنند مالیاتشان کجا هزینه شود. 

از میان پروژه‌های زیربنایی که امسال مقصد نهایی مالیات مودیان بخش مشاغل است، 346 پروژه نیز به حوزه آب، کشاورزی و محیط زیست مربوط است. 

222 پروژه در حوزه فرهنگ، ورزش و گردشگری می‌تواند مقصد نهایی مالیات‌ها قرار گیرد.

205 پروژه نیز در حوزه سلامت و رفاه اجتماعی برای امسال تعریف شده است.

حوزه حمل و نقل و عمران شهری و روستایی نیز 194 پروژه را به خود اختصاص داده است.

117 پروژه نیز به حوزه عمومی، قضایی، دفاعی و امنیتی اختصاص یافته است.

54 پروژه نیز در حوزه انرژی و امور صنعت، معدن، بازرگانی و ارتباطات در دسترس مودیان قرار گرفته است.

چرا این طرح مهم است؟

نشان‌دار کردن مالیات باعث شده است رابطه میان «مالیات پرداخت‌شده» و «پروژه عمومی» برای مؤدی قابل مشاهده‌تر ‌شود؛ به جای اینکه مالیات صرفاً وارد خزانه شود و مقصد نهایی آن برای پرداخت‌کننده نامشخص بماند، مؤدی می‌تواند پروژه‌ای مشخص را انتخاب کند تا مالیات پرداختی اش آنجا هزینه شود.

نکته مهم دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد این است که مودیان هنگام انتخاب محل مصرف مالیات خود با هیچ محدودیتی از نظر موقعیت جغرافیایی طرح‌ها و پروژه‌ها مواجه نیستند. مثلا مودیان در تهران می‌توانند طرح‌های زیربنایی در استان‌های کم‌‌برخوردار را به عنوان محل مصرف مالیات خود انتخاب کنند. این سازوکار در نهایت به توزیع عادلانه منابع در سطح استان‌های کشور می‌‌انجامد.

اهمیت طرح فقط در رقم 58 هزار میلیارد تومانی خلاصه نمی‌شود که در این سه سال به این طرح‌ها اختصاص یافته است. مسئله مهم‌تر، تغییر رابطه میان مؤدی و دولت در نحوه مصرف مالیات است.

در نظام سنتی مالیاتی، مؤدی عمدتاً می‌داند چه میزان مالیات پرداخت کرده، اما الزاماً نمی‌داند این منابع در نهایت در کجا هزینه شده است. نشان‌دار کردن مالیات تلاش می‌کند این فاصله را کاهش دهد و به مؤدی امکان دهد نتیجه پرداخت خود را در قالب یک پروژه مشخص دنبال کند.

از این منظر، طرح می‌تواند به افزایش شفافیت، تقویت اعتماد و بهبود تمکین مالیاتی کمک کند؛ بازخوردهای دریافت شده در طول دو سال اجرای این طرح موید تحقق این هدف است. 

طرح نشان‌دار کردن مالیات در دو سال نخست، یک تغییر مهم را آغاز کرده است: مالیات از یک پرداخت عمومی نامرئی، به منبعی تبدیل شده که مؤدی می‌تواند بخشی از مقصد آن را انتخاب کند.