احتمال افزایش ۱۰۰ تا ۲۰۰ درصدی قیمت نفت و گاز در صورت تداوم جنگ / اختلال در زنجیره تأمین جهانی، به‌ ویژه کودهای شیمیایی و مواد اولیه

ایرنا: طولانی شدن جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران به یکی از محورهای جدید گزارش صندوق بین‌المللی پول در خصوص «چشم‌انداز اقتصادی جهان» تبدیل شده است زیرا به باور کارشناسان این نهاد بین المللی، در صورت تداوم این جنگ، باید شاهد افزایش 100 و 200 درصدی قیمت نفت و گاز در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ میلادی باشیم.

این صندوق با در نظر گرفتن جنگ خاورمیانه، سه سناریو برای تحولات اقتصادی جهانی آینده ترسیم کرده است؛ اولین و خوش‌بینانه‌ترین سناریو فرض می‌کند که جنگ از نظر مدت، شدت و مقیاس محدود خواهد بود و پیامدهای اقتصادی منفی آن تا اواسط سال تا حد زیادی از بین می‌رود.

بر اساس سناریوی دوم که بر مبنای تشدید و گسترش جنگ استوار است، شوک وارده به قیمت کالاها شدیدتر و ماندگارتر خواهد بود، به طوری که قیمت نفت از سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ در مقایسه با سطح پایه تعیین‌شده در گزارش چشم‌انداز اقتصادی جهان در ژانویه، ۱۰۰ درصد افزایش می‌یابد و در سال ۲۰۲۷ در همان سطح باقی می‌ماند و در سال ۲۰۲۸ از بین می‌رود. یعنی میانگین قیمت نفت امسال حدود ۱۱۰ دلار در هر بشکه و سال آینده تقریباً ۱۲۵ دلار خواهد بود ضمن آنکه در این سناریو پیش بینی می شود قیمت گاز برای اروپا و آسیا در همین مدت ۲۰۰ درصد افزایش خواهد یافت.

تحلیلگران این صندوق معتقدند که تحت سناریوی نامطلوب، پیش‌بینی می‌شود قیمت نفت از سه ماهه دوم سال ۲۰۲۶ در مقایسه با سطح پایه تعیین‌شده در گزارش چشم‌انداز اقتصادی جهان در ژانویه، ۸۰ درصد افزایش یابد، سپس در سال ۲۰۲۷ به حدود ۲۰ درصد بالاتر از سطح پایه کاهش یابد و در سال ۲۰۲۸ از بین برود. در این صورت، میانگین قیمت نفت امسال حدود ۱۰۰ دلار در هر بشکه و سال آینده تقریباً ۷۵ دلار خواهد بود. در همین حال، تحت این سناریو، قیمت گاز برای اروپا و آسیا در سه‌ماهه دوم در مقایسه با حالت پایه ۱۶۰ درصد افزایش می‌یابد و در سال ۲۰۲۷ تا حد زیادی کاهش می‌یابد.

در نهایت، طبق پیش‌بینی صندوق بین‌المللی پول، تحت سناریوی مطلوب، انتظار می‌رود قیمت انرژی در سال جاری میلادی ۱۹ درصد افزایش یابد و قیمت نفت نیز به‌طور خاص ۲۱.۴ درصد افزایش یابد. در این صورت، نویسندگان گزارش تخمین زده‌اند که قیمت نفت امسال به ۸۲.۲۲ دلار در هر بشکه و سال آینده به ۷۵.۹۷ دلار در هر بشکه خواهد رسید.

تنگه هرمز؛ بزرگترین اهرم انرژی جهان

برای درک بهتر آنچه که بازارهای انرژی با آن رو برو هستند، مرور گزارش روزنامه وال‌استریت ژورنال خالی از لطف نیست که در گزارشی تنگه هرمز را «بزرگترین اهرم انرژی جهان» توصیف کرده است؛ اهرمی که هیچ جایگزینی برای آن وجود ندارد. همچنین هشدار می‌دهد که بسته شدن این آبراه، شدیدترین شوک به بازارهای انرژی از دهه ۱۹۷۰ تاکنون را به جهان تحمیل کرده است. با این حال، آنچه امروز رخ داده، نه یک بحران طبیعی، که نتیجه مستقیم یک اشتباه راهبردی از سوی کاخ سفید است.

دونالد ترامپ با دستور محاصره دریایی بنادر ایران در ۱۳ آوریل، نه تنها بحران انرژی را تشدید کرده، بلکه جهان را در آستانه یک فاجعه اقتصادی بی‌سابقه قرار داده است. این گزارش با استناد به داده‌های وال‌استریت ژورنال و تحلیل‌های کارشناسان بین‌المللی، پیامدهای این اقدام از منظر اقتصادی را واکاوی می‌کند.

در ۱۳ آوریل، ترامپ دستور محاصره دریایی بنادر ایران را صادر کرد. هدف اعلام شده، قطع صادرات نفت ایران بود. اما به اعتراف خود مقامات آمریکایی، این اقدام پیامدهای غیرقابل پیش‌بینی برای کل اقتصاد جهان داشته است. وزیر انرژی آمریکا، کریس رایت، در گفت‌وگو با فاکس نیوز که وال‌استریت ژورنال نیز به آن اشاره کرده، اذعان کرد؛ انرژی به زودی از طریق تنگه هرمز جاری خواهد شد. این افزایش قیمت به دلیل ناشناخته‌هایی است که ممکن است این یک بحران طولانی باشد. اما نخواهد بود.

وال‌استریت ژورنال گزارش داده که قیمت نفت خام آمریکا در نخستین هفته جنگ ۳۶ درصد جهش کرد که بزرگترین افزایش هفتگی از زمان شروع معاملات نفت در سال ۱۹۸۳ است . قیمت نفت برنت از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرد و تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند در صورت ادامه محاصره، به ۱۵۰ دلار نیز برسد. یکی از نگران‌کننده‌ترین پیامدهای محاصره، اختلال در زنجیره تأمین کودهای شیمیایی است که حدود یک‌سوم تجارت جهانی کود از تنگه هرمز عبور می‌کند.

پاتریک پنفیلد، استاد مدیریت زنجیره تأمین در دانشگاه سیراکیوز، در مصاحبه با آسوشیتدپرس که توسط وال‌استریت ژورنال نیز بازتاب داده شده، هشدار داده است، حدود ۳۰ درصد از کود جهان از این تنگه عبور می‌کند. این می‌تواند به کشاورزان آسیب بزند و در نتیجه گرسنگی را در سراسر جهان تشدید کند.

گزارشی که وال‌استریت ژورنال نوشته نشان می‌دهد که قیمت آلومینیوم به بالاترین حد چند ساله خود رسیده است، زیرا تولیدکنندگان خاورمیانه وضعیت فورس ماژور اعلام کرده‌اند.. همچنین مدیران خطوط هوایی هشدار داده‌اند که جهش قیمت سوخت جت (که در اروپا به رکورد تاریخی رسیده و در آمریکا نیز افزایش شدید یافته است) به نتایج مالی سه‌ماهه آسیب می‌زند و بلیط هواپیما را گران می‌کند.

باتوجه به اخبار منتشر شده آمریکا در انزوای نسبی قرار دارد و متحدان سنتی خود را نیز با این بحران مواجه کرده است به طوری که حتی عربستان سعودی از واشنگتن خواسته است در سیاست محاصره تجدید نظر کند، زیرا نگران است که هرگونه تشدید تنش بتواند باب المندب (آبراه دیگری در دریای سرخ) را نیز به خطر بیندازد.

آمریکا به عنوان یک تولیدکننده بزرگ نفت، تا حدودی از این بحران در امان است. اما همانطور که تحلیلگران این روزنامه تأکید می‌کنند، بازارهای نفت جهانی هستند و قیمت‌های بالای بنزین به عنوان یک مالیات بر مصرف‌کنندگان عمل می‌کند. همچنین تنگه هرمز یک اهرم انرژی غیرقابل جایگزین است و هرگونه تلاش برای بستن یا محدود کردن آن، صرف‌نظر از اینکه از کدام طرف صورت گیرد، جهان را با عواقب جبران‌ناپذیری مواجه خواهد کرد.

حسین رضوی‌پور، تحلیلگر اقتصادی، در این باره به ایرنا گفته بود: آمریکایی‌ها خودشان در ابتدای جنگ برخی تحریم‌های نفت و گاز ایران و روسیه را معلق کردند تا شوک اولیه را مدیریت کنند. اکنون همان آمریکا در حال تهدید نفت‌کش‌های مرتبط با ایران است؛ اقدامی که به احتمال زیاد بر شوک انرژی خواهد افزود و فشار بیشتری بر بخش‌هایی از اقتصاد جهانی که در برابر شوک‌های انرژی آسیب‌پذیر هستند، وارد خواهد کرد. به نظر می‌رسد این سیاست یک اشتباه با نتایج معکوس برای آمریکا باشد.

جبران کاهش تولید خاورمیانه دو سال طول خواهد کشید

فاتح بیرول رئیس آژانس بین‌المللی انرژی به تازگی اعلام کرده است بازیابی سهم قابل توجهی از تولید نفت و گاز از دست رفته بر اثر جنگ علیه ایران می‌تواند تا دو سال طول بکشد.

به نوشته اویل پرایس، این جدول زمانی مهم است زیرا بازارها هنوز این اختلال را موقتی می‌دانند. اما اینطور نیست. میادین نفتی، پالایشگاه‌ها و خطوط لوله در سراسر خلیج فارس آسیب دیده‌اند. تنگه هرمز نیز تا حد زیادی بسته شده و یک مسیر کلیدی صادرات نفت خام و سوخت را قطع کرده است. این اختلالات در مجموع صدها میلیون بشکه از بازار حذف کرده‌اند.

رئیس آژانس بین‌المللی انرژی این ایده را که عرضه به دنبال از سرگیری حمل و نقل به سرعت باز خواهد گشت، رد کرد و افزود: بازگشایی تنگه هرمز، تولید را به سطح قبل از جنگ برنمی‌گرداند. تأسیسات باید تعمیر شوند و تولید باید دوباره از سر گرفته شود.

این در پی برآوردهای قبلی آژانس بین‌المللی انرژی است که اعلام کرده بود جنگ تاکنون تا ۱۳ میلیون بشکه در روز از تولید نفت را کاهش داده است. کل ضررهای صادراتی، شامل محصولات پالایش‌شده، حتی بیشتر هم بوده است. بیش از ۸۰ تاسیسات نفت و گاز در سراسر منطقه آسیب دیده‌اند.

وی خاطرنشان کرد: محموله‌های نفت و گازی که قبل از شروع جنگ در ایران در مسیر رسیدن به مقاصد خود بودند، اکنون به مقصد رسیده‌اند و تأثیر کمبودها را کاهش داده‌اند اما هیچ نفتکش جدیدی در ماه مارس بارگیری نشده و هیچ تحویل جدیدی از نفت، گاز یا سوخت به بازارهای آسیایی صورت نگرفته است؛ این شکاف اکنون آشکار می‌شود. اگر تنگه هرمز بازگشایی نشود، باید برای قیمت‌های انرژی به طور قابل توجهی بالاتر آماده شویم.