غافلگیری جوی در راه است؛ وضعیت هوا در روزهای نخست پاییز چه تغییری می کند؟/ نقشه‌های جدید هواشناسی

به گزارش رکنا،  نقشه‌های جدید هواشناسی از احتمال تغییر الگوی جوی ایران در روزهای نخست مهرماه و شکل‌گیری ناپایداری‌های جوی در برخی مناطق کشور حکایت دارند.

بررسی خروجی مدل میان‌مدت اروپایی ECMWF IFS HRES برای پنجم مهرماه نشان می‌دهد که برای ارزیابی وضعیت جوی کشور، تنها بررسی نقشه بارش کافی نیست و باید عواملی مانند فشار سطح زمین، دمای لایه‌های میانی جو و مسیر حرکت سامانه‌های جوی نیز مورد توجه قرار گیرد.

این شاخص‌ها مشخص می‌کنند که افزایش ابر و بارش احتمالی، ناشی از ورود یک سامانه جوی گسترده است یا صرفاً به ناپایداری‌های محلی محدود خواهد شد.

یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها در این بررسی، ارتفاع ژئوپتانسیل تراز ۵۰۰ هکتوپاسکال است؛ تراز جوی که وضعیت جریان هوا در ارتفاع حدود پنج تا شش کیلومتری سطح زمین را نشان می‌دهد. کاهش ارتفاع ژئوپتانسیل و شکل‌گیری ناوه در این تراز می‌تواند زمینه ورود هوای سردتر و افزایش ناپایداری را فراهم کند، در حالی که استقرار پشته و افزایش ارتفاع ژئوپتانسیل معمولاً با فرونشینی هوا و کاهش رشد ابرها همراه است.

فشار سطح دریا نیز نقش مهمی دارد. اختلاف فشار میان مناطق مختلف، جریان باد را ایجاد می‌کند و می‌تواند در انتقال رطوبت به داخل کشور مؤثر باشد. در صورت هم‌زمانی جریان‌های مرطوب با یک سامانه ناپایدار در لایه‌های بالاتر جو، احتمال شکل‌گیری ابرهای باران‌زا افزایش پیدا می‌کند؛ هرچند وجود رطوبت به‌تنهایی برای وقوع بارش کافی نیست.

در شمال کشور، وضعیت دریای خزر، جهت جریان باد و ارتفاعات البرز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. برخورد جریان هوای مرطوب با دامنه‌های البرز موجب صعود هوا یا صعود اوروگرافیک می‌شود که می‌تواند به تشکیل ابر و بارش در مناطق کوهستانی و دامنه‌های رو به باد منجر شود.

در مناطق مرکزی و جنوبی نیز بالا بودن دما لزوماً به معنای نبود بارش نیست. برای شکل‌گیری رگبارهای پاییزی، وجود رطوبت کافی و سازوکار صعود هوا ضروری است. در مقابل، فرونشینی هوا می‌تواند با گرم و خشک‌تر شدن نسبی جو، شکل‌گیری ابرهای باران‌زا را محدود کند.

در تهران نیز پیش‌بینی‌های میان‌مدت باید با احتیاط تفسیر شوند. پیش‌بینی فعلی برای پنجم مهر، آسمانی قسمتی ابری و احتمال پایین بارش را نشان می‌دهد؛ اما این پیش‌بینی به‌تنهایی نمی‌تواند وضعیت جوی سایر مناطق کشور را مشخص کند.

برای تعیین دقیق‌تر مناطق بارشی، باید نقشه‌های بارش ساعتی و تجمعی نزدیک به زمان وقوع سامانه بررسی شوند.