شهرداری نمی‌تواند در برابر رنج و معیشت مردم بی‌تفاوت بماند

 به گزارش رکنا ناصر امانی، در تذکر پیش از دستور خود با اشاره به پرونده امروز روزنامه همشهری با عنوان «وظیفه ما نیست!» گفت: این موضوع باید مدت‌ها پیش در مدیریت شهری تهران محل گفت‌وگویی جدی قرار می‌گرفت و پرسش اصلی این است که شهرداری تهران تا کجا مسئول است.

وی اظهار کرد: آیا مسکن مردم، معیشت خانوارها، سلامت، انرژی و دیگر مسائل اقتصادی و اجتماعی شهروندان نیز در قلمرو مسئولیت شهرداری قرار می‌گیرد؟ اگر دستگاهی بگوید فلان مسئله در شرح وظایف من نیست، آیا می‌تواند نسبت به رنج و مشکل مردم بی‌تفاوت بماند؟

امانی افزود: اصل دغدغه، فارغ از انگیزه‌های سیاسی پنهان آن، قابل احترام است. هیچ مدیری نمی‌تواند در برابر مشکلات واقعی مردم صرفاً به یک بند از شرح وظایف خود اشاره کند و صورت مسئله را پاک کند. در روزهای سخت، در بحران و جنگ، این مسئولیت حتی سنگین‌تر می‌شود.

وی ادامه داد: اما درست از همین‌جا یک پرسش مهم‌تر آغاز می‌شود؛ آیا نادرست بودن جمله «وظیفه ما نیست» به این معناست که جمله مقابل آن، یعنی «همه‌چیز وظیفه ماست»، درست است؟ به گمان من پاسخ منفی است.

عضو شورای شهر تهران تأکید کرد: موضوع فقط یک پرونده روزنامه‌ای نیست. آنچه امروز در روزنامه همشهری صورت‌بندی شده، ادامه مسیری است که طی چند سال گذشته در مدیریت شهری تهران قابل مشاهده بوده است.

وی گفت: شهرداری به‌تدریج درباره حوزه‌هایی سخن گفته و در برخی از آنها وارد عمل شده که بخش مهمی از مسئولیت اصلی آنها بر عهده دولت و دستگاه‌های ملی است؛ از مسکن و معیشت گرفته تا تنظیم بازار برخی کالاها، سلامت، انرژی و حوزه‌های مختلف اجتماعی.

امانی افزود: بنابراین با یک تصمیم مقطعی ناشی از شرایط جنگ روبه‌رو نیستیم. جنگ و شرایط دشوار اخیر شاید ضرورت بحث را بیشتر کرده باشد و فضایی ایجاد کرده باشد که برخی اتفاقات خاص و معنادار در حوزه شهری فعلاً مورد توجه قرار نگیرد که البته در زمان مناسب باید به سراغ آنها رفت.

وی ادامه داد: اما اصل این نگاه سابقه‌ای طولانی‌تر در دوره شهردار کنونی تهران دارد. حتی در مقاطعی تلاش رسانه‌ای وسیعی صورت گرفته تا تجربه تهران در برخی از این حوزه‌ها به‌عنوان الگویی معرفی شود که می‌تواند در سطح کشور نیز مورد استفاده قرار گیرد.

امانی تصریح کرد: پس لازم است یک بار بدون شعار و فارغ از موافقت یا مخالفت سیاسی، درباره اصل این تحول صحبت کنیم.

وی گفت: مسئله این نیست که شهرداری چرا به مشکلات مردم اهمیت می‌دهد. شهرداری اساساً برای مردم است و کیفیت زندگی شهروندان باید مهم‌ترین دغدغه آن باشد.

عضو شورای شهر تهران افزود: مسئله این است که مرز مسئولیت شهرداری کجاست، چه کسی این مرز را تعیین می‌کند و گسترش آن چگونه باید تأمین مالی شود؟

امانی با اشاره به نقش حکومت‌های محلی در برخی شهرهای جهان اظهار کرد: در بسیاری از شهرهای جهان، حکومت‌های محلی در حوزه‌هایی مانند مسکن، سلامت، انرژی، حمایت اجتماعی و حتی توسعه اقتصادی نقش دارند. بنابراین نمی‌توان گفت ورود مدیریت محلی به این حوزه‌ها ذاتاً نادرست است.

وی ادامه داد: تفاوت در جای دیگری است. آنجا که حکومت محلی مسئولیتی برعهده دارد، اختیار، منبع مالی، ابزار سیاستی و سازوکار پاسخ‌گویی آن نیز تا حد زیادی مشخص است. نمی‌توان فقط مسئولیت‌ها را منتقل کرد و درباره منابع و پاسخ‌گویی سکوت کرد.

وی افزود: اگر قرار است شهرداری تهران در تأمین مسکن نقش گسترده‌تری داشته باشد، باید معلوم باشد حدود این نقش چیست. اگر قرار است وارد معیشت خانوار شود، باید بدانیم با چه مأموریت و تا کجا. اگر قرار است بخشی از مسئله انرژی را حل کند، باید اختیارات و مسئولیت دستگاه‌های ملی و محلی روشن باشد. همین پرسش درباره سلامت و سایر حوزه‌ها نیز وجود دارد.

عضو شورای شهر تهران گفت: در غیر این صورت، با پدیده‌ای مواجه می‌شویم که می‌توان آن را «گسترش بی‌قاعده مأموریت» نامید؛ هر مسئله‌ای که در جامعه جدی می‌شود، به‌تدریج به فهرست وظایف شهرداری افزوده می‌شود، بدون آنکه همزمان درباره ساختار نهادی، حدود مسئولیت، منابع مالی و پاسخ‌گویی آن تصمیم روشنی گرفته شده باشد.این فقط یک مسئله اداری نیست؛ یک مسئله جدی اقتصادی نیز هست.

امانی ادامه داد: هر مسئولیت تازه، هزینه تازه‌ای دارد. مسکن هزینه دارد. حمایت معیشتی هزینه دارد. تنظیم بازار هزینه دارد. سلامت هزینه دارد. حمل‌ونقل هزینه دارد. انرژی هزینه دارد. خدمات اجتماعی هزینه دارد.

وی تصریح کرد: بنابراین وقتی شهرداری هر روز دامنه مأموریت خود را گسترده‌تر می‌کند، شورای شهر وظیفه دارد یک سؤال بسیار ساده بپرسد: پول این همه تعهد از کجا قرار است تأمین شود؟

امانی گفت: اینجاست که بحث «وظیفه ما نیست» به یکی از بنیادی‌ترین مسائل امروز تهران، یعنی شیوه تأمین مالی شهر متصل می‌شود.

وی افزود: تهران سال‌هاست هزینه وابستگی مدیریت شهری به منابع حاصل از زمین، ساخت‌وساز و تراکم را می‌پردازد. همه ما درباره ضرورت فاصله گرفتن از شهر‌فروشی و حرکت به سمت درآمدهای سالم و پایدار سخن گفته‌ایم.

ناصر امانی، عضو شورای شهر تهران، ادامه داد: اما اگر در یک سوی معادله، دائماً بر تعداد و ابعاد مأموریت‌های شهرداری اضافه کنیم و در سوی دیگر، نظام درآمدی پایدار و متناسب با این مأموریت‌ها ایجاد نکنیم، فشار مالی این تعهدات نهایتاً جایی تخلیه خواهد شد. و یکی از آسان‌ترین جاها، خود شهر است.

وی افزود: پرونده مصوبات ۷۱۲ و ۷۱۶ کمیسیون ماده پنج، که در ماه‌های اخیر درباره آن بحث‌های جدی صورت گرفته، از همین جهت اهمیت دارد. این مصوبات در بستر بازسازی ساختمان‌های آسیب‌دیده از جنگ شکل گرفتند و برای تأمین منابع و جبران خسارت‌ها، امکان استفاده از امتیازهای تراکمی و انتقال آنها از پلاک‌های آسیب‌دیده به پلاک‌های دیگر را فراهم کردند.

امانی تأکید کرد: کسی در ضرورت حمایت از خانواده‌ای که خانه‌اش در جنگ آسیب دیده تردید ندارد. دولت و مدیریت شهری هر دو در برابر چنین شهروندانی مسئول‌اند. محل بحث چیز دیگری است: آیا هزینه انجام این مسئولیت باید از ظرفیت کالبدی شهر تأمین شود؟

عضو شورای شهر تهران گفت: این سؤال بسیار فراتر از یک پرونده شهرسازی است. وقتی یک طبقه یا تراکم اضافه در نقطه‌ای از تهران واگذار می‌شود، ما صرفاً یک عدد روی کاغذ نمی‌فروشیم. آن تراکم تبدیل به ساختمان می‌شود.

وی ادامه داد: ساختمان، جمعیت و فعالیت ایجاد می‌کند. جمعیت و فعالیت به خیابان، حمل‌ونقل عمومی، آب، برق، فاضلاب، مدرسه، فضای سبز، خدمات شهری و مجموعه‌ای از زیرساخت‌ها نیاز دارند.

امانی تصریح کرد: درآمد ناشی از واگذاری آن امتیاز ممکن است یک بار به حساب شهرداری وارد شود، اما آثار تصمیمی که گرفته‌ایم ممکن است ده‌ها سال در شهر باقی بماند.

وی با تأکید بر ضرورت تفکیک میان درآمد و دارایی شهر اظهار کرد: به همین دلیل است که باید میان درآمد و دارایی شهر تفاوت قائل شویم.

امانی افزود: ظرفیت توسعه تهران، زمین شهر، حقوق توسعه‌ای و امکان بارگذاری بیشتر بر پهنه‌های شهری را نمی‌توان مانند درآمد عادی و جاری شهرداری دید. اینها بخشی از ثروت و ظرفیت بین‌نسلی شهر هستند.

وی ادامه داد: اگر امروز آنها را برای تأمین هزینه‌های جاری یا تعهدات رو به افزایش مدیریت شهری مصرف کنیم، در واقع بخشی از منابع شهر آینده را برای سیاست‌های امروز خرج کرده‌ایم.

عضو شورای شهر تهران گفت: به زبان ساده‌تر، خدمت امروز تمام می‌شود، اما تراکم فروخته‌شده در شهر می‌ماند.این همان نقطه‌ای است که گسترش مأموریت‌های شهرداری می‌تواند به مسئله‌ای بسیار جدی تبدیل شود.

وی افزود: اگر قرار باشد هر مسئله‌ای که دولت در حل آن با دشواری مواجه است به شهرداری تهران منتقل شود، اما منابع پایدار متناسب با آن نیز منتقل نشود، شهرداری ناگزیر خواهد بود برای تأمین هزینه این مسئولیت‌ها به دارایی‌ها و ظرفیت‌های خود متوسل شود.در شهری مانند تهران، یکی از مهم‌ترین این ظرفیت‌ها زمین و حق توسعه است.

وی گفت: نتیجه می‌تواند یک چرخه خطرناک باشد؛ شهرداری مسئولیت بیشتری می‌پذیرد؛ مسئولیت بیشتر هزینه بیشتری ایجاد می‌کند؛ هزینه بیشتر نیاز به درآمد بیشتری دارد؛ و نبود درآمد پایدار، انگیزه استفاده بیشتر از زمین، تراکم و ظرفیت کالبدی شهر را افزایش می‌دهد.

عضو شورای شهر تهران تأکید کرد: در این صورت، گسترش مأموریت و شهر‌فروشی می‌توانند یکدیگر را تغذیه کنند.

وی با بیان اینکه در این زمینه یک پرسش سیاسی نیز وجود دارد که نباید از طرح آن پرهیز کرد، اظهار کرد: وقتی شهرداری از حمل‌ونقل و خدمات شهری فراتر می‌رود و به‌تدریج وارد مسکن، معیشت، سلامت، انرژی، تنظیم بازار و دیگر شئون زندگی روزمره خانوار می‌شود، ماهیت خود این نهاد نیز تغییر می‌کند.وی در پایان تأکید کرد: تهران را برای مقصدی که شاید هرگز نرسد، خرج نکنیم.