اختلاف قیمت بنزین ایران با کشورهای منطقه چقدر است؟

به گزارش رکنا، داده‌های منتشرشده از پایگاه GlobalPetrolPrices نشان می‌دهد قیمت خرده‌فروشی بنزین در بیشتر کشورهای منطقه فاصله قابل‌توجهی با ایران دارد. در عربستان سعودی و عمان هر لیتر بنزین حدود ۰.۶۲ دلار، در امارات و بحرین حدود ۰.۶۵ دلار، در کویت حدود ۰.۳۴ دلار و در ترکیه بیش از ۱.۳ دلار قیمت دارد.

در کشورهای دیگر منطقه نیز قیمت‌ها بالاتر از ایران است؛ به‌عنوان مثال هر لیتر بنزین در پاکستان حدود ۰.۹ دلار و در ارمنستان بیش از ۱.۳ دلار فروخته می‌شود.

بنزین ایران؛ ارزان‌ترین سوخت منطقه؟

در ایران بنزین در سه نرخ سهمیه‌ای، آزاد و نرخ جدید عرضه می‌شود. بنزین سهمیه‌ای با قیمت ۱۵۰۰ تومان، بنزین آزاد با نرخ ۳۰۰۰ تومان و نرخ جدید ۵۰۰۰ تومان عرضه می‌شود.

اگر نرخ دلار را ۱۹۰ هزار تومان در نظر بگیریم، قیمت هر لیتر بنزین سهمیه‌ای ایران تنها حدود ۰.۰۰۷ دلار، بنزین ۳ هزار تومانی حدود ۰.۰۱۵ دلار و بنزین ۵ هزار تومانی حدود ۰.۰۲۶ دلار خواهد بود.

بر این اساس، بنزین در ترکیه با قیمت بیش از یک دلار برای هر لیتر، حدود ۵۰ برابر گران‌تر از بنزین ۵ هزار تومانی ایران است. حتی در کویت که یکی از ارزان‌ترین کشورهای منطقه از نظر قیمت سوخت محسوب می‌شود، قیمت بنزین حدود ۴۸ برابر بنزین سهمیه‌ای ایران خواهد بود.

چرا قیمت بنزین ایران با منطقه قابل مقایسه نیست؟

البته مقایسه ساده قیمت‌ها تنها بخشی از ماجراست. یکی از عوامل موثر در اختلاف قیمت بنزین کشورها، تفاوت کیفیت سوخت، میزان اکتان، سیاست‌های یارانه‌ای و شرایط اقتصادی هر کشور است.

با این حال، از نگاه اقتصاد انرژی، قیمت‌های داخلی ایران لزوماً نشان‌دهنده ارزش واقعی بنزین نیستند. در محاسبات اقتصادی، معمولا هزینه فرصت مبنای ارزش‌گذاری قرار می‌گیرد؛ یعنی درآمدی که کشور می‌توانست از صادرات همان فرآورده نفتی به دست آورد.

به همین دلیل، قیمت فوب خلیج فارس یکی از معیارهای اصلی برای سنجش ارزش اقتصادی بنزین محسوب می‌شود.

بنزین ایران با قیمت فوب چند تمام می‌شود؟

قیمت فوب به معنای ارزش بنزین در نقطه صادرات و پیش از اضافه شدن هزینه‌هایی مانند حمل، بیمه و توزیع است. به بیان ساده، اگر یک لیتر بنزین به جای مصرف داخلی صادر شود، ارزشی نزدیک به قیمت فوب خواهد داشت.

با توجه به اینکه قیمت فوب خلیج فارس معمولا در محدوده ۰.۶ تا ۰.۸ دلار نوسان دارد، با دلار ۱۹۰ هزار تومانی ارزش اقتصادی هر لیتر بنزین حدود ۱۱۴ هزار تا ۱۵۳ هزار تومان برآورد می‌شود.

این فاصله میان قیمت فروش داخلی و ارزش صادراتی بنزین، همان چیزی است که در ادبیات اقتصادی به عنوان یارانه پنهان انرژی شناخته می‌شود.

فاصله قیمتی چگونه به مصرف و قاچاق سوخت دامن می‌زند؟

کارشناسان انرژی معتقدند اختلاف زیاد میان قیمت داخلی و قیمت منطقه‌ای سوخت، یکی از عوامل موثر بر افزایش مصرف، کاهش انگیزه برای بهینه‌سازی مصرف خودروها و شکل‌گیری قاچاق سوخت است.

البته قیمت فوب خلیج فارس عدد ثابتی نیست و با تغییر قیمت جهانی نفت، شرایط بازار انرژی و نرخ ارز تغییر می‌کند. به همین دلیل در مطالعات اقتصادی معمولا از میانگین قیمت فوب در یک دوره زمانی برای محاسبه ارزش واقعی بنزین و میزان یارانه پنهان استفاده می‌شود.

در مجموع، اگرچه بنزین در ایران از نظر قیمت مصرف‌کننده یکی از ارزان‌ترین سوخت‌ها در جهان محسوب می‌شود، اما اختلاف میان نرخ داخلی و ارزش اقتصادی آن، همچنان یکی از چالش‌های اصلی سیاست‌گذاری انرژی در کشور است.