هشدار درباره گرانی بنزین / افزایش جهشی قیمت، اقتصاد را فلج می‌کند

به گزارش رکنا و به نقل از ایلنا، علی بختیار، کارشناس انرژی، افزایش جهشی قیمت بنزین را به دلیل پیامدهای تورمی و اجتماعی آن راهکار مناسبی برای حل ناترازی نمی‌داند. به گفته او، ایجاد بازار رقابتی، عرضه سوخت باکیفیت و اجرای درست برندینگ می‌تواند جایگزین سیاست افزایش ناگهانی قیمت شود.

افزایش ناگهانی قیمت بنزین راهکار ناترازی نیست

بختیار با اشاره به تجربه چند دهه اخیر گفت افزایش شتاب‌زده قیمت بنزین تاکنون نتوانسته مصرف را به شکل پایدار کنترل کند و در مقابل، در مقاطعی پیامدهای منفی اقتصادی و اجتماعی به همراه داشته است.

او معتقد است با ایجاد جایگاه‌های منتخب و عرضه بنزین با نرخ آزاد و واقعی، می‌توان بخشی از تقاضای بنزین دولتی را به سمت بازار آزاد هدایت کرد. برآورد این کارشناس این است که چنین سیاستی می‌تواند تا ۲۰ درصد از تقاضای دولتی را کاهش دهد و فشار بر منابع دولت و نیاز به واردات را کمتر کند.

ناترازی بنزین نتیجه چند عامل است

به گفته بختیار، مسئله بنزین را نمی‌توان صرفاً به قیمت این فرآورده محدود کرد. تولید، کیفیت سوخت، نوع خودروها، مصرف، قاچاق و نحوه قیمت‌گذاری همگی در شکل‌گیری ناترازی نقش دارند.

او با اشاره به تحولات اقتصادی دو دهه اخیر، تورم، نوسان نرخ ارز، تحریم‌ها و شرایط جنگی را از عواملی دانست که فشار زیادی بر اقتصاد کشور وارد کرده‌اند. از نگاه او، در چنین شرایطی افزایش ناگهانی قیمت بنزین می‌تواند شوک تازه‌ای به اقتصاد وارد کند.

بختیار همچنین به افزایش نرخ دلار طی یک دهه گذشته اشاره کرد و گفت نرخ ارز از حدود ۱۱ هزار تومان به حدود ۱۹۰ هزار تومان رسیده است. به اعتقاد او، افزایش هزینه‌ها در کنار رشد مصرف، خودروهای کم‌بازده و افزایش قاچاق، فاصله میان عرضه و تقاضای بنزین را بیشتر کرده است.

چرا برندینگ بنزین اجرا نشد؟

این کارشناس با طرح این پرسش که آیا افزایش قیمت تنها راه مدیریت مصرف است، بر اجرای صحیح طرح برندینگ تأکید کرد.

به گفته بختیار، در صورت اجرای درست این طرح، می‌توان به برخی برندهای معتبر داخلی یا بین‌المللی اجازه داد بنزین باکیفیت را در جایگاه‌های مشخص و با قیمت آزاد عرضه کنند. در این صورت، مصرف‌کننده می‌تواند بر اساس نیاز و توان مالی خود، نوع و قیمت سوخت را انتخاب کند.

او معتقد است چنین رویکردی باعث می‌شود بخشی از مصرف‌کنندگان، به‌ویژه صاحبان خودروهایی که به سوخت باکیفیت‌تر نیاز دارند، به سمت بازار آزاد هدایت شوند و در نتیجه فشار از روی سهمیه و بنزین دولتی کاهش پیدا کند.

تجربه افزایش قیمت بنزین نباید تکرار شود

بختیار با اشاره به تجربه سیاست‌های قیمتی در دولت‌های مختلف گفت افزایش ناگهانی قیمت بنزین در مقاطع گذشته نیز با پیامدهای اقتصادی همراه بوده است.

او با اشاره به تجربه سال ۱۳۹۸ اظهار کرد که قیمت بنزین در آن مقطع به‌جای افزایش تدریجی، به‌صورت یکباره از هزار تومان به سه هزار تومان رسید و این تصمیم در شرایطی اجرا شد که اقتصاد کشور با مشکلات جدی مواجه بود.

از نگاه این کارشناس، تکرار چنین سیاستی در شرایط فعلی می‌تواند فشار بیشتری بر اقتصاد و جامعه وارد کند؛ چراکه افزایش قیمت سوخت علاوه بر هزینه مستقیم حمل‌ونقل، بر قیمت بسیاری از کالاها و خدمات نیز اثر می‌گذارد.

افزایش قیمت بنزین می‌تواند اقتصاد را تحت فشار قرار دهد

بختیار هشدار داد که افزایش نرخ بنزین در شرایط کنونی می‌تواند تبعات گسترده‌ای برای اقتصاد داشته باشد و فشار اجتماعی را افزایش دهد.

او معتقد است در شرایطی که امکان افزایش قابل‌توجه تولید یا واردات بنزین وجود ندارد، باید به جای تمرکز صرف بر افزایش قیمت، سیاست‌های سمت تقاضا نیز اصلاح شوند.

به گفته او، تولید بنزین از برخی منابع مانند پتروشیمی‌ها نیز می‌تواند پیامدهای زیست‌محیطی داشته باشد؛ بنابراین باید راهکارهای پایدارتر و رقابتی برای مدیریت بازار سوخت در نظر گرفته شود.

پیشنهاد عرضه بنزین با نرخ واقعی در جایگاه‌های منتخب

این کارشناس پیشنهاد کرده است چند برند معتبر داخلی یا بین‌المللی امکان راه‌اندازی جایگاه‌های اختصاصی و عرضه بنزین باکیفیت را پیدا کنند. در این مدل، قیمت سوخت در این جایگاه‌ها می‌تواند بر اساس نرخ واقعی و بدون قیمت‌گذاری دستوری تعیین شود.

به اعتقاد بختیار، این سیاست می‌تواند حدود ۲۰ درصد از تقاضای بنزین دولتی را کاهش دهد و در نتیجه نیاز دولت به واردات را نیز کمتر کند.

او تأکید دارد که در چنین مدلی، بنزین دولتی همچنان باید در جایگاه‌های فعلی عرضه شود و قرار نیست نرخ آزاد جایگزین کامل نرخ دولتی شود. بلکه مصرف‌کننده می‌تواند میان بنزین یارانه‌ای و بنزین باکیفیت‌تر و گران‌تر انتخاب کند.

برندینگ؛ نسخه پیشنهادی برای مدیریت مصرف

بختیار برای توضیح اهمیت رقابت در بازار سوخت به تجربه ورود ایرانسل به بازار ارتباطات اشاره کرد و گفت ایجاد رقابت در آن بازار توانست بخشی از مشکلات موجود را برطرف کند.

از نگاه او، بازار بنزین نیز به جای تکرار سیاست‌های قیمتی گذشته، به ایجاد فضای رقابتی نیاز دارد. اجرای صحیح برندینگ می‌تواند امکان عرضه سوخت با کیفیت‌های مختلف و قیمت‌های متفاوت را فراهم کند و هم‌زمان فشار بر بنزین دولتی را کاهش دهد.

واقعی‌سازی قیمت؛ اما نه برای همه

این کارشناس در نهایت تأکید کرد که قیمت بنزین باید به سمت واقعی شدن حرکت کند، اما این موضوع نباید به معنای افزایش قیمت برای تمام مصرف‌کنندگان باشد.

به گفته او، می‌توان بنزین با نرخ واقعی و حتی در محدوده ۱۰۰ هزار تومان را در تعدادی جایگاه منتخب عرضه کرد و در کنار آن، سازوکار فعلی بنزین دولتی را نیز حفظ کرد. در این مدل، مصرف‌کننده بر اساس نیاز خود می‌تواند بین بنزین یارانه‌ای و سوخت با قیمت واقعی انتخاب کند.

بختیار معتقد است چنین سیاستی ضمن کاهش فشار بر منابع دولت، می‌تواند امکان دسترسی خودروهای نیازمند به بنزین باکیفیت‌تر را فراهم کند و بدون تحمیل شوک قیمتی به کل جامعه، بخشی از مشکل ناترازی سوخت را حل کند.