مدارس جدید پایتخت هم هوشمندند، هم پناهگاه / شهرداری تهران معماری سبز را به مدارس نوساز می رساند

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، شهرداری تهران در قالب تفاهم‌نامه‌ای با وزارت آموزش‌وپرورش و استانداری تهران، طرح ساخت ۸۰ مجتمع آموزشی آینده‌محور را در دستور کار قرار داده است؛ طرحی که قرار است با تغییر الگوی سنتی مدارس، فضاهای آموزشی را به مجموعه‌هایی چندمنظوره با امکانات فرهنگی، ورزشی، درمانی و خدماتی برای ساکنان محله‌ها تبدیل کند.

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده درباره این طرح، در مرحله نخست، ۱۰ زمین برای آغاز عملیات اجرایی در نظر گرفته شده که پنج زمین تاکنون وارد مراحل عملیاتی شده‌اند. همچنین پنج زمین دیگر به دلیل وجود برخی موانع، از جمله مشکلات مربوط به موقعیت زمین، مجاورت با فضای سبز یا وجود معارض، نیازمند بررسی و جایگزینی هستند.

ساخت ۸۰ مجتمع آموزشی در مناطق جنوبی و دیگر نقاط تهران

این تفاهم‌نامه با مشارکت شهرداری تهران، وزارت آموزش‌وپرورش و استانداری تهران امضا شده است. بر اساس سازوکار پیش‌بینی‌شده، آموزش‌وپرورش زمین‌های مورد نظر خود، از جمله برخی مدارس فرسوده و زمین‌های دارای ظرفیت توسعه، را برای اجرای طرح معرفی می‌کند و شهرداری نیز مسئولیت ساخت مجموعه‌های جدید را بر عهده می‌گیرد.

مناطق ۱۵، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰ و ۲۲ تهران از جمله محدوده‌های هدف این برنامه هستند. بر اساس اطلاعات اعلام‌شده، شهرداری تهران تاکنون ۸۰ زمین پیشنهادی را برای توسعه زیرساخت‌های آموزشی شناسایی کرده است.

هدف این طرح، صرفاً جایگزینی ساختمان‌های فرسوده یا افزایش تعداد کلاس‌های درس نیست؛ بلکه ایجاد فضاهایی است که علاوه بر کارکرد آموزشی، بخشی از نیازهای فرهنگی، ورزشی و خدماتی محله را نیز تأمین کنند.

۵ زمین وارد مرحله عملیاتی شده‌اند

بر اساس توضیحات ارائه‌شده از سوی عوامل مرتبط با طرح، از ۱۰ زمین پیش‌بینی‌شده برای فاز نخست، پنج زمین پس از بررسی‌های اولیه وارد مراحل اجرایی شده‌اند. این مراحل شامل اقداماتی مانند تجهیز کارگاه و آماده‌سازی برای آغاز عملیات ساخت است.

پنج زمین دیگر نیز به دلیل مشکلاتی در انتخاب محل، نیازمند بررسی مجدد و احتمالاً جایگزینی هستند. از جمله این مشکلات می‌توان به قرار گرفتن برخی زمین‌ها در محدوده فضای سبز، وجود معارض و نامناسب بودن موقعیت مکانی برای احداث مدرسه اشاره کرد.

همچنین در یکی از زمین‌های پیش‌بینی‌شده در منطقه ۱۹، به دلیل فعالیت یک کانون فرهنگی و آموزشی دانش‌آموزی و برگزاری کلاس‌های فوق‌برنامه، اجرای عملیات تخریب ساختمان تا پایان دوره کلاس‌ها و با هدف رعایت حال دانش‌آموزان و خانواده‌های آنان به تعویق افتاده است. طبق توضیحات ارائه‌شده، برنامه اجرایی این پروژه آماده است، اما زمان‌بندی عملیات باید با پایان فعالیت کانون هماهنگ شود.

با این حال، هنوز جزئیات دقیق پیشرفت فیزیکی هر یک از پروژه‌ها، زمان‌بندی تکمیل مدارس و برنامه بهره‌برداری از مجتمع‌ها به‌صورت تفکیک‌شده اعلام نشده است.

مدرسه‌ای که فقط مدرسه نیست

یکی از ویژگی‌های اصلی این طرح، تعریف مدرسه به‌عنوان بخشی از ساختار اجتماعی محله است؛ رویکردی که بر اساس آن، فضای آموزشی از یک ساختمان مستقل و محدود به ساعات کلاس درس فراتر می‌رود و به مجموعه‌ای برای ارائه خدمات عمومی تبدیل می‌شود.

در طراحی این مجتمع‌ها، فضاهای آموزشی در کنار امکانات فرهنگی، ورزشی، سلامت و مشاوره پیش‌بینی شده‌اند. سالن‌های ورزشی چندمنظوره، سالن اجتماعات، کتابخانه، شهر کتاب، کافه و رستوران، واحدهای تجاری و مراکز بهداشتی و درمانی از جمله امکاناتی هستند که در الگوی پیشنهادی این مجموعه‌ها دیده شده‌اند.

همچنین فضاهایی برای فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی، از جمله حسینیه، در نظر گرفته شده است. در کنار این امکانات، پارکینگ محلی نیز بخشی از طرح است تا علاوه بر پاسخ‌گویی به نیاز مجموعه، به افزایش ظرفیت پارکینگ در محله‌های اطراف کمک کند.

بر اساس مشخصات اعلام‌شده، در طراحی این مجتمع‌ها فضاهای زیرسطحی برای پارکینگ و پناهگاه نیز پیش‌بینی شده است. این بخش‌ها می‌توانند در شرایط اضطراری، کارکردهای دیگری متناسب با الزامات ایمنی و پدافندی داشته باشند؛ هرچند جزئیات فنی و نحوه بهره‌برداری از این فضاها نیازمند اعلام رسمی است.

مدرسه هوشمند با معماری پایدار و امکانات نوین آموزشی

در الگوی طراحی این مجتمع‌ها، استفاده از روش‌های جدید آموزشی و ظرفیت‌های هوش مصنوعی نیز مورد توجه قرار گرفته است. معماری پایدار، کاهش مصرف انرژی، طراحی سازگار با محیط زیست و استفاده از فضاهای تعاملی برای افزایش مشارکت دانش‌آموزان از دیگر محورهای اعلام‌شده در این طرح است.

همچنین تأکید شده است که معماری مدارس باید با هویت ایرانی‌اسلامی و ویژگی‌های فرهنگی هر محله تناسب داشته باشد. بر این اساس، قرار است مدارس جدید به‌جای الگوهای بسته و تک‌عملکردی، از فضاهایی برخوردار باشند که امکان برگزاری فعالیت‌های آموزشی، فرهنگی، اجتماعی و ورزشی را فراهم کنند.

البته میزان تحقق این ویژگی‌ها در پروژه‌های در دست اجرا، به جزئیات طراحی نهایی، کیفیت ساخت، تجهیزات تحویلی و نحوه مدیریت و نگهداری مجموعه‌ها بستگی دارد.

مدرسه پایدار ابوذر؛ نمونه‌ای از الگوی جدید در منطقه ۱۷

مدرسه پایدار ابوذر در منطقه ۱۷ تهران، یکی از نمونه‌های معرفی‌شده برای این رویکرد جدید است. این پروژه در پهنه‌ای به مساحت حدود ۲۰ هزار مترمربع طراحی شده و قرار است مجموعه‌ای از خدمات آموزشی، فرهنگی، ورزشی و درمانی را در یک ساختار یکپارچه گرد هم آورد.

در طرح مفهومی این مجموعه، الگوی حیاط مرکزی و فضاهای تعاملی مورد توجه قرار گرفته است؛ الگویی که هدف آن ایجاد ارتباط بیشتر میان مدرسه و محیط شهری و فراهم کردن امکان استفاده چندمنظوره از فضاهاست.

این پروژه به‌عنوان نمونه‌ای از تغییر نگاه به فضاهای آموزشی معرفی شده است؛ نگاهی که مدرسه را نه‌فقط محل تحصیل دانش‌آموزان، بلکه یکی از کانون‌های اجتماعی محله می‌داند. با این حال، ارزیابی میزان تحقق این اهداف به تکمیل پروژه و بهره‌برداری واقعی از امکانات پیش‌بینی‌شده وابسته است.

وعده ساخت ۸۰ مجتمع؛ معیار موفقیت، زمان‌بندی و کیفیت اجراست

تبدیل مدارس به مجموعه‌های چندمنظوره می‌تواند در صورت اجرای درست، به افزایش دسترسی شهروندان به امکانات آموزشی، ورزشی، فرهنگی و خدماتی کمک کند؛ به‌ویژه در محله‌هایی که با کمبود زیرساخت‌های عمومی مواجه هستند.

با این حال، در طرحی با هدف ساخت ۸۰ مجتمع آموزشی، علاوه بر معماری و تنوع امکانات، موضوعاتی مانند زمان‌بندی ساخت، تأمین اعتبار، کیفیت فضاهای آموزشی، ظرفیت واقعی پذیرش دانش‌آموزان، دسترسی عادلانه ساکنان محله و هزینه نگهداری مجموعه‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.

همچنین باید مشخص شود که استفاده عمومی از امکاناتی مانند سالن‌های ورزشی، کتابخانه‌ها، مراکز سلامت و پارکینگ‌ها با چه سازوکاری انجام خواهد شد و هزینه‌های بهره‌برداری از این فضاها بر عهده کدام نهاد خواهد بود.

در نهایت، موفقیت این طرح تنها با اعلام تعداد زمین‌های شناسایی‌شده یا آغاز عملیات ساخت سنجیده نمی‌شود؛ بلکه تکمیل به‌موقع پروژه‌ها، رفع کمبودهای آموزشی، کیفیت خدمات ارائه‌شده و میزان بهره‌مندی دانش‌آموزان و ساکنان محله‌ها از امکانات جدید، معیارهای اصلی ارزیابی عملکرد آن خواهد بود.