مازوت کم‌سولفور به جنگ آلودگی می‌رود؟/ هشدار محیط زیست درباره ذرات معلق

به گزارش خبرگزاری رکنا،  با آغاز فصل سرد و افزایش مصرف گاز در بخش‌های مختلف، موضوع تأمین سوخت نیروگاه‌ها و پیامدهای زیست‌محیطی استفاده از سوخت‌های مایع بار دیگر در کانون توجه قرار می‌گیرد؛ مسئله‌ای که مستقیماً با کیفیت هوای شهرهای اطراف نیروگاه‌ها ارتباط دارد.

در سال‌های اخیر، محدود کردن مصرف مازوت در نیروگاه‌های مجاور کلان‌شهرها یکی از مطالبات اصلی حوزه محیط زیست بوده است، اما در شرایطی که حذف کامل مصرف این سوخت امکان‌پذیر نیست، استفاده از مازوت کم‌سولفور به‌عنوان گزینه‌ای با آلایندگی کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

بررسی نتایج اجرای این سیاست نشان می‌دهد کاهش میزان گوگرد سوخت می‌تواند در کاهش انتشار دی‌اکسید گوگرد مؤثر باشد؛ با این حال، اثرات زیست‌محیطی مصرف مازوت تنها به این آلاینده محدود نمی‌شود و تولید ذرات معلق و آلاینده‌های ثانویه نیز ضرورت مدیریت پیشگیرانه مصرف سوخت نیروگاه‌ها را دوچندان می‌کند.

مازوت معمولی حدود سه تا پنج درصد گوگرد دارد

در این رابطه احمد طاهری سرپرست مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای کاهش مصرف مازوت در نیروگاه‌های مجاور کلان‌شهرها به ایسنا گفت: یکی از موضوعات مورد پیگیری سازمان، محدود کردن مصرف مازوت در مجاورت کلان‌شهرهایی است که از آلودگی ناشی از مصرف سوخت نیروگاه‌ها تأثیر می‌پذیرند. در مواردی که اجبار به مصرف وجود دارد نیز تلاش شده است از مازوت کم‌سولفور استفاده شود.

وی ادامه داد: مازوت معمولی حدود سه تا پنج درصد گوگرد دارد، در حالی که میزان گوگرد در مازوت کم‌سولفور کمتر از نیم درصد است و طبیعتاً ترجیح سازمان حرکت به سمت استفاده از این نوع سوخت است.

وی گفت: سال گذشته برای نخستین بار در کشور حدود ۴۲۱ میلیون لیتر مازوت کم‌سولفور در اختیار چهار نیروگاه مجاور کلان‌شهرها قرار گرفت و اثر این اقدام به‌صورت شاخص در شهر اراک مشاهده شد.

طاهری افزود: در سال ۱۴۰۲، در شهر اراک ۲۸ روز ناسالم با آلاینده معیار دی‌اکسید گوگرد ثبت شد، اما با اختصاص حدود ۲۵۰ میلیون لیتر مازوت کم‌سولفور به نیروگاه شازند، این تعداد در سال ۱۴۰۴ به دو روز کاهش یافت که تغییر قابل‌ملاحظه‌ای است.

گازوئیل مورد استفاده نیروگاه‌ها در همه موارد استاندارد نبود

طاهری درباره مصرف نفت‌گاز در نیروگاه‌ها گفت: سال گذشته گازوئیل مورد استفاده نیروگاه‌ها نیز در همه موارد استاندارد نبود، اما تلاش شد حداکثر استفاده از گاز در نیروگاه‌ها صورت گیرد. به‌عنوان نمونه، در نیروگاه شهرری در بیشتر ایام سال امکان استفاده از گاز فراهم بود و تنها در بازه‌های کوتاهی و در شرایط اضطرار، نیروگاه به مصرف نفت‌گاز سوئیچ می‌کرد.

وی افزود: در استان تهران نیز توانستیم مصرف مازوت در نیروگاه‌ها را به‌طور کامل مدیریت و متوقف کنیم و تا حد امکان نیز از نفت‌گاز یورو۴ استفاده شد. با این حال، نیروگاه‌هایی در اطراف تهران از جمله نیروگاه منتظر قائم و نیروگاه شهید رجایی وجود دارند که مصرف سوخت آنها می‌تواند بر کیفیت هوای شهرهای مجاور از جمله تهران و کرج اثرگذار باشد.

اثر مصرف مازوت فقط به دی‌اکسید گوگرد محدود نمی‌شود

سرپرست مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست درباره میزان اثرگذاری مصرف مازوت نیروگاه‌های اطراف تهران بر آلودگی هوای این شهر اظهار کرد: میزان این اثرگذاری به شرایط جوی وابسته است؛ از جمله پایداری جو و جهت باد. بنابراین نمی‌توان یک نسخه کلی برای میزان اثرگذاری آن ارائه کرد.

طاهری ادامه داد: گاهی این موضوع مطرح می‌شود که چون در تهران آلاینده شاخص دی‌اکسید گوگرد نداریم، بنابراین مصرف مازوت در نیروگاه‌های اطراف تأثیری بر آلودگی هوای تهران ندارد، در حالی که این برداشت صحیح نیست.

وی توضیح داد: مصرف مازوت علاوه بر تولید دی‌اکسید گوگرد، موجب تولید ذرات معلق نیز می‌شود. همچنین گوگرد منتشرشده در مسیر انتقال به شهرهای مجاور می‌تواند تغییر ماهیت دهد و به آلاینده ثانویه سولفات تبدیل شود که بخشی از ذرات معلق را تشکیل می‌دهد؛ بنابراین اثر مصرف مازوت تنها به ثبت دی‌اکسید گوگرد به‌عنوان آلاینده شاخص محدود نمی‌شود.

تجربه همکاری با هواشناسی برای پیشگیری از آلودگی 

به گفته طاهری، یکی از تجربه‌های خوبی که سال گذشته با همکاری سازمان هواشناسی و وزارت نیرو داشتیم، این بود که برای نیروگاه‌های مجاور کلان‌شهرها محدودیت‌هایی در نظر گرفته شد. با توجه به اینکه امکان اعمال این محدودیت‌ها در کل دوره زمستان وجود نداشت، پیش از ایجاد شرایط اضطرار، سازمان هواشناسی هشدار و پیش‌بینی لازم را ارائه می‌کرد و نیروگاه‌ها نسبت به تغییر سوخت و محدود کردن مصرف سوخت آلاینده اقدام می‌کردند.

سرپرست مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: امسال نیز در حال پیگیری این تجربه هستیم تا بتوانیم در تمام دوره سرد سال و متناسب با محدودیت‌ها، این سازوکار را دنبال کنیم؛ چراکه زمانی که شرایط اضطرار و آلودگی شدید ایجاد شد، اعمال محدودیت ممکن است اثرگذاری چندانی نداشته باشد.

طاهری با تشبیه وضعیت جوی تهران به یک «استکان» گفت: وقتی این فضا پر و اشباع می‌شود، حتی اگر پس از آن محدودیت اعمال و انتشار آلاینده‌ها کاهش پیدا کند، به دلیل پایداری جوی، اثربخشی آن زیاد نخواهد بود. بنابراین تلاش ما این است که پیش از ایجاد شرایط اضطرار، محدودیت‌های لازم اعمال شود تا اساساً به آن شرایط نرسیم.

وی افزود: اگر هم شرایط اضطرار ایجاد شد، باید با سازوکارهایی میزان مواجهه مردم با آلودگی را کاهش دهیم. برای مثال، تعطیلی‌ها نباید صرفاً بعد از بالا رفتن شاخص آلودگی هوا اتفاق بیفتد، بلکه هدف آن باید کاهش مواجهه گروه‌های حساس جامعه از جمله کودکان با آلاینده‌ها باشد.

در مجموع، تجربه استفاده از مازوت کم‌سولفور نشان می‌دهد کیفیت سوخت نیروگاه‌ها می‌تواند نقش مهمی در کنترل انتشار آلاینده‌ها داشته باشد؛ با این حال، مدیریت آلودگی نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات همزمان از جمله کاهش مصرف سوخت‌های آلاینده، تأمین سوخت استاندارد و اعمال محدودیت‌های پیشگیرانه متناسب با شرایط جوی است.

سازمان حفاظت محیط زیست نیز در تلاش است با تداوم همکاری با سازمان هواشناسی و وزارت نیرو، محدودیت مصرف سوخت‌های آلاینده را پیش از شکل‌گیری شرایط اضطرار اعمال کند تا به جای واکنش پس از افزایش آلودگی، از انباشت آلاینده‌ها و افزایش مواجهه شهروندان با هوای آلوده پیشگیری شود./ ایسنا