هاری جان ۲۰ نفر را گرفت؛ پشت موج‌های مجازی علیه مهار سگ‌های بی‌صاحب چه کسانی هستند؟

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، وزارت بهداشت می‌گوید سالانه حدود ۴۰۰ هزار نفر در کشور سگ‌گزیده می‌شوند و تزریق واکسن به افراد در معرض خطر ۶۵ میلیون دلار برای دولت هزینه دارد. هم‌زمان، از ثبت ۴۴۵ هزار مورد حیوان‌گزیدگی و مرگ ۲۰ نفر بر اثر هاری در سال ۱۴۰۴ خبر داده شده است. این ارقام یک واقعیت را نشان می‌دهد: هزینه پیشگیری سنگین است، اما مهار عامل خطر هنوز به نتیجه‌ای متناسب با این هزینه نرسیده است.

علیرضا رئیسی، معاون بهداشتی وزیر بهداشت، گفته است سالانه حدود ۴۰۰ هزار مورد سگ‌گزیدگی در کشور رخ می‌دهد و دولت برای واکسیناسیون این افراد ۶۵ میلیون دلار هزینه می‌کند. رئیس گروه بیماری‌های قابل انتقال بین انسان و حیوان نیز شمار کل حیوان‌گزیدگی‌های ثبت‌شده در سال ۱۴۰۴ را ۴۴۵ هزار مورد اعلام کرده است. این دو رقم به دو آمار جداگانه مربوط‌اند: یکی تعداد سالانه سگ‌گزیدگی و دیگری مجموع حیوان‌گزیدگی‌های ثبت‌شده در سال گذشته.

بیشترین گزش‌ها از سوی سگ و گربه رخ می‌دهد، اما به گفته وزارت بهداشت، مرگ‌های ناشی از هاری عمدتا به گزش سگ‌های بدون صاحب و حیوانات وحشی مربوط است. مقام‌های این وزارتخانه می‌گویند ۲۰ نفر از قربانیان حیوان‌گزیدگی در سال ۱۴۰۴ بر اثر هاری جان باختند. گزش گربه نیز شایع است، اما تاکنون مرگی بر اثر هاری ناشی از گربه به وزارت بهداشت گزارش نشده است.

واکسن پس از گزش ضروری است، اما درمان پیامد بحران جای پیشگیری از آن را نمی‌گیرد. وقتی صدها هزار مورد گزش ثبت می‌شود و دولت سالانه ده‌ها میلیون دلار برای واکسیناسیون هزینه می‌کند، پرسش اصلی این است که برنامه مهار حیوانات بدون سرپرست چه نتیجه‌ای داشته و مسئول شکست یا کندی آن کدام دستگاه است؟

در ایران، هر بحثی درباره ساماندهی سگ‌های بدون صاحب به‌سرعت به جدال در شبکه‌های اجتماعی کشیده می‌شود. مخالفان برخی طرح‌ها از ضرورت حمایت از حیوانات می‌گویند؛ منتقدان نیز از متوقف شدن اقدامات اجرایی و شکل‌گیری موج‌های سازمان‌یافته مخالفت سخن می‌گویند. ادعای وجود «مافیا» یا سودبرندگان از ادامه وضع موجود، بدون سند قابل اثبات نیست. اما همین ادعاها نیز باید بررسی شوند، نه اینکه با انکار کلی یا هیاهوی رسانه‌ای کنار گذاشته شوند.

مسئولیت نهادهای دولتی روشن است، اعلام کنند چه برنامه‌ای برای کاهش گزش دارند، چه دستگاهی مسئول اجراست، بودجه چگونه هزینه می‌شود و نتیجه اقدامات با چه شاخصی سنجیده شده است. در مقابل، هر گروهی که با طرح‌های مهار مخالفت می‌کند نیز باید راهکار عملی خود را برای جلوگیری از گزش و مرگ ارائه دهد. مخالفت بدون جایگزین، پاسخ‌گوی قربانیان نیست.

۲۰ مرگ در یک سال را نمی‌توان پیامدی حاشیه‌ای دانست. وقتی وزارت بهداشت از صدها هزار گزش و هزینه ۶۵ میلیون دلاری واکسیناسیون خبر می‌دهد، ادامه وضع موجود دیگر صرفا یک اختلاف‌نظر درباره نحوه برخورد با حیوانات نیست؛ مسئله‌ای مستقیم در حوزه سلامت عمومی است و باید با آمار، برنامه اجرایی و پاسخ‌گویی روشن پیگیری شود.