درخواست فوری فعالان محیط زیست خوزستان برای توقف سوزاندن مزارع نیشکر

به گزارش رکنا، هژیر کیانی، دبیر انجمن دوستداران طبیعت و محیط‌زیست خوزستان، در بیانیه‌ای خطاب به سیدمحمدرضا موالی‌زاده، استاندار خوزستان که نسخه ای از آن را در اختیار پایگاه خبری کارنامه جنوب قرار داده، بر ضرورت پایان دادن به سوزاندن مزارع و حرکت به سوی کشاورزی پایدار تأکید کرد.

متن کامل این بیانیه به شرح زیر است:

جناب آقای استاندار؛

بار دیگر با آغاز فصل برداشت محصولات کشاورزی، دود ناشی از سوزاندن مزارع بر آسمان خوزستان سایه انداخته و آلودگی هوا، سلامت شهروندان و زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار داده است. غیرحضوری شدن فعالیت مراکز آموزشی و دانشگاهی پنج شهرستان استان، بار دیگر نشان داد که مسئله آلودگی هوا دیگر یک هشدار مقطعی نیست، بلکه به بحرانی تکرارشونده تبدیل شده که هر سال بخشی از جامعه، به‌ویژه کودکان، سالمندان و بیماران قلبی و تنفسی، هزینه آن را می‌پردازند.

ما به‌عنوان یک تشکل مردم‌نهاد فعال در حوزه محیط‌زیست، بر این باوریم که نمی‌توان نسبت به این وضعیت بی‌تفاوت ماند و نمی‌توان پذیرفت که هر سال با آغاز فصل برداشت، سوزاندن مزارع، انتشار دود و افزایش آلاینده‌ها به بخشی عادی از تقویم کشاورزی استان تبدیل شود و در نهایت، راهکار مدیریت بحران به تعطیلی مدارس و توصیه به مردم برای کمتر بیرون رفتن محدود بماند.

بی‌تردید صنعت نیشکر و مجموعه‌های بزرگ کشاورزی، بخشی از ظرفیت اقتصادی و اشتغال خوزستان هستند و حفظ و تقویت تولید در این بخش اهمیت دارد؛ اما توسعه زمانی ارزشمند و پایدار است که در کنار منافع اقتصادی، سلامت مردم، حقوق شهروندان و ظرفیت‌های طبیعی سرزمین نیز مورد توجه قرار گیرد. هیچ فعالیت اقتصادی نباید هزینه‌های زیست‌محیطی خود را به جامعه تحمیل کند.

سوزاندن مزارع نیشکر و بقایای سایر محصولات کشاورزی، از جمله کاه و کلش شلتوک، موجب انتشار دود و ذرات معلق و تشدید آلودگی هوا می‌شود. این در حالی است که امروز دانش فنی و تجربه‌های موفق کشاورزی در کشورهای مختلف، امکان برداشت بدون آتش‌زدن مزارع و مدیریت اصولی بقایای گیاهی را فراهم کرده است. برداشت سبز نیشکر، استفاده از بقایای گیاهی برای حفظ حاصلخیزی و رطوبت خاک و تبدیل آنها به کمپوست، بیوچار و سایر محصولات ارزشمند، نمونه‌هایی از ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند به جای آلودگی، برای اقتصاد کشاورزی استان ارزش‌آفرینی کنند.

از سوی دیگر، تجربه‌ها و اقدامات آغازشده در برخی مجموعه‌های نیشکری استان نیز نشان می‌دهد که حرکت به سمت این روش‌ها امکان‌پذیر است. با این حال، تکرار شرایط اضطراری آلودگی هوا بیانگر آن است که اقدامات انجام‌شده هنوز نتوانسته‌اند به یک تغییر فراگیر و مؤثر در شیوه مدیریت مزارع منجر شوند.

ما معتقدیم مسئله امروز خوزستان، تقابل محیط‌زیست با کشاورزی و صنعت نیست؛ بلکه ضرورت اصلاح شیوه‌های تولید و حرکت از روش‌های پرهزینه و آلاینده به سمت کشاورزی بهره‌ور و مسئولانه است. به همین دلیل انتظار داریم استانداری خوزستان با نگاهی فراتر از تصمیمات مقطعی و اضطراری، موضوع را به یک اولویت جدی در سیاست‌گذاری و مدیریت استان تبدیل کند.

در این مسیر، ضروری است شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی، کشت‌وصنعت کارون و سایر مجموعه‌های بزرگ کشاورزی، برنامه‌ای روشن و زمان‌بندی‌شده برای توسعه برداشت سبز، کاهش تدریجی و توقف سوزاندن مزارع و تأمین ماشین‌آلات مورد نیاز ارائه کنند. این برنامه باید دارای اهداف کمی، زمان مشخص و گزارش عملکرد قابل ارزیابی باشد تا مشخص شود هر مجموعه در عمل چه میزان از تعهدات خود را محقق کرده است.

همچنین انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول، به‌ویژه اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست و سازمان جهاد کشاورزی، نظارت میدانی و مستمر بر مزارع را تقویت کنند و اجرای ماده ۲۰ قانون هوای پاک و مصوبات مربوط به ممنوعیت سوزاندن بقایای گیاهی را از سطح اطلاعیه و تذکر به مرحله اجرا و برخورد قانونی برسانند. این نظارت باید مبتنی بر شناسایی دقیق محل آتش‌سوزی‌ها، ثبت اطلاعات و استفاده از ظرفیت تصاویر ماهواره‌ای و سامانه‌های پایش باشد.

در کنار این اقدامات، ضروری است بقایای محصولات کشاورزی نه به‌عنوان زباله‌ای که باید با آتش از بین برود، بلکه به‌عنوان منبعی ارزشمند برای تولید و اشتغال دیده شوند. توسعه زنجیره جمع‌آوری و فرآوری بقایای نیشکر و سایر محصولات کشاورزی، با مشارکت بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان، می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای ایجاد اشتغال، تولید محصولات زیستی و افزایش ارزش افزوده در استان فراهم کند.

از سوی دیگر، نمی‌توان مسئله آلودگی هوای خوزستان را صرفاً به سوزاندن مزارع محدود کرد. فعالیت صنایع نفتی و پتروشیمی، حمل‌ونقل، گردوغبار و سایر منابع آلاینده نیز نیازمند بررسی و پایش جدی هستند. از این رو پیشنهاد می‌کنیم با مشارکت دانشگاه‌ها، مراکز علمی و دستگاه‌های متولی، سهم واقعی منابع مختلف آلودگی در شهرهای استان به‌صورت مستمر بررسی و نتایج آن به شکل شفاف در اختیار مردم قرار گیرد.

جناب آقای استاندار؛

ما باور داریم خوزستان برای توسعه به کشاورزی، صنعت، سرمایه‌گذاری و اشتغال نیاز دارد؛ اما این توسعه نباید به بهای سلامت مردم و تخریب سرمایه‌های طبیعی استان تمام شود. همان‌گونه که برای تولید و اشتغال برنامه‌ریزی می‌کنیم، باید برای سلامت مردم، حفاظت از خاک، منابع آب و کیفیت هوا نیز برنامه و تعهد اجرایی داشته باشیم.

انتظار ما از مدیریت استان این است که با تشکیل یک کارگروه تخصصی و مسئولیت‌پذیر، برنامه‌ای مشخص برای پایان دادن به سوزاندن مزارع، توسعه برداشت سبز و مدیریت پایدار بقایای کشاورزی تدوین کند و گزارش پیشرفت آن را به‌صورت عمومی منتشر سازد. این موضوع نباید تنها در روزهای اوج آلودگی مورد توجه قرار گیرد، بلکه باید به یک برنامه دائمی و قابل سنجش در مدیریت کشاورزی و محیط‌زیست خوزستان تبدیل شود.

ما نه در برابر تولید و اشتغال ایستاده‌ایم و نه خواهان تضعیف ظرفیت‌های اقتصادی استان هستیم؛ مطالبه ما روشن است: تولید مسئولانه، کشاورزی پایدار، رعایت حقوق شهروندی و پایان دادن به روش‌هایی که سلامت جامعه را در معرض خطر قرار می‌دهند.

هوای پاک امتیاز نیست؛ حق مردم است. خوزستان شایسته توسعه‌ای است که در آن هم چرخ تولید بچرخد و هم مردم بتوانند با آرامش نفس بکشند.

از جنابعالی انتظار داریم این مطالبه را به تصمیمی عملی، پایدار و قابل پیگیری تبدیل کنید.

هژیر کیانی

دبیر انجمن دوستداران طبیعت و محیط زیست خوزستان

آبان‌ماه ۱۴۰۵

درباره این خبر سوالی دارید؟ در نظرات از رکنا بپرسید. پایان خبر / رکنا / کدخبر 1267302