هشدار سازمان ملل؛ زمین تا پایان قرن چقدر گرم‌تر می‌شود؟

فاصله تعهدات دولت‌ها با واقعیت اقلیمی

گزارش تازه برنامه محیط‌زیست سازمان ملل متحد نشان می‌دهد شکاف میان وعده‌های دولت‌ها برای مهار تغییرات اقلیمی و اقداماتی که واقعاً انجام می‌دهند، همچنان یکی از موانع اصلی مقابله با گرمایش زمین است. بر اساس این گزارش که روز چهارشنبه ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، حتی اجرای کامل تعهدات اقلیمی کشورها نیز نمی‌تواند به‌تنهایی جهان را به اهداف تعیین‌شده در توافق پاریس برساند.

توافق پاریس با هدف محدود کردن افزایش دمای متوسط جهان به کمتر از ۲ درجه سانتی‌گراد و تلاش برای مهار آن در سطح ۱.۵ درجه نسبت به دوران پیشاصنعتی شکل گرفت. با این حال، پیش‌بینی‌های جدید نشان می‌دهد جهان همچنان از مسیر دستیابی به این اهداف فاصله دارد. برآوردها حاکی از آن است که با اجرای کامل تعهدات موجود، گرمایش زمین تا پایان قرن ممکن است به حدود ۲.۶ درجه سانتی‌گراد برسد؛ در صورت ادامه سیاست‌های فعلی، این میزان حتی می‌تواند به حدود ۲.۸ درجه افزایش یابد.

چرا افزایش ۲.۶ درجه‌ای نگران‌کننده است؟

افزایش دمای زمین به این معنا نیست که همه نقاط جهان به یک اندازه گرم‌تر می‌شوند. میانگین جهانی دما، تغییرات گسترده‌ای را پنهان می‌کند که در مناطق مختلف رخ می‌دهد؛ از افزایش شدت و طول دوره‌های گرما گرفته تا تغییر الگوهای بارندگی، تشدید خشکسالی و افزایش خطر سیلاب‌های شدید.

در چنین شرایطی، کشاورزی و تولید مواد غذایی با فشار بیشتری مواجه می‌شوند، منابع آب در مناطق خشک آسیب‌پذیرتر خواهند شد و شهرها ناچارند هزینه‌های بیشتری برای مقابله با موج‌های گرما و حوادث اقلیمی بپردازند. افزایش دما همچنین به گرم شدن اقیانوس‌ها، ذوب یخچال‌ها و بالا آمدن سطح آب دریاها کمک می‌کند؛ روندی که جوامع ساحلی و جزایر کم‌ارتفاع را در معرض خطر قرار می‌دهد.

نکته مهم آن است که پیامدهای گرمایش زمین خطی و یکسان نیستند؛ هر بخش از افزایش دما می‌تواند خطرات بیشتری برای انسان‌ها و اکوسیستم‌ها ایجاد کند. به همین دلیل، حتی اگر دستیابی به هدف ۱.۵ درجه‌ای دشوارتر شده باشد، جلوگیری از افزایش بیشتر دما همچنان اهمیت حیاتی دارد.

انتشار گازهای گلخانه‌ای؛ مسئله‌ای فراتر از وعده‌ها

عامل اصلی گرمایش کنونی زمین، انباشت گازهای گلخانه‌ای ناشی از فعالیت‌های انسانی در جو است. سوزاندن زغال‌سنگ، نفت و گاز طبیعی برای تولید برق، حمل‌ونقل و فعالیت‌های صنعتی، در کنار برخی فعالیت‌های کشاورزی و تغییر کاربری زمین، از مهم‌ترین منابع این گازها هستند.

گزارش‌های اقلیمی سازمان ملل بارها بر این نکته تأکید کرده‌اند که اعلام هدف‌های بلندمدت، بدون کاهش واقعی انتشار گازهای گلخانه‌ای، برای مهار گرمایش کافی نیست. کشورها باید برنامه‌های خود را به اقداماتی قابل‌اندازه‌گیری تبدیل کنند؛ از کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر گرفته تا افزایش بهره‌وری انرژی و حفاظت از جنگل‌ها.

بر اساس گزارش جدید، برای محدود کردن افزایش دما، کاهش سریع‌تر انتشار گازهای گلخانه‌ای ضروری است. تحلیل‌های منتشرشده درباره این گزارش تأکید دارند که کاهش انتشار در سال‌های پیش رو باید بسیار فراتر از سطح تعهدات فعلی کشورها باشد.

آیا هنوز می‌توان از بدترین سناریو جلوگیری کرد؟

پیش‌بینی افزایش ۲.۶ درجه‌ای به معنای قطعی بودن این میزان گرمایش نیست؛ این برآورد بر اساس فرض اجرای تعهدات اقلیمی موجود انجام شده است. مسیر واقعی دمای زمین به تصمیم‌های دولت‌ها، سرعت کاهش انتشار، تحولات فناوری و میزان پایبندی کشورها به توافق‌های بین‌المللی بستگی دارد.

گسترش انرژی خورشیدی و بادی، کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی، برقی‌سازی حمل‌ونقل و افزایش بهره‌وری انرژی می‌توانند به کاهش انتشار کمک کنند. با این حال، هرچه اقدام مؤثر برای کاهش انتشار بیشتر به تعویق بیفتد، دستیابی به اهداف اقلیمی دشوارتر خواهد شد و احتمال عبور از آستانه‌های مهم افزایش می‌یابد.

هشدار تازه سازمان ملل در نهایت یک پیام روشن دارد: بحران اقلیمی با اعلام تعهدات تازه مهار نمی‌شود. آنچه مسیر آینده زمین را تعیین می‌کند، میزان کاهش واقعی گازهای گلخانه‌ای در سال‌های پیش رو است. فاصله میان وعده‌ها و عملکرد دولت‌ها می‌تواند تعیین کند که نسل‌های آینده با جهانی گرم‌تر و پرمخاطره‌تر روبه‌رو شوند یا هنوز فرصت مهار بخش مهمی از پیامدهای تغییرات اقلیمی وجود داشته باشد.