قدرت خرید ایرانی‌ها سقوط کرد / خرید خودرو ۸۰ درصد کمتر شد

به گزارش رکنا و به نقل از دنیای اقتصاد، بررسی آمارهای مربوط به خرید کالاهای بادوام نشان می‌دهد قدرت خرید خانوارهای ایرانی طی سال‌های گذشته به شکل قابل‌توجهی کاهش یافته است. در این میان، خودرو و لوازم خانگی از جمله کالاهایی هستند که افت تقاضای آنها تصویر روشنی از کاهش توان مالی خانوارها ارائه می‌دهد.

بر اساس آمارهای مورد بررسی، سهم خانوارهایی که در سال ۱۳۹۰ خودروی دست‌اول خریداری کرده‌اند، ۲.۳ درصد بوده است؛ اما این رقم در سال ۱۴۰۳ به تنها ۰.۴۴ درصد رسیده است. به این ترتیب، سرانه خرید خودرو در این بازه حدود ۸۰ درصد کاهش پیدا کرده است.

خرید لوازم خانگی هم کاهش یافت

کاهش قدرت خرید تنها به بازار خودرو محدود نشده و بازار لوازم خانگی نیز با افت شدید تقاضا مواجه شده است.

در سال ۱۳۹۰ حدود ۵.۴ درصد خانوارها یخچال‌فریزر خریداری کرده بودند. این سهم در سال ۱۴۰۳ به ۱.۲۱ درصد کاهش یافته که به معنای افت حدود ۷۷ درصدی است.

همچنین سهم خانوارهایی که ماشین لباس‌شویی یا ظرف‌شویی خریداری کرده‌اند، از ۳.۶ درصد در سال ۱۳۹۰ به ۱.۳۲ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده است؛ یعنی سرانه خرید این گروه از کالاها حدود ۶۳ درصد کاهش داشته است.

تحریم و کاهش درآمد؛ دو عامل مهم افت تقاضا

بررسی روند تقاضا نشان می‌دهد خرید این کالاها از سال ۱۳۹۱ وارد مسیر کاهشی شد و پس از چند سال ثبات، در سال ۱۳۹۶ افزایش قابل‌توجهی را تجربه کرد. با این حال، در سال ۱۳۹۸ بار دیگر تقاضا به‌شدت کاهش یافت و پس از آن نیز نتوانست به روند صعودی بازگردد.

این تغییرات همزمان با تحولات درآمدهای ارزی کشور رخ داده است. تحریم‌های اقتصادی و کاهش فروش نفت، منابع ارزی ایران را تحت فشار قرار داد. برای نمونه، فروش نفت ایران از حدود ۱۱۹ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۰ به حدود ۶۸ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۱ کاهش یافت.

در موج دوم تحریم‌ها نیز فروش نفت از حدود ۵۷ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۷ به حدود ۲۶ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۸ رسید.

کاهش درآمدهای ارزی از یک سو هزینه تولید کالاهایی مانند خودرو و لوازم خانگی را افزایش داد و از سوی دیگر با کاهش درآمد واقعی خانوارها، توان خرید مصرف‌کنندگان را پایین آورد.

قدرت خرید دستمزد در برابر خودرو نصف شد

یکی دیگر از نشانه‌های کاهش قدرت خرید، مقایسه حداقل دستمزد با قیمت خودرو است. بر اساس آمارهای مورد اشاره، شاخص قدرت خرید حداقل دستمزد نسبت به قیمت خودرو در سال ۱۳۹۹ به کمتر از نصف سطح سال ۱۳۹۵ رسید و در سال‌های بعد نیز بهبود قابل‌توجهی پیدا نکرد.

در چنین شرایطی، افزایش هزینه‌های تولید و رشد قیمت خودرو و لوازم خانگی از یک طرف و کاهش درآمد واقعی خانوارها از طرف دیگر، باعث شده تقاضا برای کالاهای بادوام کاهش پیدا کند.

در واقع، افت خرید خودرو از ۲.۳ درصد خانوارها در سال ۱۳۹۰ به ۰.۴۴ درصد در سال ۱۴۰۳ تنها یک تغییر در رفتار مصرف‌کننده نیست؛ بلکه می‌تواند نشانه‌ای از کاهش توان خانوارها برای خرید کالاهای گران‌قیمت و بادوام باشد.

برای بهبود این وضعیت، ثبات اقتصاد کلان، بهبود تجارت خارجی، اصلاح نظام بودجه و بانکی و آزادسازی بازارها از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند در افزایش قدرت خرید و خروج صنایع از رکود نقش داشته باشند.