تهران با چند ساعت باران هنگ می‌کند؛ این شهر کجای مدیریت شهری است؟

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، بارندگی‌های اخیر بار دیگر ضعف زیرساخت‌های شهری تهران را آشکار کرد؛ خیابان‌هایی که با چند ساعت بارش به مسیرهای آب‌گرفته تبدیل شدند، خودروهایی که در میان آب گرفتار ماندند و شهروندانی که ساعت‌ها در ترافیک و معابر مختل‌شده سرگردان شدند. این وضعیت در حالی تکرار می‌شود که تهران بیش از یک قرن است پایتخت ایران است؛ اما همچنان با مشکلات ابتدایی مدیریت روان‌آب‌ها و هدایت آب‌های سطحی دست‌وپنجه نرم می‌کند.

رضا لاهیجی، کارشناس طراحی صنعتی و معماری، در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی رکنا با انتقاد از تکرار آب‌گرفتگی در معابر پایتخت گفت: روز گذشته از ساعت ۵ صبح تا زمانی که به خانه رسیدم، در بسیاری از خیابان‌ها آب‌گرفتگی شدید وجود داشت؛ به‌طوری‌که آب تا نیمه چرخ خودروها بالا آمده بود و در برخی مسیرها خودروها عملاً امکان حرکت نداشتند. مسیری که معمولا باید در یک ساعت طی می‌شد، به دلیل ترافیک و آب‌گرفتگی حدود یک ساعت و نیم زمان برد.

وی با اشاره به اینکه شهروندان هر بار با تغییر مدیران شهری همچنان شاهد تکرار همین مشکلات هستند، افزود: پاسخ بسیاری از این مسائل سال‌هاست مشخص شده است. درباره راهکارهای مدیریت شهری در شهرهای مختلف جهان مطالعات و بررسی‌های زیادی انجام شده، اما به نظر می‌رسد اولویت مدیران شهری ما در سال‌های گذشته موضوعات دیگری بوده و رسیدگی به مسائل اساسی شهر در حاشیه قرار گرفته است.

آب‌گرفتگی تهران فقط مشکل کانال و جوی نیست

این کارشناس طراحی صنعتی و معماری با تأکید بر اینکه حل مشکلات تهران بیش از هر چیز به مدیریت تخصصی نیاز دارد، اظهار کرد: ترافیک، آب‌گرفتگی، ضعف حمل‌ونقل عمومی و بسیاری از مشکلات روزمره شهروندان، پاسخ مدیریتی دارند. از شهردار تا مدیران میانی باید افرادی متخصص و آشنا به مسائل شهری باشند که اولویتشان ارتقای کیفیت زندگی مردم باشد، نه مسائل سیاسی، جناح‌بازی، باندبازی و منافع اقتصادی شخصی.

لاهیجی درباره دلایل آب‌گرفتگی معابر توضیح داد: یکی از مشکلات، بی‌توجهی به موضوع آبخیزداری و مسیر طبیعی حرکت آب از ارتفاعات به سمت دشت‌هاست. از سوی دیگر، هنگام آسفالت‌ریزی نیز باید از مصالح و آسفالت متخلخل استفاده شود تا آب بتواند از سطح خیابان عبور کند، به لایه‌های زیرین برسد و در خاک جذب شود.

وی ادامه داد: در بسیاری از شهرهای جهان از آسفالت‌های متخلخل استفاده می‌شود که امکان نفوذ سریع آب به لایه‌های زیرین را فراهم می‌کنند. در برخی نمونه‌ها، حجم زیادی از آب در مدت کوتاهی از سطح آسفالت عبور می‌کند و به خاک می‌رسد؛ اما وقتی سطح خیابان مانند بتن نفوذناپذیر باشد، آب ناچار است از طریق جوی‌ها و کانال‌ها به نقاط پایین‌دست منتقل شود؛ موضوعی که می‌تواند آب‌گرفتگی در مناطق پایین‌تر شهر را تشدید کند.

این کارشناس با بیان اینکه مدیریت صحیح آب‌های سطحی می‌تواند به تقویت منابع آب زیرزمینی نیز کمک کند، گفت: اگر زیرساخت خیابان‌ها به شکلی طراحی شود که آب باران به زمین نفوذ کند، علاوه بر کاهش آب‌گرفتگی، امکان تغذیه منابع آب زیرزمینی نیز فراهم می‌شود.

زباله‌ها و ضعف آموزش شهروندی، بحران آب‌گرفتگی را تشدید می‌کنند

لاهیجی یکی دیگر از عوامل تشدید مشکلات شهری را انباشت زباله و ضعف فرهنگ شهروندی دانست و گفت: در تهران و بسیاری از کلان‌شهرهای کشور با حجم زیادی از زباله در معابر مواجه هستیم. برای اصلاح این وضعیت باید آموزش شهروندی از دوران کودکی آغاز شود و در تمام مقاطع تحصیلی ادامه پیدا کند.

وی با اشاره به نقش مدارس در تربیت شهروندان مسئولیت‌پذیر افزود: مدرسه باید علاوه بر آموزش علمی، شهروندی مسئول، اخلاق‌مدار و حساس نسبت به محیط اطراف تربیت کند. کودکان باید یاد بگیرند نسبت به اتفاقاتی که در شهر می‌افتد بی‌تفاوت نباشند؛ از تصادف و درگیری خیابانی گرفته تا مشکلات معابر و آسیب‌هایی که برای دیگران ایجاد می‌شود.

این کارشناس تاکید کرد: هدف نهایی آموزش باید پرورش انسان‌هایی باشد که توانایی تفکر، تحلیل و حل مسئله دارند و می‌توانند برای برطرف کردن مشکلات اجتماعی با یکدیگر همکاری کنند. چنین جامعه‌ای به‌تدریج به جامعه‌ای انسانی‌تر و مسئولیت‌پذیرتر تبدیل می‌شود.

مدیران شهری باید ایران را بشناسند، نه فقط سیاست را

لاهیجی در بخش دیگری از این گفت‌وگو با انتقاد از ضعف شناخت برخی مدیران از تاریخ، فرهنگ و هویت ایران اظهار کرد: آموزش و تربیت شهروند مسئول کافی نیست؛ دانشگاه‌ها و نظام آموزشی باید در کنار این موضوع، هویت ملی و شناخت سرزمین ایران را نیز تقویت کنند. هدف نهایی فعالیت‌های علمی و اجتماعی باید سربلندی و پیشرفت کشور باشد.

وی که به گفته خود ۳۵ سال سابقه فعالیت حرفه‌ای و سفر به شهرهای مختلف ایران را دارد و تاکنون حدود ۴۰ هزار نفر را آموزش داده است، گفت: در این سال‌ها با شهرداران، معاونان و مدیران مختلف شهری ارتباط داشته‌ام و یکی از مشکلاتی که مشاهده کرده‌ام، ضعف شناخت برخی مدیران از ایران و ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی آن است.

وی با اشاره به تجربه حضور خود در ایتالیا و سخنرانی در شهر فلورانس گفت: چند سال پیش به دلیل فعالیت در حوزه «پرشین دیزاین» و طراحی ایرانی به ایتالیا دعوت شدم و در دو شهر سخنرانی کردم. در فلورانس با یکی از مدیران این شهر گفت‌وگو داشتم که دکترای تاریخ هنر داشت و در حوزه ایران‌شناسی نیز تخصص داشت. او به من گفت که ایران را حتی پیش از ایتالیا، سرزمین نخست خود می‌داند؛ زیرا معتقد بود بخش مهمی از زیبایی‌ها و هنر غرب از فرهنگ و هنر ایرانی تأثیر گرفته است.

این کارشناس با انتقاد از فاصله میان تخصص و مسئولیت‌های مدیریتی در کشور افزود: مدیران شهری باید علاوه بر توانایی اجرایی، از دانش فرهنگی و تاریخی برخوردار باشند. وقتی مدیریت شهر درگیر مسائل سیاسی شود و تخصص و شناخت کافی از شهر و جامعه در اولویت نباشد، نتیجه آن همین مشکلاتی است که شهروندان هر روز با آن مواجه می‌شوند.

تهران به جای غافلگیری با بارندگی، باید برای بحران آماده باشد

لاهیجی در پاسخ به پرسشی درباره اقدامات ضروری مدیریت شهری برای جلوگیری از آب‌گرفتگی و سیلاب، با اشاره به هشدارهای هواشناسی و احتمال وقوع پدیده ال‌نینو گفت: این موضوع از یک سال قبل مطرح بوده و مدیران شهری باید از مدت‌ها پیش برای مواجهه با بارندگی‌های شدید و پیامدهای آن برنامه‌ریزی می‌کردند.

وی افزود: شهرداری باید ضرورت استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها و متخصصان را درک کند و از افراد حرفه‌ای و باتجربه برای حل مشکلات شهر دعوت کند. باید فراخوانی برای استفاده از دانش متخصصانی که بسیاری از آنها در خانه یا دانشگاه حضور دارند، منتشر شود تا برای مشکلاتی مانند آب‌گرفتگی، طوفان، سقوط درختان و سایر مخاطرات شهری راهکار ارائه دهند.

این کارشناس با اشاره به تجربه شهرسازی در ایران قدیم اظهار کرد: بسیاری از شهرهای قدیمی ما از نظر طراحی و سازگاری با شرایط محیطی، وضعیت مناسبی داشتند. دانش و تجربه نسل‌های قدیمی و متخصصان باسابقه نباید نادیده گرفته شود. مدیران شهری باید به سراغ این افراد بروند، از آنها دعوت کنند و حتی هزینه لازم برای استفاده از دانش و تجربه‌شان را تأمین کنند.

عادی‌شدن خطر تصادف و آب‌گرفتگی در تهران نگران‌کننده است

لاهیجی در پایان با انتقاد از عادی‌شدن مشکلات روزمره در پایتخت گفت: امروز شهروندان در مسیرهای روزانه خود بارها خطر تصادف را احساس می‌کنند. بارها دیده‌ام که خودروها به یکدیگر برخورد کرده‌اند، آینه خودروها شکسته یا موتورسیکلت‌ها به خودروها آسیب زده‌اند. متأسفانه این اتفاقات برای بسیاری عادی شده، درحالی‌که نباید چنین شرایطی را طبیعی بدانیم.

وی در پایان تاکید کرد: مردم نباید برای رسیدن سالم به خانه پس از ساعت‌ها حضور در خیابان خدا را شکر کنند. شهر باید به‌گونه‌ای مدیریت شود که شهروندان در آن احساس امنیت و آرامش داشته باشند. مشکلات تهران کم نیست و اگر مدیران شهری به جای اولویت دادن به مسائل سیاسی، از متخصصان و ظرفیت‌های علمی کشور استفاده نکنند، این مشکلات همچنان زندگی مردم را تحت فشار قرار خواهد داد.